Jeksenbi, 22 Qırküyek 2019
Oy türtki 2624 9 pikir 29 Tamız, 2019 sağat 12:21

Qazaq dalasınıñ öz «Dubayı» qaşan payda boladı?

Älemde turizm salası damığan birqatar memleketter bar: Türkiya (Antaliya, Stambul, Ankara jäne Beşiktaş), Arab Ämirlegindegi Dubay, Monako Knyazdigi, Mal'div jäne Karib araldarı, Şveycariyadağı Al'pı tauları, Ündi mwhitındağı Seyşel' araldarı, Grekiya, Italiya, Ispaniya, Kipr, Siciliya, Perudağı Andı tauları t.b. Mäselen Türkiyanıñ (Türkçe Devlet Turizm Işı) jıldıq byudjetiniñ şamamen 25 %-ı turistik saladan kelgen taza tabıs (transport qwnı, servistik qızmet körsetu, retoran jäne ashanalar, qonaqüy jäne jağajay arendası, turne jäne ekskursiya biletter bağası, turisttik tauarlar jäne mädeni is-şaralar). Älemge äygili turistik orındar qanşama: Japoniyadağı Fudziyama tauı, Afrikadağı Kilimandjaro tauı, Al'p tauları, AQŞ-tağı Grand kan'on, soltüstik Italiyadağı Veneciya, Ündistandağı Täj-Mahal, Qıtaydağı Wlı Qıtay qorğanı, Mañğoliyadağı Şıñğıs han kesenesi, oñtüstik Franciyadağı Nicca (La Ville Provence Marseille de Nise), Wlıbritaniyadağı Stounhendj, tipti Reseydegi Soçi, Qırım jäne Bayqal. Al bizdiñ Qazaqstannıñ turistik salası däl sol jahandıq deñgeyde äli tanımal bola qoyğan joq.

Tipti körşiles elderdiñ de turizmderi asa dañqtı. Özbekstanda Bwqara, Samarqand, Ferğana köne keseneleri, Qırğıstandağı Istıqköl, Azerbayjandağı Baku almaları, Armeniyadağı Erevan kon'yak festival'deri jäne Gruziyadağı Borjomi jer astı şipa suı isppettes turistik nısandarı da jetkilikti. Eger qızıqtı iri turistik nısandar turasında aytsaq, Qazaqstanda olar barşılıq. Onıñ üstine san jağınan artılıp jatır: Qorğaljın qorığı, Burabay, Mañğıstau (Üstirt), Marqaköl, Aqsu-Jabağalı, Sarıağaş, Şarın, Merki, Kölsay, Qaton-Qarağay, İle Alatauı t.b. Körip twrğanımızday elimizdegi turistik salanı älemdik deñgeyde damıtuğa barlıq mümkindikter bar. Alayda, infraqwrılım, ekonomikanıñ jeke iri salalarınıñ biri retinde turizm wğımı bizde qalıptasa qoyğan joq. 20 jıl bwrın turistik joldar, qonaq üyler, sanatoriyalıq-kurorttıq şipajaylar, demalıs-qorıqtıq aymaqtar qalıptasa qoymağan öñirlerdegi asqan bayau özgerister däl biz qalağanday formada jäne jıldamdıqta qalıptasıp jatqan joq. Osı jaqında ğana 23-24 tamızda qasietti Wlıtauda ötken “JEZKIIK” halıqaralıq turistik forumında jasağan bayandamasında Prezidentimiz Qasım-Jomart Toqaev aytqanday atalmış turizm salası küni büginge deyin kenje damıp kele jatır. Sondıqtan, Ükimet nazarında bolsın, azamattıq qoğam nazarında bolsın, arnayı mamandar, sarapşılar, otandıq turizm salasındağı käsipkerler “Qazaqstandıq turizm” degen tüsinikti asa joğarı halıqaralıq deñgeyge deyin qısqa merzimniñ işinde damıtıp, jetkizui kerek.

Wlı dalanıñ tereñ tarihın topırağına siñirgen qasietti Wlıtau öñiri jer-jahannan kelgen elşiler, ğalım-tarihşılar, tilşiler men turizm ekspertterin jäne resmi qonaqtardı qazaqqa tän qonaqjaylılıqpen qwşaq jaya qarsı aldı. Taudıñ baurayın boylay kök şalğında appaq-appaq şatırlar men kiiz-üyler ortağasırlardağı qazaq ordalarınday tizilip twrdı. Wrpaqtar jalğastığınıñ özgermes nışanı retinde bizdiñ elimizdiñ basşısı, Prezident Toqaev wlı babalarımızdıñ ata dästürin jalğastırğanday “Qwrıltay ordasın” tikti jäne Abılay hannıñ, Täuke hannıñ üzilmes dästüri retinde ol da öz wlağattı SÖZİN söyledi. Sol sözdiñ bastı taqırıptarı wlı tarih, ata-babamızdıñ önegeli ösiet-mwrası jäne töl mädeni mwra arqılı qazaq mädenietin külli älemge paş etu turalı joba-josparların elge wsındı.

Prezidentimiz kelesi mindetterdi alğa qoydı: “Köptegen şeteldik turisterdi bes jwldızdı qonaqüyler, kurorttar siyaqtı siyaqtı ämbebap dünieler jalıqtırdı. Orlardı ärtürli halıqtardıñ mädenietin, ädet-ğwrpı men salt-dästürin zertteu, barğan eldiñ tarihımen tanısu qızıqtıradı. Sondıqtan, älemde özindik erekşeligi bar jerlerge baruğa, tarihi festival'derge jäne köne äri qayta qalpına keltirilgen mañızdı oqiğalarğa qatısuğa degen swranıs artıp otır. Biz osınday ürdisterdi paydalanuımız qajet. Qazaqstannıñ älemge wsınatın biregey orındarı bar.” Sonımen qatar memleket basşısı turizm salasın damıtudıñ jañaşa innovaciyalıq formadağı äri töl wlttıq mazmwndağı damu joldarın nısana-nısanağa jiktelgen jüyeli, memlekettik jäne iri biznestik köpjıldıq josparlarınıñ qajettiligin meñzedi.

Mäselen, Sankt-Peterburgte Petr I mwrajay jäne saray kesenesi, Mäskeude Puşkin mwrajay-üyi, Şveciyadağı “Vasa” dep atalaın flotqa arnalğan eñ ülken köne nısanası jäne Wlıbritaniyadağı Stendford na Eyvonede ornalasqan Şekspirdiñ mwrajay ölkesi, AQŞ-tağı Djordj Vaşingtonnıñ jäne basqa da Amerika alğaşqı Prezidentteriniñ ülken kesene ispettes mwrajayları (tauğa salınğan tört alıp müsinin tağı esepteñiz) bar. Al keñ baytaq qazaq dalasınıñ wlı tarih betterindegi köptegen twlğaları, oqiğaları, kezeñderi, erlikteri qanşama! Äl-Farabiden bastap Abayğa deyin, Bögenbay batırdan bastap Bwqar jırauğa deyin, Asan-Qayğıdan bastap Jambıl Jabaevqa deyingi mısaldardı köptep keltiruge boladı. Bwnıñ barlığı tek töl mädeniettiñ jaqsı irgetası ğana emes, sonımen qatar turizm salasınıñ damuına ülken negizdeme bolar edi. Mısalı, Şotlandiya kip-kişkentay Loh-Ness köline (The Loch-Ness Lake) bola 10 000 mıñdağan turisterdi jinaydı. Al Bermud araldarı “Bermudskiy treugol'nik” (The great Enigma of Bermuda triangle) añızımen-aq bükil turisterdi jıldar boyı äli künge deyin wstap twr. Pashi araldarındağı 2000 jıl bwrıñğı alıp müsinder Mısır piramidalarınday turisterdiñ nazarın tartuda. Al Qazaqstannıñ turistik dañqı äli tım azdıq etedi. Köbinese TMD eliniñ twrğındarı Almatıdağı Medeudi, Kökşetaudağı Burabay kölin, Kaspiy jağasındağı Aqtau portın jäne Türkistandağı Qoja Ahmet Yassaui, Tarazdağı Ayşa bibi men Qarahan baba kesenesin ğana aralaydı. Äri sol turisterdiñ jıldıq ortaşa körsetkişi Istıqkölge nemese Samarqandqa baratın turisterdiñ sanınan asıp tüspeydi. Bwl – ülken kemşilik!

Qarağandı oblısındağı Jezqazğan men Wlıtauğa saparlarım mağan kelesidey äser etti. Äsirese, şeteldik qonaqtarmen birge Ketbwqa kemeñger, Dombauıl, Alaşa han, Joşı babalardıñ basına qwran bağıştap qaytudıñ säti tüskenine ayrıqşa riza boldım. Tañğı jetige taman jeke wşaqpen aeroporttan tüse sala Mädeniet jäne sport ministri Aqtotı Rahmetollaqızı forumğa arnayı kelgen barşa şeteldik qonaqtar men bizderdi özi aldımızdan şığıp, jılı qarsı aldı. Dalada jayılğan keñ dastarqan. Tañğı astan soñ bolğan soñ dayın twrğan, birneşe kümistey aq avtoköliktermen beyne bir jorıqqa şıqqan keruendey ekspediciyağa jol tarttıq. Bayırğı qazaqtıñ köşpendi auılına wqsas etnoauılğa kelippiz. Kiiz üyde qonğan künderimdi, ömirimde alğaş ret altıbaqan tepken tünderimdi, Aqtoğaydıñ tabiği wlttıq tağamdarı, balday qımızı, bizdiñ kiiz üydegi qonaqtardı qarsı alğan Aqtoğaydıñ betke wstar azamattarınıñ jılı qarım-qatınastarı, sıylastıqtarı ayrıqşa este qaldı. Jaqsı demalısqa qaramastan, osı eki kündik sayahat barısında meni tolğandırğan tereñ oylar da kökeyimde orın alıp, elordağa orala salısımen özindik jeke tolğanısımnan tuğan kelesidey wsınıstarımmen böliskim keledi:

1. Är qorıqtıñ qasında birneşe äri iri, tolıqqandı turistik ortalıqtardı älemdik standarttarğa say etip qwru, aşu. Jarnamasın jasau. Ol üşin barlıq 14 oblıstıñ avtomobil' joldarın, temirjol torabın, aviareyster jüyesin Grekiya nemese Türkiyanıñ deñgeyinde jaqsılap äzirleu kerek. Bwl is-şara älbette memlekettik jäne jergilikti byudjetterdi qayta qarau, qayta retteuge alıp keledi. Degenmen, Prezident jäne Ükimet basşısı osı ispettes jobalardı qoldaydı dep senemin.

2. Turistermen tikeley jwmıs jasaytın mamandar tobın auqımdı kölemde oqıtıp, dayındap, käsibi äzerleu. Ol üşin tek volonterlik wyımdar ğana emes, turistik käsibi joğarı instituttardı salu kerek jäne ädettegidey ağılşın tilin bastapqı deñgeyde ğana biletin äri ketse dayarşı qızmetin ğana atqara alatın personaldan bas tartu kerek, onıñ ornına birneşe tildi jetik meñgergen, öz tarihı men mädenietin öte joğarı deñgeyde biletin äri özine mindet retinde jüktelgen ölkeni egjey-tegjeyli biletin mamandardı köptep äzirleu kerek. Qonaq üy jäne şipajay personalınan bölek, bwl salağa jurnalisterdi, kinorejisserlerdi, öner qayratkerlerin jäne biznes salasınıñ barlıq ökilderin bir arnağa jwmıldıru qajet. YAğni qonaqtardı demaldırtıp qana qoymay wlttıq ruhani qwnıdılıqtarmen tanıstırıp, wlttıq öndiristik önimderimizdi satuımız kerek. Bwl tabıstı üş ese arttıradı äri älem boyınşa bizdiñ turizmege tiimdi jarnama bolar edi.

3. Är turistik ortalıqtıñ qasına ülken geografiyalıq, etnografiyalıq, eñ ozıq elektrondı aqparattıq-tehnikalıq qondırğaları bar öner, ğılım jäne ölketanu-tarih tarihi-tanımdıq körmesi, türli köñil köteretin forumdar, qazaq mädenietiniñ keşegi men bügingisin tanıstıratın is-şaralar, qazaq tiliniñ aşıq sabaqtarı, seminarları jäne aşıq aspan mwrajayları kerek. Aşıq aspan mwrajayları tek orta ğasırlardı ğana emes, elimizdegi barlıq ğasırlardı köretsin. XIV ğasırdan bastap XXI ğasırğa deyingi barlıq tarihi kezeñderdi mul'timediyalıq zamanaui qwraldarmen qamtıp körsetu qajet. Sonday-aq, sol turistik ortalıqtardıñ qasınan jazğı demalıs lagerlerin, jazğı jastar festival'derin, jergilikti halıqqa arnalğan mädeni aşıq aspan koncert keşterin, jeke-jeke kinostudiyalardı, teatrlardı, cirkterdi, geologiyalıq, ekologiyalıq universtitetterdi aşu, jastar äskeri-patriottıq, äuesqoy öner jäne ekologiyalıq jastar qoğamdıq wyımdardıñ jıl sayın ötetin festival'derdiñ dästürli ornın bekitu turizmge payda äkeler edi.

Qazaqstan turizminiñ älem moyındağan jasandı emes, tabiği brendke aynalarlıqtay biregey bolaşağına senemin!

Riza Isqaq

Abai.kz

9 pikir