Seysenbi, 17 Qırküyek 2019
Bilgenge marjan 1287 1 pikir 12 Qırküyek, 2019 sağat 11:46

Bügingi ädebiet jäne jastar

Qazaq topırağı ıqılım zamannan beri oyşıl häm darındı adamdarğa kende bolğan emes. Sonday darındardıñ bir şoğırı töl ädebietimizde de jeterlik. Bwl künderi auız ädebietimiz qattalıp, jazba ädebietimiz tügendeldi. Olardı öz uaqıtımen däriptep, sanamızda qayta jañğırtıp kelemiz. Biıl el bolıp Abay Qwnanbaywlınıñ 175 jıldığın ötkizudemiz. Odan bölek, üş bäyteregimiz Beyimbet Maylin, İliyas Jansügirov, Säken Seyfullinderdiñ 125 jıldığı da nazardan tıs qalmaydı.

Keyingi birer jılda qazaq ädebietşileri aytarlıqtay tabısqa qol jetkizdi. Mısalı, osı künderi qazaq ädebietiniñ 30 aqını men 30 jazuşısınıñ şığarmaları BWW-nıñ altı tiline audarıluda. Mwnı mamandar zor jetistikke balap, qazaq ädebietiniñ jaña däuiri bastaldı degendi aytıp jür. Jurnalist Güljan Marqabaeva: «Stiven Kovidiñ juırda ğana audırlğan «Jasampaz jandardıñ jeti dağdısı» kitabındağı adamnıñ aqıl-oy qabiletin 4-ke bölinetindigin Mağjan Jwmabaev «Pedagogika» kitabında bwdan bir ğasırday bwrın aytıp keten. Biz audarmanıñ bolmauınan Mağjanmen maqtana almadıq» deydi. Qazaqstannıñ eñbek siñirgen qayratkeri, aqın Aqwştap Baqtıgereevanıñ aytuınşa, qazaq qalamgerleri şetel ädebietşilerinen artıq bolmasa kem emes. Olar üşin bizdiñ ädebiet aşılmağan jwmbaq bolıp otır. Qazaq ädebietiniñ ağılşın tiline audarılu nätijesinde Kembridj universitetiniñ studentteri elimizge kelip, mädenietimizben tanısıp, bauırsaqtıñ dämin tatıp, dombıra ünin estip, atqa mingisi keletin körinedi. Bwl «Cambridge University Press» departamentiniñ basşısı Djeyn Mannnıñ auzınan şıqqan söz. Osılayşa juıq arada qazaq ädebietiniñ şığarmaları älemniñ 70-ten asa eline taraydı. Demek, osınşama eldiñ oqırmandarı bizdiñ qalamgerlerdiñ şığarmalarımen etene tanıs boladı degen söz. Endi osı twstan nazarımızdı öz elimizge qaray bwralıq.

Qazirgi uaqıtta aqparattıq tehnologiyanıñ şarıqtauınan ba, ağa buınnıñ jastarğa köñili tolmauınan ba, köbine-köp «jastardıñ köpşiligi kitap oqımaydı» degendi jii esteymiz. Jii estilgeni sonşalıq – sol sözge boy üyretip, közben körmey twrıp sırttan ton pişu etek alıp ketti.

Äygili aqın, dramaturg Iossif Brodskiy: «Eger bir adam kitap oqımasa, bwl onıñ öz qasireti, al milliondağan adam kitap oqımasa, twtas bir wlttıñ qasireti», – degen eken.

Sözdiñ şını kerek, bwl künderi bwrınğı kezeñmen salıstırğanda kitap oqımaytın jastar, jastar deymiz-au, jalpı kitap oqırmandarı şınımen de azayıp ketkendey. Öytkeni jarıq körgen kitaptardıñ tirajı eñ köp degende 10 mıñnıñ ar jaq, ber jağında ğana. Orta eseppen alğanda kitaptardıñ köbisi 5000 danamen ğana şığadı.

Ärine, biz bwl jerde kitaphanalardıñ qanşama oqırmandardı kerekti kitaptarmen qamtamasız etip otırğanın joqqa şığarğımız joq. Kitap qwndılığı köptigimen eseptelmeydi desek te, taralımına qarap Iossif Brodskiy aytqanday köñilge qorqınış wyalaydı. Bir quanarlığı ädebi tuındılarımız elektrondı nwsqamen de jinaqtalğan.  Oqırmandar kez-kelgen uaqıtta kereginşe oqi aladı. Elektrondı aqparatpen hat-habar alısqan kezeñde mwnıñ da mañızı zor. Dese de oqırmandar arasında elektrondıq nwsqa men kitaptıñ ayırmaşılığı turalı pikir qayşılığı bar. Qalay bolğanda da eñ bastısı kitap oqısa bolğanı.

Jastardıñ kitapqa degen qızığuşılığın oyatatın täsildiñ biri de biregeyi – şığarma iesimen, belgili ädebietşilermen kezdesu. Osı orayda Almatı qalası Qoğamdıq damu basqarması «Ädebiet älemi» jobasın bastap, onı wyımdastırudı «Mäñgilik Qazaqstan» qoğamdıq qorına tapsırdı. Qor qırküyek jäne qazan aylarında Almatı qalasındağı mektepter men JOO-da elimizge belgili ädebiet ökilderimen atap aytqanda, Maraltay Rayımbekwlı, Baqıt Bedelhan, Amanhan Älimwlı, Esey Jeñiswlı, Aqberen Elgezek sekildi ädebiet ökilderimen kezdesuler ötkizudi josparlap otır.

J.Sarqasqa

Abai.kz

1 pikir