Seysenbi, 17 Qırküyek 2019
Sañlaq 2585 14 pikir 12 Qırküyek, 2019 sağat 14:12

Qazaq futbolı qazaqtı «tonap jatır»...

«Astana» futbol klubı biıl da Europa ligasınıñ toptıq kezeñinde öner körsetedi. Qarsılastarı - serbiyalıq «Partizan», gollandiyalıq AZ jäne angliyalıq «Mançester YUnayted».

Elordalıq komanda osı qarsılastarına qarsı öz alañında üş oyın ötkizedi. Klubtıñ baspasöz qızmetiniñ jazuınşa, toptıq kezeñ ayasında ötetin osı üş matçtı eki sanatqa bölgen eken.

Atap aytqanda, «Mançester YUnaytedke» qarsı oyın birinşi sanatqa jatadı. Bwl oyınnıñ bilet bağası 4 mıñnan 55 mıñ teñgege deyin boladı. Al AZ jäne «Partizan» komandalarımen ötetin oyındar ekinşi sanattı oyındar sanaladı. Bwl kezdesulerdiñ bilet bağası 1500 teñgeden 12000 teñgege aralığında boladı.

«Mançester YUnaytedke» qarsı oyın:

1-şi kategoriyadağı orındardıñ bilet bağası - 55 000 (elu bes mıñ) teñge;
2-şi kategoriyadağı biletter - 40 000 (qırıq mıñ) teñge;
3-şi kategoriyadağı biletter - 25 000 (jiırma bes mıñ) teñge;
4-şi kategoriyadağı biletter - 16000 (on altı mıñ) teñge;
5-şi kategoriyadağı biletter - 11,000 (on bir mıñ) teñge;
6-şi kategoriyadağı biletter - 4000 (tört mıñ) teñge;

AZ jäne «Partizanğa» qarsı oyındar:

1-şi kategoriyadağı biletter - 12000 (on eki mıñ) teñge;
2-şi kategoriyadağı biletter - 7000 (jeti mıñ) teñge;
3-şi kategoriyadağı biletter - 4 000 (tört mıñ) teñge;
4-şi kategoriyadağı biletter - 3000 (üş mıñ) teñge;
5-şi kategoriyadağı biletter - 2 000 (eki mıñ) teñge;
6-şi kategoriyadağı biletter - 1500 (bir mıñ bes jüz) teñge;

«Mançester YUnaytedtiñ» Europadağı eñ bedeldi komandalardıñ biri ekenine dauımız joq. «Qızıl soyqandar» dep atalatın bwl komandanıñ janküyerleri älemniñ är tükpirinen tabıladı. Bizdiñ elde de bwlardı qoldaytın jandar az emes. Alayda, däl osı komanda keledi eken dep bilet bağasın mwnşa şarıqtatıp jiberu aqılğa sıymaydı.

Bwnıñ bastı sebebi, «Astana» onsız da halıqtıñ esebinen kün körip otırğan klub. «Astanağa» el byudjetinen bölinetin qarjı öte mol. Demek, «Samwrıq-qazınanıñ» san millionın sarıp etip otırğan komandanıñ bilet bağasın şarıqtatıp, halıqtı tağı tonauğa qaqısı joq.

«Astana» - «Mançester YUnayted» oyınında eñ qımbat bilet 55 mıñ teñge. Futbol köruge ıñğaylı orındardağı eñ arzan bilet 16 mıñ teñge eken. Al 5-6-şı kategoriyadağı orındardan oyın tamaşalau öte ıñğaysız. 5-şi kategoriya qos qaqpanıñ art jağı. Al 6-şı kategoriya stadionnıñ tört bwrışında ornalasqan. Alayda olardıñ özi 11 mıñ jäne 4 mıñ teñge eken.

Qazaqstan çempionatı ayasındağı oyındarda «Astana Arenada» bilet bağası 200-500 teñgeden. Al Europa ligasında bağa 100 ese qımbattap otır. Bwnı "tonauşılıq" dep bağalaudan basqa amal joq.

Sebebi, «Astana» jeke demeuşisi bar, öz künin özi körip otırğan komanda emes. Sondıqtan olardıñ bastı maqsatı payda tabu emes. Eger payda tapqısı kelse şetelge oyınşı satsın nemese demeuşi tapsın. Bolmasa halıqtıñ aqşasına arqa süyep otırıp, tağı da halıqtıñ qaltasınan payda tabam deui orınsız.

Futbol – özge elderde memleket qazınasına milliondağan qarjı qwyıp otırğan tabıs közi. Al bizde el byujetiniñ maylı jiligin müjigen masıl sport. Mäselen, «Mançester YUnayted» ötken jılı 139,5 mln funt tabıs tapqan. Bwnıñ sırtında matç köru üşin Mançester qalasına ağılğan milliondağan turist qala biyudjetine sansız qarjı qwyıp otır. Basqaşa aytqanda, bwl komandalar memleketten kök tiın almaydı. Qayta, el qazınasına milliondardı qwyadı.

Al bizdiñ elde Almatınıñ «Qayratınan» basqa birde-bir komandada jeke qojayın joq. Bärin memleket qarjılandıradı. Milliondardıñ betine qaramay şetelden sansız legionerler şaqıradı. Olarğa ayına 10 mıñ dollardan 100 mıñ dollarğa deyin jalaqı töleydi. «Astana» sapında 11 şeteldik oyınşı öner körsetip jür (ekeui Qazaqstan azamattığın alğan). Osınıñ bäri halıqtıñ aqşası. Söyte twra halıq özi asırap otırğan komandanıñ oyının özi tamaşalay almaydı. Bilet bağası uday qımbat.

Endi bizdiñ futboldağı bas aynaldırar sandıq mälimetter jaylı.

Jaqında «Astana» futbol komandasınıñ bas direktorı Mihail Gurman QazSport arnasına bergen swhbatında komandanıñ jıldıq byudjeti qanşa ekenin ayttı.

- Bwrın «Astananıñ» jıldıq byudjeti 40-50 million dollar dep estitinmin. Biraq men kelgende byudjet 9 milliard 800 million teñgeni qwraytının kördim (bwl şamamen 25 million dollar). Tabıstıñ negizgi közi UEFA-nıñ sıyaqıları men futbolşılardı satudan tüsetin qarajat, - dedi Gurman.

Bwl jerde klub basşısınıñ "negizgi tabıs közi UEFA-nıñ sıyaqıları men futbolşılardı satudan keledi" degeni bos söz. Sebebi, biıl «Astana» Europa ligasınıñ toptıq kezeñine ötkeni üşin UEFA-dan 2,92 mln euro aldı (1 milliard 241 million teñge). Oyınşı satudan tapqan tabısı tipten az. Biıl jazda bosniyalıq qorğauşı Marin Aniçiçti Türkiyanıñ «Kon'yaspor» komandasına 90 mıñ euroğa satqan. Demek, «Astananıñ» biılğı jıldıq byudjeti 10 milliad teñgeniñ 90%-ı memlekettiñ qarjısı.

UEFA aqparatına süyensek, Qazaqstanda Prem'er-liga klubtarın qamtamasız etu üşin jıl sayın memlekettik byudjetten 30-40 milliard teñge bölinedi. QPL klubtarınıñ jıldıq byudjetiniñ 81%-ı memlekettik byudjet arqılı keledi eken.

QPL komandalarınınıñ ärqaysısına jıl sayın bölinetin ortaşa byudjet -  3,1 mlrd teñge köleminde. Biraq bwl ortaşa esep. Bireude köp, bireude az. Mäselen «Astananıñ» jıldıq byudjeti 10 milliad ekenin ayttıq. Al özge klubtarda bwdan azıraq.

Biıl jıl basında 13 deputat Qazaqstan Respublikasınıñ bwrınğı Prem'er-Ministri Baqıtjan Sağıntaevqa osı mäsele boyınşa deputattıq saual joldağan. Deputattar futbol klubtarınıñ şığındarınıñ birıñğay normativin belgileudi swrağan. Sonımen qatar, legionerler sanın azaytudı da wsınğan.

Bwl swraqtarğa naurız ayında jaña Prem'er-ministr Asqar Mamin jauap berdi. Biraq, Ükimet basşısınıñ jauaptarınan köterilgen mäselege naqtı jauap alu mümkin bolmadı.

«Qazirgi uaqıtta wlttıq futbol komandaları jergilikti byudjet pen demeuşilik qarajat esebinen qarjılandırıladı. Bwl rette öñirlerdiñ erekşeligin, olardıñ ekonomikalıq jay-küyin eskere otırıp, jergilikti atqaruşı organdar, salalardıñ damu basımdıqtarı negizinde özderiniñ futbol klubın qarjılandıru üşin jergilikti byudjetten bölinetin qarajat mölşerin özderi belgileydi», - degen edi Mamin.

Ükimet basşısınıñ sözine qarağanda, jaqın arada futbol klubtarına memleket qarjısın ayamay sanap beru toqtamaytın sekildi. Är aymaq özi bilip qarjı bölu sıbaylas jemqorlıqqa jol beretini sözsiz. Sol üşin aymaqtıq äkimdikter qarjılandıru turalı közqarasın tübegeyli özgertip, komandalardı aqşağa kömip qoymay, körsetip jatqan oyın deñgeyine say byudjet bölui kerek. Bölingen qarjığa say nätije talap etu kerek.

Legionerler sanın azaytu jaylı da prem'er ministrdiñ oyı bwlıñğır bolıp şıqtı.

«Şeteldik futbolşılardı käsibi klubtarğa tartu keñ taralğan älemdik täjiribe. Mäselen, Gollandiya jäne Italiyada legionerlerge şekteu joq. Franciyada tek 4 qana legioner şaqıra aladı. Qazaqstandıq Prem'er-Ligada är klub mausımğa 8 şeteldik oyınşı tirkey aladı, alañda bir uaqıtta 6 ğana oyınşı bola aladı. Reseyde de legionerler sanı boyınşa täjiribe osınday», - degen Asqar Mamin.

Bizdiñ bilik qızıq. Ne bolsa sonı şeteldik täjiribe dep aqtaladı. Legioner şaqıru şeteldik täjiribe eken. Endeşe futbol klubtarın jeke qojayındarğa satu kerek. Sebebi, Mamin aytqan elderde futbol klubtarı memleketten kök tiın almaydı. Sondıqtan, şeteldiñ täjiribesin alğış qazaq biligi osınday igi täjiribelerdi de qabılday bilse deymiz.

Tağı bir ayta keterligi, şeteldik sarapşılardıñ zertteuinşe, 2018 jılı Qazaqstan Prem'er ligası futbolşılarğa jalaqı töleuden älem boyınşa 25-şı orınğa jayğastı. Elimizde dop tebetin futbolşılar orta eseppen jılına 148 513 dollar (ayına 12 376 dollar) tabıs tabadı. Bwl ortaşa esep. Bwlardıñ arasında ayna 50-100 mıñ, jılına 1 mln dollarğa deyin jalaqı alatındar bar. Bwnday joğarı jalaqı ärine legionerlerge tölenedi. Qwramında 11 şeteldik oyınşıdan bar «Astana», «Tobıl» sekildi klubtar memlekettiñ qarjısın kelimsekterge sanap berip otır.

Şının aytqanda, bizdiñ elde futbol öz qwnın aqtaytın sport emes. Memlekettik byudjetten aladopqa bölinetin qarjı asa mol. Qoñırqalta kün keşip jatqan qarapayım halıq auızınan jırıp bergen aqşağa semirgen klbutar endi oyın biletin 55 mıñ teñgege satqalı otır. Bwl soma eldegi eñ tömengi jalaqı körsetkişinen äldeqayda joğarı...

Quanış Qappas

Abai.kz

14 pikir