Jwma, 18 Qazan 2019
Abaydıñ qonağı 3548 57 pikir 27 Qırküyek, 2019 sağat 11:22

Ermwrat Bapi: Eki ottıñ ortasında twrğan adammın...

Qwrmetti oqırman! «Abai.kz» aqparattıq portalı twraqtı türde jürgizip kele jatqan internet-konferenciyanıñ osı jolğı qonağı täuelsiz jurnalist, qoğam qayratkeri, «Dat» gäzetter jobasınıñ jetekşisi, «JSDP-Aqiqat» partiyasınıñ eks-törağası Ermwrat Bapi mırza boldı.

«Abai.kz» oqırmandarı tarapınan Ermwrat Bapi mırzağa wzın-ırğası 50-den asa swraq kelip tüsti. Spikerimiz 2 sağattan asa uaqıt otırıp, sizderdiñ swraqtarğa jauap berdi.

Swraqtardıñ qaytalanuı men oqırmandar arasında oyjarıs, pikir-talastıñ orın aluına baylanıstı, spiker Ermwrat Bapi mırzanıñ swhbat barısında aytqan ötkir oyların ıqşamdap jariyalaudı jön sanadıq.


-Erağa, äueli qoş keldiñiz! Äñgimemizdi JSDP s'ezinen bastayıqşı. S'ezden soñ ötkir-ötkir pikirler ayttıñız. Partiyadağı «töñkeristen» keyin «besiginde jatıp ölgen partiya» dediñiz. S'ezdge qatısuşılar da az ğana adam. Tipti, biz sol s'ezdiñ ötetininen habarsız boldıq...

-Bwl taqırıp äbden jauır bolğan siyaqtı... Degenmen ras aytasız, s'ezd ötedi dep aldın ala habar taratqan joqpız. Eki kün bwrın ğana jurnalister men s'ezd qonaqtarın qwlağdar ettik. Bwğan birneşe sebep bar. Birinşi - qauipsizdik mäselesi: s'ezd ötkizgeli otırğan qonaq üydiñ qojayındarı soñğı sağatta bas tartuı mümkin edi. Onday täjiribeniñ twzın talay taqqamız. Saqtıq jasayıq degen sıñayımız ğoy... Biraq bir jağın qımtap, ekinşi jağın alañ-aşıq qaldırıppın... Jau sırttan emes, işten şıqtı...

-S'ezd ne üşin şaqırıldı? Barlığı ayaq-astı bolğanday...

-Prezidenttik saylaudan keyin, JSDP  «ulı» wyım bolıp şıqtı. Öytkeni partiya saylauğa baykot jariyaladı. Saylauğa qatıspadı. Onıñ aldında tört jıl boyı wyıqtap jatqan, qoğamdağı eşqanday procesterge etene aralaspağan, anda-sanda bir mälimdeme jariyalap qoyıp, tıp-tınış, qalıñ wyqıda jatqan partiya edi ğoy.

Bizdiñ maqsat – parlamenttik saylauğa dayındalu boldı. Ol üşin äueli partiyanı wyqıdan oyatıp, eñsesin köterip, sodan soñ onı qoğamğa äkelu kerek edi. Al qoğamğa äkelu üşin ülken sayasi process bastau kerek. Onı men, törağa retinde osı s'ezden bastağandı jön kördim. Onıñ üstine saylaudan keyin meniñ özim de «toksiçnıy» atandım... Öytkeni meni Ämirjan Qosanov şıqqan «Jaña Qazaqstannıñ» ökili dedi, «eski oppoziciya» dedi. «Ämirjan Qosanovtıñ bajası» dep, betaldı jazğırğandar boldı. 

Onıñ üstine, saylaudan keyin qoğamda jaña küşter, jaña protestik buın keldi, oppoziciyanıñ jas wrpağı payda boldı. «Oyan Qazaqstan» keldi. «Men oyandım», «U menya est' vıbor», «Respulika» deytin qozğalıstar şıqtı. Oğan qosa, baqılauşılardıñ ülken armiyası keldi. Qoğamda transfarmaciya bastaldı.

Biraq, osı jaña kelgen küşter bizdiñ partiyanı da, meniñ özimdi de qoğamda tiisti qozğalıs jasaytın sayasi küş dep bağalamadı. Sondıqtan men oylana kele, özim otstavkağa keteyin, özimniñ ornıma jaña wrpaqtıñ bir ökilin törağalıqqa wsınayın degen oy boldı.

JSDP - «BESİGİNDE JATIP ÖLGEN» PARTIYA

-Siz şamamen 4 ayğa juıq törağa boldıñız...

-Iä, tört ay. Qazirgi uaqıttıñ şapşañdığı, aqparattıñ ağını, qoğamdıq processterdiñ buırqanıp ötip jatqanı sonday, osı tört aydıñ özi keminde bir jıldıñ jügin arqalağanday boldı. Sondıqtan men osı küzgi sayasi nauqandı s'ezden bastap, s'ezde otstavkağa ketip, ornıma Janbolat Mamaydı wsınbaqşı edim.

Biraq, bwl partiya jwmısınan üzildi-kesildi ketu emes, Janbolattıñ qasında jürip, partiyağa jas kadrlardıñ kep jatqanın, Zelenskiy siyaqtı jastardıñ bizde de bar ekenin körsetu kerek edi. Qoğamğa signal beru kerek boldı. Äsirese, soñğı şığıp jatqan sayasi küşterge, jastarğa belgi berip, partiyada osınday rebrending bastalğanın jariya etu kerek edi.  

Odan basqa tağı bir-eki sayasi jobamız boldı. 

Biraq, endi mwnıñ bärin ayta berseñ,  bügin bitpeytin söz... Qazirgi uaqıttıñ jıldamdığı sonday, osı jiırma künniñ işinde bwl taqırıptıñ özi biraz sürlenip qaldı. S'ezdegi töñkeristi qayta-qayta ayta bersem, aqtalğanday bolamın. Törağalıqqa qayta wmtılğanday, sol orın üşin jarmasqanday, ölermen bolıp köringim kelmeydi. Meniñ eşkimniñ aldında aqtalatınday kinam joq! Ardıñ da, bardıñ da aldında tazamın! 

Degenmen bwl taqırıp meni iştey mazalaydı. Qattı qinaydı. Biraq men endi mwnı qoğamğa talqı qılatın taqırıp dep oylamaymın. Öytkeni partiya «besiginde jatıp öldi». Sondıqtan, mwnı qaytadan qoğamğa tıqpalap, «osınday sayasi küş, oğan äli senim artuğa boladı» degen oylarmen el-jwrttı qajıtqım kelmeydi.

SOTQA BEREMİZ

S'ezdiñ qoğam aldına şığarmaq maqsatı ülken bolğanımen, arsız töñkerisşilerdiñ artında twrğan aram piğıldı wyımdastıruşılardıñ ıqpalımen osınday partiyalıq dağdarıs boldı. Biraq biz olardıñ kim ekenin anıqtadıq. Sayasi keñestiñ 4-5 müşesi aqşağa satılğan. Al olarğa aqşanı kim tölegeni de mälim. Biraq äzirge olardıñ atı-jönderin atamaudı jön körip otırmın. Sebebi qanşalıqtı «ulı» bolsa da, eldegi jalğız oppoziciyalıq partiyanı qoğam üşin saqtap qalu - meniñ jeke namısımnan da mañızdı mindet bolıp twr. 

Al eger partiyanı ielenip ketkisi kelgender mwnday halıqtıq-qoğamdıq mindetti tüsinbeytin bolsa, amal joq, isti sotqa beremin.

S'ezdiñ zañsız bolğanı jöninde qwjattar dayındap qoydıq. Öytkeni öñirlerde delegattardı saylağan konferenciya ötpegen. Ol «Qazaqstandağı qoğamdıq birlestikter jäne sayasi partiyalar turalı» Zañğa qayşı. Sondıqtan bwl s'ezdiñ legitimdigin sotqa berip, partiyanıñ «status-kvo» jağdayın qalpına keltiremiz.

-S'ezdi sizder şaqırsañızdar, delegattardı kim şaqırdı?

- Zañ boyınşa, oblıstıq keñester konfereniya ötkizedi. Sol konferenciyada delegattar saylanuı kerek edi. Birqatar oblıstarda konferenciya ötpegen. Filial törağaları özderiniñ jaqın-jaqıbayların jasandı qattamağa delegat retinde tirkey salğan. QR Ädilet ministrligine partiya legitimsiz s'eziniñ qwjattarın tirkemeu turalı aqparat ketti. Kelesi aptanıñ işinde qwjattardı sotqa ötkizemiz.

-S'ezde söylegen jigitterdiñ keybiri sizge «Äkejen Qajıgeldinmen baylanısı bar» degen ayıp taqtı. Parijge barğanıñızdı ayıptay söyledi. Keyin belgili bolğanday, sol jigitterdiñ özderi de sol Parij jiınına qatısqan eken...  

-Mwnıñ barlığı sandalbay sözder. Onıñ ärqaysına toqtalıp, bağa berudiñ özi artıq. Öytkeni, sol töñkerisşiler mağan s'ezdge deyin partiyanıñ işki jwmısına baylanıstı birde-bir sın-eskertpe aytqan emes. Men olardıñ ärqaysısına aşıq boldım: kez kelgen sätte kemşiligimdi betime basuğa mümkindikteri mol boldı. Biraq bir auız "bwnıñız jön emes" degen söz bolmadı. Biraq bir tünniñ işinde wyattarı "oyana" ketip, partiyanı menen "qwtqarıp qalmaq" boptı. Parij jiınına barmaymız degen bireui bolmadı.

Iä, Äkejan Qajıgeldinmen sayasi äriptes ekenim ras. Men mwnı eşqaşan jasırğan joqpın. Ol kisimen wzaq jıl birgemiz. 25 jıldan astı, bilem. Ol kisiniñ basına is tüskende, sottı bolğanda men qasında boldım. Sondıqtan men bügin äldebir sayasi kan'yuktura üşin mağan janaşır bolğan adamnan jaltara almaymın.

Mäsele meniñ Parijge barğanımda nemese Qajıgeldinmen jaqındığımda emes. Jigitterdiñ özderi de barğan. Ol jiında aşıq taqırıptağı äñgimeler boldı. Ol jerde parlamenttik saylauğa dayındaludıñ taktikalıq josparları talqılandı. Al, jigitter aytqanday, «partiyanı Qajıgeldinge satıp jibermek boldı» degen äñgimeleriniñ bäri bos söz. Partiyanıñ törağası onıñ eñ jaqın sayasi äriptesi bolsa, Qajıgeldinge bwl partiyanı satıp aludıñ keregi ne edi? Logika qayda?!

-Satu turalı äñgime Jarmahan Twyaqbaydıñ kezinde de boldı ğoy?

-Negizinde meniñ partiya törağalığına keluime sebep bolğan jağday - J.Twyaqbaydıñ ketkeli jür degen äñgimesin estip, basqa sayasi-äleumettik toptar partiyağa köz tige bastağan ğoy. Sol kezde Jarmahan mağan aşıq ayttı. «Osınday adamdar kelip jatır. Men biraq, osı partiyanı taza qolğa berip ketkim keledi. Sondıqtan sen kelisimiñdi berseñ» dedi. Bwl äñgimeni mağan bir jıl bwrın ayttı. Ötken naurızda Nwrswltan Nazarbaev otstavkağa ketti de, Toqaev keldi. Qoğamda bir señ qozğalğan siyaqtı boldı. Sodan keyin özgeristerge degen ümit payda boldı. Bir jıl boyı Twyaqbaydıñ mağan aytıp jürgen, meni ügittep jürgen äñgimesi däl sol kezde pisip-jetilgen bolar... Onıñ üstine partiyanı aluğa ıntası bar toptardan jalğız partiyanı qwtqarıp qalu kerek boldı. Sebebi, oppoziciyalıq jalğız partiya. Sol üşin de men şeşimge kelip, kelisim berdim.

Al, partiyanı satu mäselesine kelsek, satatın da, satıp alatın da ob'ekti joq. Men onsızda partiyanıñ törağasımın, onıñ negizgi jwmısına basşılıq jasap otırmın, demek mağan onı saudağa saludıñ, Qajıgeldinge satıp aludıñ eş qajetiligi joq. Sondıqtan bwl bos äñgime, sandıraq söz.

JASTARĞA ORIN BERU KEREK

-S'ezden soñ sizdiñ ornıñızğa Ashat degen jigit kelipti. Orıs tildi jigit siyaqtı. Qazir qoğamnıñ qazaqılanıp, kez-kelgen qozğalıstardıñ, mitingterdiñ, jalpı sayasi-qoğamdıq procesterdiñ qazaqılanıp ketkenin kördiñiz. Osınday qazaq qoğamı oyanıp jatqan twsta orıs tildi azamattıñ JSDP törağalığına kelui qanşalıqtı effektivti?

-Töñkeris ayaq-astınan bolğandıqtan, onı wyımdastıruşılar men olardıñ sırtında twrğan adamdardıñ bir tünniñ işinde şığarğan şeşimderi ğoy. "Töñkeris jasauğa kim qolaylı?" degende, Tazabek pen Ashattı aytqan. Sol tüni olardıñ telefondarına kim, qanşa ret qoñırau şalğanın bilip otırmız...

Qazir eldegi qoğamdıq procesterdiñ basım köpşiligi qazaq tildi ortada jüzege asıp jatqandıqtan, eldegi özgeristerge wyıtqı bolatın da äueli qazaqi orta. Sondıqtan, Ashat Raqımjanov ol partiyada törağa bolıp wzaq otıra qoymas.

MENİÑ TRAGEDIYAM - AÑĞALDIQPEN, SENGİŞTİKPEN PARTIYANI QOLDAN ŞIĞARIP ALUIM

-Jalpı adam retinde janıñızda jürgen jigitterdiñ osı revolyuciyasınan keyin, adamdarğa degen senim azayğan şığar...

-Bwl satqındıq mağan ğana jasalğan joq. Bwl qoğamğa, özgeriske qwştar qazaqqa jasalğan satqındıq. Sebebi, töñkerisşiler Qazaqstan qoğamındağı jalğız oppoziciyalıq partiyanı äldebir üşinşi düdämal toptıñ, biliktiñ nemese bir bandittik klannıñ ığına jığıp berdi. Erteñ bwl partiyağa azamattıq qoğam ökilderi kele me, kelmey me - bwl ekitalay mäsele.

Ekinşiden, saylaudan keyin üdere twrğan «baqılauşılar» degen ülken küş bar. Olar osı partiyağa qaytadan ümit arta ma, artpay ma?

Osınday halıqtıq müddeni satıp ketti, bwl ayarlar. Eñ ayanıştısı osı. Al, meniñ jeke basıma jasalğan satqındıq - ömirimde birinşi ret bolğan arsızdıq . Men onı jeke basımnıñ qayğısı dep eseptemeymin. Meniñ tragediyam añğaldıqpen, sengiştikpen partiyanı wstay almay qalğanım boluı mümkin.

Egerde biz sotta jeñip, men bwl partiyağa kelip jatqan jağdayda men tağı da öz basıma problema tuğızamın. Öytkeni qoğam bwnı sayasi-qwytırqı oyın dep sanaydı. "Bapi qayta keldi, bwl şınımen biliktiñ proektisi boldı" degen oy tuadı. Sondıqtan şının aytqanda, men eki ottıñ ortasında twrğan adammın.

-«Anti-colorados» deytin oqırmanımızdıñ swrağı: Ermwrat inim, letargiyalıq wyqıdağı dinozvar partiyadan ketkeniñ jaqsı boldı. Keşegi KPSS pen VLKSMnıñ şinelinen şıqqandar qazaq qoğamın özgerte almaydı. Meyli olar şetelden qaqasasın, meyli olar Qazaqstanda zarlasın. olardıñ miları 20ğ. qalıp qoyğan. Oppoziciyanıñ eñ käri aqsaqalı 40-45 jasta boluı kerek.

Qazaqstanda özgeris jasaytındar – KSRO degen qızıl imperiyanı körmegen, qızılközder men komsomoldardıñ jetegine ermegen, «Nwrswltan-Qazaqstan!» degen viruske şaldıqpağan, otızında orda bwzatın jigitter men qızdar. Osı pikirmen kelisesiñ be?

- Men bwl kisiniñ pikirimen tolıq kelisemin. Partiyanı, birinşiden qoğamdı özgertetindey mümkindigi joq degen söz eger biz osı s'ezde oyğa alğan josparlarımızdı jüzege asırıp, Janbolat Mamaydıñ törağalığımen, basqa azamattardıñ ıqpalımen partiyanı azamattıq qoğamğa alıp kelgen jağdayda, onda qoğamnıñ protestik mümkindikterin paydalanıp, biz parlamenttik saylauğa teketires jağdayında baratın edik. Ol kezde qoğam bizge senetin edi, ilesetin edi.

Partiyada jalpı 146 mıñ adam bar dep esepteledi. Biraq olardıñ qanşası bar, qanşası joq? Onıñ esebi jasalmağan. Al, öz oyımşa 200-300 adamnıñ aynalasında belsendiler qalğan şığar. Bwl özi ölimşi häldegi partiya. Onı azamattıq qoğamnıñ kömeginsiz, sol küyinde parlamentke qwlağınan süyrep aparu mümkin emes. 

-«Wlt» deytin oqırmanımızdıñ swrağı: Ereke, qazir jalpı jağdaydı körip twrsız. Bäri mäz emes. Seksendegi şalı bar üydiñ jağdayı qalay bolatını belgili. Otızğa tolğan balasınıñ jağdayı qiın. Qazir arı-beri ötken jwrt aytıp jür, şañıraqtarı şayqalatın kezge jetipti dep. Soğan ana körşiler aqşanı qarızğa berip-berip endi üyleriniñ ornın sıpırıp tastap, zauıt-fabrika salamın dep otır. Biz otırmız. Obal boladı. Qara şañıraq deymiz. Olar otır, qarızın swrap. Jağday qiın. Qazir bir üyli jan qayda baradı? Kvartiranıñ bağası qımbat. Atamızdıñ jağdayı auır qazir. Tuıs-tuğan da qaramaydı. Barlığı bayıp alğan. Al, olar otızdağı balasına qaraylaspaydı. Oğan janı aşitın adam bar ma?

-Bwl qazaq qoğamınıñ jalpı jağdayın sipattaytın swraq. Qazaqstannıñ mwnday jağdayğa tap boluı wzaq jılğı bir sayasi jüyeniñ saldarınan payda bolğan qasiretti jağday. Meniñşe, qoğamdağı äleumettik tartıstıñ saldarınan bir otbasınıñ özinde neşe türli wrıs-keris tuıp jatır: kredit, baspanasızdıq, jwmıssızdıq. Sondıqtan bwl jüyeni özgertpese, jeke bir ortaşa otbası da, el de wşpaqqa şığa almaydı.

OPPOZICIYANI BİRİKTİRU MÜMKİN EMES JÄNE ONIÑ QAJETİ DE JOQ

-«Seken» degen oqırmanımızdıñ swrağı: Ermwrat mırza, Qazaqstanda birtwtas oppoziciya bola ma? Qaşan? Ol üşin ne istelip jatır?

-Qazir Qazaqstanda birtwtas oppoziciya bolu mümkindikteri öte qiın. Kürdeli. Sebebi, bilik rejimdi saqtauğa müddeli. Sondıqtan, qalıptasıp kele jatqan, birigip kele jatqan toptardıñ özin bıt-şıt qılıp, birneşe bölikke bölip jiberuge bar küşterin saluda. Mäselen, soñğı saylaudan keyin payda bolğan baqılauşılardıñ özi qazir birneşe topqa bölinip ketti. Qazir "bölip al da, biley ber" tehnologiyası qattı beleñ alıp twr.

Sondıqtan oppoziciyanı biriktiru mümkin emes jäne onıñ qajeti de joq. Onı tek bir ideyağa, jüyeni özgertuge jwmıldıruğa boladı. Mäselen, parlamenttik saylauda bilikke qarsı küş retinde biriguge boladı. Äytpese, sonau Altın orda zamanınan beri  dwrıstap, bası bir birikpegen qazaqtı oppoziciyağa toptastıra qoyu - qiyamet şarua.

-«Tehas» degen oqırmanımızdıñ swrağı: Ermwrat mırza, oppoziciya «Aqqu, şortan häm şayan» bolıp halıqtı şatastırıp jiberdi. Sizşe oppoziciyada bir jeñnen qol şığaratın kün qaşan tuadı? «Nwr Otandı» jeñetin partiya bola ma, älde ol KPSS siyaqtı bilikti eşkimge bermey 70 jıl ömir süre me?

-Eger ädil saylau bolatın bolsa, «JSDP-nıñ» öz jağdayında, «Nwr Otanmen» tireske tüsuge boladı. Halıq bilik partiyasına qarsı dauıs beru üşin ğana JSDP-nı qoldauı äbden mümkin.

-«Marat Omar» degen oqırmanımızdıñ swrağı: Sizdiñ ornıñızğa barğan adam Qajıgeldin, Rısqalievtarmen bolğan, bilikti sınağan otırıstarğa qatısqan joq pa? Ol qalay törağa boldı? Älde ol «üş äripten» bardı ma?

-«Üş äripten» degen söz jaydan-jay aytılıp otırğan joq. Sebebi partiyalıq töñkeristiñ artında sol "kontordıñ" adamdarı twrdı degen tağı bir aqparat bar. Kezinde 2008-10 jıldarı partiyağa kelgen, keyin ketip qalğan biraz jigit kimniñ qanday jağdayda kelgenin, jañağı töñkerisşilerdiñ arasında "KNB"-nıñ instituında sabaq bergen adamdardıñ bolğanın aytıp jatır. Onı sizdiñ oqırmandarıñızdıñ aldında tırnaq astınan kir izdegendey qılıp, jipke tizgendeyt aytqım kelmeydi. Biraq, onday äñgime bar. Ol naqtı derektermen däleldengen.

-«Wlt» degen oqırmanımızdıñ swrağı: Sizge aytar halıqtıñ renişi öte auır. Soñğı kezde sizdi tüsinu qiın bolıp ketti. Birese JSDP-ğa törağa bolıp kettiñiz, odan keyin Jaña Qazaqstan arqılı Parijde boldıñızdar. Onda eldegi bilikke talap qoydıñızdar. Qosanov töñireginde halıqtı jinap, Toqaevtı ötikizip jiberip halıqtı aldap soqıtıñızdar. Odan keyin JSDP-dan törağalıqtan ketkeniñizdi kördik. Osınıñ bäri biliktiñ las sayasatı ekeni belgili. Mwnıñ bäri elde halıqtıq sayasat joq ekenin körsetip otır. Bilik oyına kelgenin isteydi. Oğan halıq narazılığı artıp bara jatqanı ayqın. Jaqında qwrıltay boldı onda da bäri söz jüzinde qaldı. Endi bükil halıqtı qozğalısqa äkelip özgeris jasau kerek siyaqtı. Osı jolda bağıtıñız qanday?

-Men bwl kisiniñ pikirine qosılamın. Biraq, men JSDP partiyasına kelgennen keyin, "Jaña Qazaqstanda" bolğan joqpın. Odan keyin saylauğa baykot jariyalauğa da meniñ qatısım joq. Sebebi, ol men törağa bolıp saylanğanğa deyingi s'ezde qabıldanğan şeşim bolatın. 

Al, özgertuge qatıstı qanday oyıñız bar degenge keletin bolsaq, 4 aydıñ işinde közim jetken dünie - eldegi qarsılıq şaralarna biznes ökilderi kelmeyinşe, eşteñe özgermeydi. Oligarhtıq deñgeydegi biznes ökilderi qoğamnıñ özgerisine janaşırlıq tanıtıp, elde tuındap jatqan sayasi äleumettik küşterge järdem bermese, men siyaqtı biren-saran azamattar öz erik jigerlerimen eşteñe istey almaydı. Materialdıq-qarjılıq jağınan ıqpal etetin biznes ökilderi kelu kerek.

BAYKOT – PARTIYANIÑ ÜLKEN SAYASI QATELİGİ BOLDI

- «Marat Omar» degen oqırmanımızdıñ swrağı: Saylauğa baykot jariyalağanda biz üyde jatıp alsaq, eldiñ köbi saylauğa qatıspasa, bas wrılardıñ bir jerin kesip alamız dep oyladıñızdar ma? Älde halıqtı keri tartuğa bağıttalğan ötirik oppoziciyasızdar ma?

-Baykotqa meniñ törağa retinde äserim bolğan joq. Men öytkeni s'ezdiñ kün tärtibindegi üşinşi swraqpen tağayındaldım. Baykot kün tärtibindegi birinşi mäsele bolıp bekitilgen. Sondıqtan, jeke partiya müşesi retinde barlığımen birge baykotqa dauıs bergenim ras. Sebebi, men özim saylauğa tüsuden bas tartqandıqtan men özimniñ partiyalastarımnıñ ortaq şeşimine qosıldım. Biraq, bwl şeşimniñ dwrıs bolmağanın sol kezdiñ özinde iştey sezdim. Al, saylau kezinde ol anıq közge körindi. Bwl jerde meniñ sayasi partiyalarğa qatıstı täjirbiemeniñ azdığı da boldı. Bwl partiyanıñ ülken sayasi qateligi boldı.

-«Bauırjan Serikbaydıñ izimen» degen oqırmanımızdıñ swrağı: Parijge barğan adamdı basşılıqtan alıp, ornına Parijge barğan ekinşi adamdı qoyğanı qalay? Halıqqı tanımal emes jas jigit keldi. Kümändi. Nege älsiz kandidat tañdaldı? Älde ötirik oppoziciya boludıñ qajeti joq dep şeşti me? JSDP-nı äli de oppoziciyalıq pariya dep senip jüre bere me?

-Bwl partiya osı töñkeristen keyin öziniñ oppoziciyalıq közqarasınan tolıq aynıdı dep ayta alamın. Soñğı bir aptanıñ işinde partiyağa müşe qabıldauğa maratoriy jariyalandı. Qazir müşe qabıldau toqtatıldı. Sebebi, jaña küşter partiyağa kelip, töñkerisşiler men konservatorğa qarsı şığıp, orındarınan taydıra ma degen qorqınıştıñ saldarınan partiyağa müşe qabıldaudı toqtattı. Ekinşiden, Wlttıq Qoğamdıq senim keñesine baramız degen şeşim şığardı. Toqaev mırzanıñ qwrğan keñesine baru - bilikpen ımıralasu degen söz. Al, bizdiñ qoğamnıñ bilikke qarsı narazılığı uşığıp twrğanda, biz sonı paydalanıp, sol qoğammen birge parlamenttik saylauğa bilikpen betpe-bet, teketires jağdayında baruımız kerek edi. Sondıqtan eger bireuler aqıl swrap jatsa, eger partiya bilikpen ımıralasıp ketken jağdayda, qazir bwl partiyağa senim artudıñ qajeti joq dep aytar edim. Bwl meniñ azamattıq oyım. Parijge baru turalı swraqqa jauap berildi. Bwl töñkerisşilerdiñ sandırağı ğoy.

-«Esen» degen oqırmanımızdıñ swrağı (QR Konstituciyası men zañnamalarğa säykes swraqtağı keybir sözder özgertildi –red.): Qazir halıq bilikti jek köretini sonşalıq, onı taqtan ketiru üşin düleylerdiñ artınan ilesuge bar. Düley bola alar ma ediñiz?

-Qazirgi jağdayda qoğamda äldebir narazılıq qozğalısın wyımdastırıp jatqan Äbilyazovtıñ bastamasın bir jağınan qoldaymın, bir jağınan halıqtı düleyge qarsı aydap saluğa qarsımın. Al, meniñ jeke basım alañda atoylap jüretin jastan asıp kettim. Men düley bolatın jastan asıp kettim: 60-tan asıp baramın...

-«Qazaq» degen oqırmanımızdıñ swrağı: Toqaevtı qwttıqtağanı üşin Qosanovtı «satqın» dey salu qanşalıqtı ädiletti? Eger Toqaev ädil jolmen basım dauıs alıp jatsa onı qwttıqtamau qızğanış köre almau bolar edi. Al, Toqaev saylauğa qatıstı uädesin orındamadı. Al Qosanov byuleten jäşkiterine zañsız salınğan dauıstardı körip otırıp, Toqaevtı qwttıqtadı ğoy... Bwl Qosanovtıñ opasızdığı emey ne sonda?

-Jalpı, bwl qoğamğa ğana emes, Ämirjannıñ özine de ülken opıq jegizgen äreket boldı. Sondıqtan jığılıp jatqandı tömpeşteu meniñ arıma say emes. Negizinde, men biletin Ämirjan bolğanda, bwl däl osınday qoğamğa qarsı äreketke barmas edi. Bwl sırtqı äserden bolğan şeşim dep oylaymın. Äldebir qorqıtu, ürkitu boldı ma, älde arada aqşa jürdi me, basqa boldı ma, ol jağın men anıqtap ayta almaymın. Degenmen bwl elimizdiñ jaña tarihında ülken aqtañdaq bop qalatın, halıqqa belgili jağdayda sayasi qasiret bolğan jağday dep oylaymın.

-«Erlan» degen oqırmanımızdıñ swrağı: Ereke, mına bilik el basqarudı halıqqa beybit jolmen bermeytinin ötkende körsetti. Toqaev saylaudan bwrın «men öz jeñisime senimdimin» dedi. Osınıñ özi köp närseni aytıp twrğan joq pa? KSRO-nıñ qay eli saylaumen bilikti özgertip edi? Iä, saylau boldı. Ukraina, Armeniya, Gruziya siyaqtı elder.... Sondıqtan «beybit jolmen özgertemiz» degen tek illyuziya. Sebebi küşti tek küş qana tanidı. Osığan sizdiñ oyıñız...

-Men 4-5 künniñ mañayında eldegi mitingke, qarsılıq akciyalarına qatısıp jatqan azamattardı qamau jağdayların körip otırıp, şınında da bwl azamattıñ pikirimen kelisuge tura keletin siyaqtı. Sebebi qazir elde qos Ükimet twr. Biri halıqqa bwrılayın dese, ekinşisi jibermeydi. Eki jüzdi, maska kigen bilik qalıptastı. Sondıqtan qazir Toqaevtıñ Ükimeti halıqqa qanday özgerister äkelem dese de ol mümkin emes. Özi mälimdeme jasadı, «Nazarbaevtıñ sayasatın arı qaray jalğastıramın» dedi. Mwnıñ artında ülken män jatır. YAğni, sonday ülken özgeris kütpey-aq, qoyıñdar degen oy bar. Sondıqtan, özgeristi tek qana revolyuciyalıq jolmen jasaudıñ alğışartın biliktiñ özi jasap berip otır. Erteñ halıq alañğa şığatın bolsa oğan halıq kinäli bolmaydı, eger halıqqa oq atılatın bolsa, sonıñ bärine osı eki jüzdi bilik kinäli boladı.

-«Swrağım köp» degen oqırmanımızdıñ swrağı: «Bilikke ärkimniñ de bar talası» demekşi yutubtağı sayasi jwldızdar Qajıgeldinniñ, Äbilyazovtıñ, Twrğımbaydıñ, Narımbaydıñ sayasi portretterin jeke-jeke, sosın auıldağı oppoziciyanıñ ırdu-dırduın, jası kelip, sırqattanıp jürgenine baylanıstı Serikbolsın aqsaqaldı qospay, oppoziciyağa kirmeytin belendilerdiñ portretterin jeke sipattap berseñiz... Qosanov pen anau keñestegilerdi qosa...

-Mwnıñ bärine jeke sipattauğa köp uaqıt kerek. Bir kitapqa tatitın swraq, bwl. Al, sırttağı, eldegi sayasatkerlerdiñ bärine ortaq sipattama – bwlardıñ barlığınıñ oyı bir: qoğamda özgeris jasau. Biraq, ärqaysınıñ taktikası ärtürli. Mısalı, eldegiler Zañdı jolmen parlamentke ötip, jeñip alğısı keletin bolsa, sırttağılar töñkerissiz özgeris bolmaydı dep oylaydı. Al meniñ oyım - Nazarbaev bilikten ketpeyinşe, elde eşqanday özgeris bolmaydı. Al onı ketirui kerek qoğam - ala-qwla...

-«Swrağım köp» degen oqırmanımızdıñ swrağı: «Bilikti sınay beredi, biraq, özderiniñ naqtı wsınıstarı joq» degen oy aytıldı. Mäslihatqa deyin bilikti öz partiyalarımen monopoliyalıq jolmen almaqşı ekenin aşıq ayttı. Olay bolsa bilikke oppoziciyalıq jolmen jetemiz degenderdiki qiyal emes pe? Aytpaqşı, eldegi sayasi, ekonomikalıq, äleumettik tığırıqtan şığudı basqa bireu körsetip beretin bolsa, onda ol biliktiñ ne qajeti bar?

-Men eldi köterilis arqılı özgertuge boladı degenge tağı bir özgeris enigzeyin. Biliktiñ qazirgi iesi tolığımen ketpeyinşe, bwl eldiñ de, sayasi elitanıñ da özgermeytinine köz jetti. Oğan halıqtıñ ğana emes, Aqorda mañındağılardıñ da közi jetti. Juırda sol mañdağı ülken lauazımdağı kisiniñ janında kömekşilikte jürgen jigitpen söyleskenimde solardıñ özi aytıp otır. Mına ajdaha jüye ketpeyinşe eşteñe özgermeydi. Sebebi, onıñ joğaltatın düniesi bar. Baylıq bar, öziniñ sayasi jağdayı bar. Bwğan äbden baylanıp qalğan bilik ieleri zañdı jolmen eldi özgeriske aparmaytını belgili.

-«Bergey Rısqali» degen oqırmanımızdıñ swrağı: M.Şahanov, B.Twrsınbay, M.Äblyazov, J.Quanışalinder nege ötken saylauda Toqaevtı qoldadı dep oylaysız?

-Men endi bwlardı Toqaevtı qoldadı dep ayta almaymın. Bwlar negizinen saylauğa qarsı boldı. Belgili bir jağdayda Qosanovtı biliktiñ proektisi dedi de, olardıñ Ämirjanğa qarsı şıqqanı ekinşi jaqtı qoldağan siyaqtı bolıp ketti. Sondıqtan bwl jerde Toqaevtı emes, saylau jüyesine qarsılıq bildirdi dep oylaymın.

-«Swrau» degen oqırmanımızdıñ swrağı: Jarmahan Twyaqbay «seksot» bolıp kelgen be?

-Bwl swraqqa naqtı dälel bolmağan soñ, anau-mınau deuge bolmaydı. Biraq, men bwl kisiniñ mağan senim artqanın bağalaymın. Sebebi, oppoziciyalıq qozğalısta 20 jıldan astam jürgen jigitke äldebir korrupciyağa, klandıq toptarğa qatısı joq mağan wsınıs jasauı azamattıq wstanım dep oylaymın.

AZAMATTIQ QOĞAM ÖZ ERKİMEN PARTIYA QWRA ALMAYDI

-«Ahmet» degen oqırmanımızdıñ swrağı: Ereke, sayasatta partiyasız tük bitire almaysız. Aqtağanım emes, keşegi saylauda Qosanovtı qoldaytın pariyası bolmağan soñ «sığıp» aldı. Partiyasız sayasatta barlığı «nöl». Al siz şe jaña pariya qwru oyda bar ma?

-Qosanovtıñ artında partiya bolmasa da, halıq boldı. Eger sol saylau ädil ötken jağdayda ekinşi tur boluı äbden mümkin edi. Tipti, keybir jerlerde Qosanovtıñ jeñip ketkenin aytadı. Sondıqtan däl sol saylaudıñ jağdayımen salıstırıp aytatın bolsaq, Qosanovtıñ atı arqılı qoğamdağı özgeristi qalağan halıq boldı. Nöpir boldı. Sondıqtan Qosanov partiyası bolmay, sığılıp qaldı deu - qisınğa kelmeydi.

Al, jaña partiya qwru degen Qazaqstannıñ qazirgi jağdayında jüzege aspaytın qiyal. Sebebi, 1000 adamdıq qwrıltay s'eziniñ özin şaqıru oñay emes. Oğan kelgen delegattardı bir-birine'qarsı qoyıp, bilik äreketke baruı mümkin. Sondıqtan, bilik tarapınan qoldau körip jatqan toptar qwrmasa, al, jalpı azamattıq qoğam öz erkimen partiya qwra almaydı.

JEKE ADAMDAR QOĞAMĞA TWLĞA BOLA ALMAYDI

-«Mäkiş» degen oqırmanımızdıñ swrağı: Qajıgeldin, Äblazov dep şılği wrı-qarılardı atay bermeseñizderşi. Halıqtıñ senimine ie bolğılarıñ kelse, eşteñege bılğanbağan taza biroeulerdi alğa şığarıñdar. Nemene, Qajıgeldin men Äbilyazovtan alğan aqşalarıña bola solardı kötermelep,  solarğa  Stalinge tabınğanday tabınıp... Barlığıñ bilikten şıqqansıñdar, biliktiñ wyalastarısıñdar. Halıqtı nege oylamaysıñdar. Öñkey jağımpazdar...

-Bwl jerde swraqtıñ törkini tüsinikti. Meniñ oyımşa Qajıgeldin de, Äbilyazov ta älde bir qılmıs jasap nemese qoğamdı, qarjını tonap ketken azamattar emes. Bwlar, bilikke qarsı şıqqanı üşin qudalauğa tüsken azamattar. Sondıqtan, bwl pikirmen kelispeymin. Ekinşiden, biz qoğamğa qozğau salatın azamattardı basqa jaqtan äkele almaymız. Qırğızstannan nemese Marstan adam aldıra almaymız. Öz işimizden, qoğamnıñ öz işinen şıqqan azamattar suırılıp alğa şıqqanda ğana qoğam olarğa eredi. Al endi bwğan deyingi bizdiñ tarihtı bilesizder: talay azamatar surılıp şığıp, talayınıñ jelkesi qiıldı.

Altınbek pen Zamanbektiñ atılğanın, Qajıgeldinderdiñ qudalauğa wşırağandarın aytpağanda, Bolat Äbilovter bar, Oraz Jandosoavtar bar, barlığı biliktiñ tehnologiyasımen qarsılıq qozğalısınan ketuge mäjbür boldı. Ärine, halıqtı oylaytın azamattardı tabu qiın boladı. Qazir de bireu şıqsınşı, onı da qırqıp saluğa dayın.  Meniñ soñğı kezdegi swhbattarımda aytıp jürmin. Partiyada jürgizgen sayasatımda, «JSDPnı bilikpen ımırağa aparmaymın» dedim. Meniñ sol oy-nietim üşin de meni sayasi twrğıda jolortada sayasi qıltamdı qırqıp tastağan şığar. Sondıqtan, biz sonday suırılıp şıqqan azamattarğa jalpı  qoğamdıq qoldau körsetuimiz kerek. Ortaq ideyağa jwmılu bolmayınşa, jeke adamdar qoğamğa twlğa bola almaydı. Olardıñ soñınan halıq ermeyinşe, ülken küşke aynalmayınşa özgeris bolmaydı.

-«Serik» degen oqırmanımızdıñ swrağı: Töñkeristiñ ıqtimaldılığı qanday?

-Töñkeristiñ ıqtimaldılığı biliktiñ qazirgi qoğamda halıqqa qarsı jasap jatqan äreketine tura proporcional boladı. Bilik halıqtı aldımsıratıp, jañağı 21 mıñ teñgemen nemese nesielerin jauıp beru arqılı halıqtı özine qaratıp almaqşı nieti bar. Bir jağınan dwrıs niet şığar. Biraq, bwl aldamsıratu. Halıq onday aldauğa könbeydi. Sebebi halıq 30 jılğı bilikten şarşadı. Sondıqtan, biliktiñ öz işinen eldi özgertuge ınta-jiger bolmasa, biliktiñ sayasatı halıqpen ündes bolıp şıqpasa, onda eldegi töñkeristiñ alğışartın bilik özi jasap beredi.

TWRĞIMBAYDI OPPOZICIYANIÑ QWDAYI QILUDIÑ QAJETİ JOQ

-«Wlt» degen oqırmanımızdıñ swrağı: Qazirgi jağday kün sayın özgerude. Sayasi aqparattar öte köp. Onıñ barlığın igeri mümkin emes. Bizdegi sayasatbir jüyege kelmegen, şaşırañqı. Polyada jatır. Soğan qaray JSDP işki jäne sırtqı sayasatta äreket etuge müddeli. Bwl partiya eki jaqtı sayasat jürgizedi. «Nwr Otannıñ» şaması şekteuli.Al JSDP bwrınğı sayasi oppoziciılıq partiyalardıñ ornına kelgen jüye. Endi onıñ ötken şağına oralsaq, Twyaqbaydıñ barlıq sayasi beynesi şığadı. Bwl oypattağı sayasi kökjaldardıñ ayqasın köz aldığa elestetedi. JSDP jürip ötken jolı şieliniske tolı. Endi osı JSDP taqırıbı «Abai.kzte» köterilui – bükil sayasi aqparat jan-jaqtı qozğalısqa tüsti. Şetelde Äbilyazov, Twrğımbaylardıñ swhbatı payda boldı. Keyin Qajıgeldinniñ aqparatı şıqtı. Osınıñ barlığı eldegi sayasattı jaña bağıtqa jıljıtqanday boldı. Eldegi auır sayasi alpauıttardıñ soğısı endi ayqındala tüsti. JSDP tağdırın alda Dariğa şeşetin siyaqtı. Eger ol bilikke kelse, isin JSDPdan bastaydı...

-Birinşiden, JSDP tarihı şieleniske tolı degen pikirmen kelispeymin. JSDP ärine Azattan bölingende özi bölek partiya bolıp ketti. Soñğı kezdegi materialdıq jağdaylarğa, basqa da mäselelerge, partiyanıñ basında twrğan sayasi jetekşilerdiñ samarqaulığına baylanıstı soñğı onşaqtı jıldıñ köleminde bwl partiya qoğamdıq qozğalıstarğa etene aralasqan joq. JSDP sayasi şielenisti körgen partiya emes. Şielenis  osı s'ezde bastaldı. Sondıqtan JSDPğa  bwrınğı JSDPnıñ tarihımen qarap, soğan ümit artu, eger partiya sol küyinde qalatın bolsa, onda bwl bos qiyaldıñ äñgimesi.

Ekinşiden, Twrğımbaydı mısalğa keltirgen birneşe swraq boldı.  Twrğımbay bwl sırtta jatıp alıp, eldi swhbatqa şaqırıp, odan keyin auzına kelgendi aytıp jürgen azamat. Tipti azamat dep ayta almaymın. Ol qoğamdağı processterge aralaspağan, ne el işinde üş adamdıq top qwra almağan adam. Sırtta jatıp alıp, internet arqılı swhat alıp, auzına kelgendi kökip jür. Bwl erkektik is emes.

Twrğımbaydı oppoziciyanıñ Qwdayı qıludıñ qajeti joq. Ol öz aldına kek quıp jürgen adam. Ärine bir kezderi osı jaqtan quğın körip, qılmıstıq ispen nemese basqa sebeptermen sırtqa ketken şığar. Ol onıñ öz probleması. Onıñ sırtqa ketuine  qoğamdağı processterdiñ eşqanday qatısı joq. Sondıqtan, onı twlğa sanaudıñ qajeti joq. Aulanıñ işine tığılıp alıp üretin şäuildekter elge twtqa bola almaylı. Aldımen qalıñ qoğamnıñ ortasında jürip, eregespen, teketirespen  jwmıs istep kör. Sodan keyin öziñdi twlğa retinde tanıt. Ol endi basqa mäsele.

Üşinşiden, JSDPnı Dariğa ielenip ketui mümkin be degen swraqqa, qosılamın. Sebebi qazirgi eldegi jüyeni wstap twrğan eki qwrılım bar. Biri – Qauipsizdik Keñesi. Ekinşisi – Parlament. Parlamentte  - "Nwr Otan". Ol Nazarbaevtıñ menşik partiyası. Nwr Otan partiyasınıñ eñ birinşi baqtalası - bwğan deyingi JSDP boldı. Al endi qazirgi hali özgerui mümkin. Öytkeni jigitter Qoğamdıq keñeske barsa, odan keyin partiyağa qoğamnıñ jaña ökilderin qabıldamaytın bolsa, ärine, mwnıñ artında Dariğanıñ müddesi twruı äbden mümkin. Ärine, ol öziniñ baqtalas partiyasın küşeytpeydi ğoy.  Sondıqtan, erteñgi küni Dariğa özi alıp almasa da, öz adamı arqılı twqırtıp, psevdo partiya qılıp wstauı mümkin.

ERTİSBAEV BILİK ALDINDA ÖZİN SAUDAĞA SALIP OTIR

-«Swrağım köp» degen oqırmanımızdıñ swrağı: Biliktiñ bwlbwlı atalıp ketken Ertisbaev «Qıtaydan eş qauip joq, bolğan joq, bolmaydı da. Al eger bola qalsa, ol eñ äueli Qıtaydıñ özine ziyan» depti. Ertisbaevtı bwlay sayratıp otırğan kim dep oylaysız?Bilik pe, älde qıtaylar ma? Ol qaşannan beri qıtaytanuşı bolğan?

-Ertisbaevtıñ däureni ötip bara jatqanın osı jolğı «Politonda» bolğan Äbilyazov ekeuiniñ polemikasınan köruge boladı. Negizi Ertisbaev öte orator, söziniñ qisının keltiretin, logikalıq oyları tereñ jigit. Biraq, onıñ qazir älsiz bolıp qaluı – onıñ auzındağı ritorika. Ol bilikti qorğağannan keyin, bilik halıqqa qiyanat jasap otırğannan keyin, ol ärine belgilenip qoyğan biikten sekirip söyley almaydı. Äbilyazovten tırday bolıp jeñilgeni de sondıqtan.

Al endi öziniñ däuiri ötip bara jatqannan keyin öziniñ qajettiligin bilikke däleldeu kerek qoy. Qırküyek ayında ol pensiyağa şığuı kerek. Pensiya jasına jetkenimen, onıñ äli qarım-qajırı tügesilmegen jigit. Sondıqtan, biliktiñ aldında özin saudağa salğanday bolıp, kün tärtibindegi negizgi taqırıptıñ biri – Qıtay bolğandıqtan, sol arqılı bilikti qorğap qalu sekildi äreketter jasap jatqanı tüsinikti jağday.

-«Mwrat» degen oqırmanımızdıñ swrağı: Siz Qosanov satqın degen atpen bastalğan qaralau nauqanın qalay bağalaysız? Toqaevtı qwttıqtağanı üşin «satqın» deu qanşalıqtı ädeletti?

-Bwl swraqqa da eki türli aspektimen jauap beruge boladı. Birinşiden, Qosanov taqırıbı äbden jauır boldı. Qazir birinşi sınıptıñ balasınan swrasañız da, osı taqırıptı tarqatıp aytıp bere aladı.

Ekinşiden, Qosanov saylauğa barğanda ol bazardan bes keli kartop satıp aluğa barğan joq. Ol özine dauıs beretin, özin qoldaytın elektorattıñ bar ekenin bilip, sol eldiñ müddesin, oppoziciyalıq müddeni qorğaymın dep bardı.

Sondıqtan Qosanov ol jauapkerşilikten jaltara almaydı. Ol qayda baratının bildi. Sebebi, sonıñ aldındağı bizdiñ gäzetke bergen swhbatında ol: «YA vıbral svoy put'» dedi. Ärine, ol onıñ sayasatker retindegi jeke wstanımı, jolı şığar. Alayda onıñ artında qoldağan halıqtıñ üni, müddesi twrdı ğoy. Bwl jerde ol halıqtıq erik-jigerdiñ personajı retinde saylauğa tüsti.

Biraq, ol bosañdıq tanıttı. Sol arqılı öziniñ sayasi kar'erasına balta şaptı.  Öytkeni qoğam endi onı keşirmeydi.

-«Wlt» degen oqırmanımızdıñ swrağı: Toqaev özi moyındağanday Nazarbaevtıñ isin jalğastıruşı. Bilik eski qolda. Mwnıñ barlığı uaqıtşa qwbılıstar ekeni tüsinikti. Bwl bilik alda tağı özgeredi. Uaqıt soğan äkele jatır. Barlığı klandar arasındağı qaqtığısqa qaray şeşiletini bizde belgili emes pe?! Onı Toqaev ta sezip otır. Osı jañğınan ol ekinşi planğa ilinip, keyinge şegerilui mümkin. Qazaq qoğamında jañaşa özgerister payda boldı. Bilikti Parlamentke qaray sırğıtıp, Tasmağambetovti alğa şığaru jağın iştey qarastırıp otırğan körinedi. Osığan baylanıstı Mäsimovtiñ de poziciyası özgeredi. Bilik Dariğanıñ töñiregine şoğırlanıp jür. Endi Imanğali men Dariğa ekeui qalay qozğalıp, sayasi jüris jasaydı, barlığı soğan baylanıstı. Qazir şeşuşi jağdayğa jaqındadı. Endi rokirorvka jasalıp, peşkiler qwrbandıqqa şalınadı. Eldegi sayasat ta özgeredi. JSDPdağı ötkendegi amaldar da sonıñ körinisi. Olar qazir qorğanıstarın küşeytip, sayasi oyınşılardıñ şabuılın küşeytpek. Osı jağı qiın...

-Bwl jerde bir ğana kelispeytinim, Dariğa men Imanğali arasında tandem boluı mümkin emes. Sebebi, oğan Dariğanıñ äkesi jol bermeydi. Sebebi bilikti basqa rudıñ ökiline berip kete almaydı.

Saylauğa deyin Toqaev birer jıl otırıp, keyin Dariğa bilikke keledi eken degen boljamdar boldı ğoy. Biraq, saylaudan keyin bwl boljamdardıñ bıt-şıtı şıqtı. Öytkeni, qazaq qoğamı saylauğa deyin bir basqa bolıp kirdi de, saylaudan basqa qoğam bolıp şıqtı. Sondıqtan, monarhiyalıq jüye ornatuğa niet bolğanımen, Senat spikerine stavka jasalmaytınına äbden közderi jetti. Eger Dariğa prezidenttikke keler bolsa, qoğam tügelimen qarsı şığatının Aqorda bilip otır. Onday jağdayda posttranzittik kezeñ jıldamıraq jüredi. Tipti, Dariğa men Imanğali tandemi turalı niet bolğan künniñ özinde Tasmağambetov oğan barmaydı.

-«Qobılan» degen oqırmanımızdıñ swrağı: Nazarbaev qanday basşı?

-Nazarbaev negizi öte darındı, öte talanttı sayasatker. Onıñ intrigalıq sayasatına älemde jetetin adam joq dep oylaymın. Biraq, osı sayasattıñ barlığı, onıñ darını, talantınıñ barlığı halıqqa qızmet etken joq.

Egerde ol öz boyındağı osı darının, talantın, eñbegin elge, halıqqa arnağan jağdayda Qazaqstan qazir 25 jılda özgergen arab ämirlikteri siyaqtı memleket bolar edi.

-«Swrağım köp» degen oqırmanımızdıñ swrağı: Nazarbaev otstavkağa keter küni nege Putinmen söylesti?

-Ärine, eki jağımızda  eki alıp derjava twrğandıqtan, Nazarbaev özi qwrğan jüyeniñ äserinen, ekeuiniñ bireuine qarauğa mäjbür boldı. Eger ol 1995 jıldarı derbes sayasat wstanıp, köpvektorlı sayasattı barlığına ortaq sayasat qılğanda, onday bolmas edi. Qazaqstanda Resey men Qıtaydıñ ğana ıqpalı küşti bolmay, bükil älemdik kapitaldıñ  ortaq jiıntıq küşi bolğan jağdayda, Reseydiñ Qazaqstanğa ıqpalı nemese Qıtaydıñ Qazaqstanğa tizesi batpaytın edi. Bwl öziniñ jandayşap kömekşileriniñ äserimen bolğan şığar. Alda-jalda alağayda bwlağay kezeñ bop ketken jağdayda bas sauğalap baratın jer de sol bolmaq. Basqası qabıldamaydı.

-«Jwmısşı» degen oqırmanımızdıñ swrağı: «Bes balañ bolıp, üyde jatsañ 21 mıñ teñge beredi eken. Al bes balañ bolıp, äyeliñ ekeuiñ erteden-keşke deyin jwmıs istep, 80 mıñ teñge tapsañ, 1 tiın da järdemaqı berilmeydi. Jalqaulıqtı ıntalandıratın bwl danalıqtı qay ğwlama oylap tapqan? Bälkim oğan osı üşin Nobel' sıylığın beru kerek şığar?..

-Bwl danalıq emes, eldegi qoğamdıq protestti aldarqatu. Küşeyip kele jatqan narazılıqtıñ ekpinin basuğa arnalğan sayasat. Bwl masıldıqtı tudırıp otırğan biliktiñ özi. Sebebi eldegi mempleketti qwruşı qazaq qoğamın bwl rejim twraqtılıqtı sıltauratıp, basqa da sayasi sayqal äreketterdi sıltauratıp twqırtıp keldi. Basqa wlıstardıñ aldında twqırtıp keldi. Osı jağdayda qazaq qoğamınıñ aşu şaqıratın, qalıptasqan bilikti özgertuge degen qwlşınısınıñ artatın jağdayı bar. 21 mıñnıñ ornına, köp balalı analarğa arnalğan memlekettik bağdarlama bolıp, köp  bala tabudıñ stimulın qalıptastıru sayasatı bolğan jağdayda äldeqayda halıq qoldaytın qadam bolar edi. Sebebi, Qazaqstanda kim köp bolatın edi? Ärine qazaq. Kim demografiyanı jasaydı? Ärine qazaq. Al endi 21 mıñ teñgemen aldarqatıp, 5 balamen, jwmısı bar adammen, jwmısı joq adamdı salıstırudıñ nätijesi aynalıp kelgende  qoğamdı bölip alıp bileudiñ, halıqtı bir-birine egestirip qoyudıñ belgisi jatır.

-«Berik» degen oqırmanımızdıñ swrağı: Au jarandar, esepteyikşi, «Dat» gäzetiniñ tirajı 18 mıñ. Biz onı 140 teñgeden satıp alamız. Onı taratuşılar 100 teñgeden aladı desek, bir nomerden 1 mln 800 mıñ teñge kiris tüsedi. Al endi ondağı redakciya wjımı eñbekaqı almay ma? Avtorlarğa, basqan jerlerge, qağazğa t.b. tölem tölenbey me? Sondıqtan olar osı aqşadan qıruar payda tauıp jatır deuden aulaqpın.Gäzetti halıq asırap otır. Gäzet te halıqqa qızmet qıluda. Ereke, er jigit nebir sınğa dayın boluı kerek. Sizdi partiya tuğan joq. Onsız da ömir süre alasız. Tek elge degen wstanımıñız nıq bolsın! Sizdiñ adal ekeniñizge senemiz...

-Oqırmanğa rahmet. Men şığarıp kelgen «Dat» gäzeti bir partiyanıñ qızmetin atqarıp keldi. Men ol partiyağa kösem bolu üşin barğan joqpın.  Men qoğamdağı sayasi küşterdi toptastıruğa menedjer boluğa bardım. Al endi bağasına kelsek, säl jañsaqtıq bar. Gäzetti biz köterme saudagerlerge 50 teñgeden beremiz. Onıñ Şuda nemese Qarağandıda 200 tegeden satılıp jatuına biz kinäli emespiz. Ol bügingi jüyeniñ qwrğan sayasi narığınıñ saldarı.

Onan soñ bwl gäzetke Qajıgeldinniñ eş qatısı joq. Alğaşqıda, alğaşqı «Dattı» şığarıp jatqanda, gäzettiñ birinşi qwrıltayşısı Qajıgeldinniñ bolğanı ras. Onan keyin «SolDatqa» qaz-qaz twrıp ketuine kömek jasağanı da ras. Onan keyin Qajıgeldinniñ gazetke eş qatısı bolğan joq. Qazir redakciya tek qana sol 50 teñgege satqan qarjımen ğana kün körip kele jatır. Eñ köp aylıq 150 mıñ teñge. Mayğa şılqıp otır degen pikir äldekimde qalıptassa, ol jañsaqtıq dep aytar em.

-«Marat Omar» degen oqırmanımızdıñ swrağı: Ermwrat Bapiğa qanday swraq qoyuğa boladı? Ol da osı saytta otırğan biz siyaqtı kommunistik däuirdiñ önimi. Sol kommunistik biliktiñ şekpeninen şıqqan, qazir bwrın tabaqtas bolğandarmen jağalasıp, biliktiñ maylı jiligine talasıp jür. Qazir halıqtı oylaytın jastar ğana. Tek oğan sender sekildi partokrattardıñ bilikqwmarlıq auruın jwqırmau kerek...

-Qoğamdı özgertetin jastar degen pikirmen kelisemin. Sebebi olardıñ aldında ülken ğwmır bar. Olar özgergen elde twrığısı keledi. Osı twrğıdan kelgende olardıñ basqa äleumettik toptarğa qarağanda özgeriske müddelililigi äldeqayda küşti.

Ekinşiden, kommunistik tärbieden şıqqan partokrattar degenge köp kelise bermeytinim – men onday topqa jatpaymın. Meniñ kommunist bolğanım şın. Men kandidattıq stajben jürgen kezimde Sovet odağı tarap ketti de, men partiyağa tolıq müşe bola almay qaldım. Al endi bilikke talasu degenge kelsek, bilikke kim talasadı? Bilikke sol  bilikte bolıp, ayyrılıp qalğandar talasadı. Al bilikte bolmağandar – jetuge tırısadı. Al endi jetuge tırısqan adamnıñ oyı ärtürli boluı mümkin. Bireui bilikke jetip alıp, osı qoğamdı özgertsem deydi. Ekinşisi jañağı aytqan maylı jilikke jetsem deydi.  Men sol maylı jiligin körgen adam emespin.

Meniñ osı 22 jıl boyı «Dattı» şığarıp kelgendegi oyımnıñ özi sol qoğamdı bilikti özgertuge jwmıldıru jäne sayasi sauattılıqtı däripteu boldı.

Sondıqtan partokrattardıñ barlığınıñ mümkindigi joq degenmen japrtılay kelusige de boladı. Şınında mınau ömiri ötip bara jatqan wrpaq, alpıstan asqan wrpaq, olar bwrınğı kommunistik zaman tärbiesin qalay da boyına siñirip qalğan wrpaq.

-«Swrağım köp» degen oqırmanımızdıñ swrağı: Dini közqarasıñız qalay? Bet sipaudan asa aldıñız ba? Dinşilderdiñ sayasatqa aralasa bastauı, sayasi wyım qwruı mümkin be?

-Dinge közqarasım, qoğamda teris piğıldı ağımdardıñ köbeyuimen meniñ islamğa degen közqarasım kürt özgergen. Älemdik dinderdiñ barlığı, negizgi dinder kotalister de, protestanttar da, tipti pravosalvtardıñ özi de reformadan ötken. Al islam mıñdağan jıldar boyı reformadan ötpegen, ağımdarmen kele jatqan din. Sondıqtan, soñğı 15 jıldıñ işinde eldegi jat ağımdardıñ qaptap şığuı meniñ oğan degen közqarasımdı özgertti.

Bwl Allanıñ kökten tüsken kitabı desek te, onı oqitın, onı tanitın, onı däripteytin adam. Sondıqtan, uaqıtında ülken ğwlama keletinine, onıñ reforma jasaytınına senemin. Mınau käpir degen tüsinikten arılıp, din jalpı adamzatqa bet bwrmayınşa, meyirim jasamayınşa, jat ağımdardıñ tartısı äri qaray da jalğasa beredi.

Kezindegi hristostan tarağan dinderdiñ  birneşe bölikke bölinip ketui de sol edi. Qazir sol zamandı biz basımızdan keşip jatırmız. Endi bir 40-50 jıldan keyin islamnıñ özi de osı siyaqtı bölinip ketui mümkin.

Al dindarlardıñ sayasatqa keluine toqtalsaq, salafittik nemese basqa da ağımdağı azamattardıñ bilik mañayına toptasıp jatqanı şın. Biraq, jalpı biliktiñ sayasatı eldegi dinniñ qırıqqa bölinip ketuine tikeley äser etti. Din degen qoğamdı twtastıratın keremet küş qoy. Bir ğana Mwsılmandar Dini basqarmasına birigip, barlığı bir islamnıñ küşi bolatın bolsa,  erteñgi küni bilikti töñkerip tastaytın küş bolulı mümkin. Sondıqtan, bwl küşti qırıqqa bölip, ärqaysısın ırıñ-jırıñ qılıp, qoyu tiimdi.

-Erağa, uaqıt bölip kelip, portalımızdıñ oqırmandarınıñ swraqtarına bükpesiz jauap bergeniñiz üşin rahmet!

-Men osınday bir jeke basıma qatıstı sayasi kezeñdi bastan keşip jatqan kezimde, meniñ oy pikirimdi elge jetkizuge, qoğamğa oylarımdı jetkizuge ınta bildirgen sizderdiñ portaldarıñızğa rahmet aytamın.

Nwrgeldi Äbdiğaniwlı

Abai.kz

57 pikir