Seysenbi, 17 Qırküyek 2019
Ädebiet 2471 6 pikir 22 Tamız, 2019 sağat 10:25

Twrsınbek Başar. Bizdiñ ğasır – citatalar ğasırı

Qazirgi qazaq ädebietinde, onıñ işinde poeziyada öziniñ jañaşıldığımen häm özgeşeligimen tanılıp jürgen bir şoğır bar. Sol şoğırdıñ arasınan da bitimi bölek talanttardı ekşep aluğa boladı. Öleñge asqan mahabbatpen, izdenimpazdıqpen, tabiği bolmısımen kelgen sirek jastıñ biri – Twrsınbek Başar.

Onıñ moderndik öleñderinde alaswrğan oylar men ünsiz ümit, ötkendi añsau men bolaşaqqa alañdau, kirşiksiz mahabbatqa degen senim men üreyli tüsterdiñ kartinası – bir sözben aytqanda kez-kelgen adam keşetin sezimder astasıp jatır.

Çirime

Üstiñnen şalimar añqıp,
Kirpigiñe kün şağılısıp,
Ayağıñnıñ astında ay terbelip,
Qoñır tünge jwtıldıñ,
Dereksiz...

Seniñ sezimiñdi,
Häm meniñ sezimimdi
Säuir bürşigine baylap qoyğan kim?
Alıstan talıp jetti qwlağıma,
Äuen de emes än de emes...
Ayğay qwm...

Jesir tündi oynas qılğan,
Jetim kündi aldağan,
Meniñ añğalaq näpsimdey –
Uaqıt ötip baradı,
Uaqıt –
meniñ ayaulı şağım,
seniñ ayaulı şağıñ...
alısta ajal biin bileydi,
bi degenim Ol emes...
sağım...

hat jazasıñ därmensiz,
hat jazamın dereksiz,
jazasın ötegen qwlday,
mıñ jıl boyı –
ömir sürdiñ sen mensiz,
ömir sürdim men sensiz,
bir älemde,
bir ayaldamada,
parallel' joldan jürgenbiz.

Üstiñnen şalimar añqıp,
Kirpigiñe kün şağılısıp,
Ayağıñnıñ astında ay terbelip,
Qoñır küzde sen jıladıñ sebepsiz.
Al, Men...
qaraşada qayırsız,
Qoñır tünge jwtıldım,
Dereksiz...

Tuğan kün

Äke, mine, alpısqa keldiñ,
Men şiregine...
Qwttıqtau hat jazsam ba eken,
Suret salıp jiegine.

Äke!
Bizdiñ üy esiñde me?!
Otı öşpeytin edi.
Almatınıñ arsızdığın bilgende,
Auıldan köşpeytin edik!

Äke, mine, alpısqa keldiñ,
Men jartısına...
Sen bärine köndiñ,
Men könbedim!
Mına ömir talqısına.

Äke, sen alpısqa keldiñ,
Qayda bizdiñ şañıraq?!
Mine, tağı öleñ jazdım,
Quıs keudem qañırap.

Äke...Men...
Otızğa da kelmey-aq,
Bärinen jalığıppın!
Men aytatın, sen estitin söz emes,
Änşeyin...
Sağınıppın...

Pessimistik oylar

Bir özennen qwlap aqqan oylarım,
Tört tarmaqqa bölindi.
Jirenimdi mamağaşqa bayladım,
Jeñildim...

Iire-iire,
tütelendi ümitim,
Joğalıptı twmarım.
Ər kez sayın qaytalanıp öli tün,
Azaptaydı qwmarım!

Bir qorqınış köñilime ornaydı,
Iesindey päterdiñ!
Bozala tañ azan dausı sarnaydı,
Sen aqırın jöteldiñ.

Meni özine bauraydı da twradı,
Iesi joq tabıttar!
Keşe bireu sebepsizden jıladı,
Qorqınış joq, qauip bar.

Men ılği da Munk salğan bas körem,
Ayqayı tım jañğırıq!
Ou, ağayın bəriñizge as berem,
Bir kitapqa köşken küni mäñgilik.

Saspens

Köz aldımda säulenenip köşeler,
kirpigimnen kempirqosaq şaşırap,
bwltsız aspan astında,
nöpir halıq arasında,
adasıp baram,
oñtüstikke bararım belgisiz,
soltüstükke bararım belgisiz,
batıs ne şığısqa bararım belgisiz,
qarañğı twman arasında qalqıp baram,
bir kezde adam sengisiz,
jañğırğan dauısqa jalt qaraymın,
kesilgen bastı körem äntek jımiğan...
bwl älgi... aynımaydı saytannan,
bwl älgi.. aynımaydı swludan...

jasıl twman arasında sabılıp,
köz bostandığı jür,
söz bostandığı jür,
oy bostandığı jür,
aqımaq bastan tabılıp...
üyrilgen bwlt keledi qasıma,
biraq bir tamsışısı da jaumaydı,
bwl älgi meni bosatıp alğan,
ayağımdı köz jasımen juıp,
şaşımen keptirgen,
künähar äyelden aumaydı.

olar rahatın körip jür,
bwlar tistelgen alma terip jür...
Aşılmağan altınşı esikti,
oylarım jür sığalap,
nöpir halıq arasında adasıp qalam,
keyde eski üylerdi ketemin aralap.

japıraq köleñkesine asılıp,
Munktıñ «ayqayı» qaraydı,
rasında ol swlu äyel eken,
tım bolmasa özin osılay sanaydı,
bwl älgi... aynımaydı saytannan,
bwl älgi.. aynımaydı swludan...
ketik taraqpen –
öspegen şaşın taraydı.

Köz aldımda säulenenip köşeler,
jaumağan jañbır astında,
janarımnan kempirqosaq şaşırap,
ayağımnıñ astına soqpaq jol bop töseler,
Beykünä közqaras, kinäsiz köz jası –
Sen meni keşe gör,
sen meni keşe gör!

RETRO

Bwl qala...
Bayağıday...
Özgermegen...
Men ğana...
Sayaq jürgen...
Sözge ermegen.
"Altın" deydi ketpen sap keñirdekter,
Ömirinde bir rette jez körmegen!

Ädildiktiñ auılı köşken törem,
Kil pısıq basqa şauıp, töske örlegen.
Mesqarındar mwnda da işip jatır,
Ömirinde bir rette as körmegen!

Üşbu hattı joldadım...
Törem dedim!
Köne ğasır qayta aynalıp keler me edi!
Qıpşaq qılış asınıp töleñgitiñ,
Azban minip janıñda jürer me edi.

"Bir özgeris boladı qara da twr ",
Özimdi aldap...
Küz auıp bara jatır.
Astananıñ jelindey bwzıp-jarıp,
Bir jarılıs boladı sanada aqır.

Bwl qala, bayağıday...
Eskirmegen...
Säl ğana boyau oñğan kökşil künnen.
Üşbu hattı joldadım joldarmenen,
Ömirimde däl sendey dos körmegem.

***

Miledi?
Tastap alıp alğaşqı oy qadamın,
Jılqı jaldı-şaşımdı wypaladım.
Bwyralanıp jerge tüsken twman sındı,
Japıraqsız terektey jayqalamın.

Eñ alğaşqı öleñniñ ökilindey,
Eñ alğaşqı äyeldiñ ätirindey,
İzgi oylarım bar edi sağan aytar,
Mañdayımdı sipaytın kekilimdey.

Esik aldı... tastadım böstek-oydı,
Keşetwğwn sezimdi keşpey qoydım.
Dil işinde bürleytin esimiñ ed,
Qas qılğanda esime tüspey qoydı.

İñir bağıp ketetin janarımdı,
Oy qualap ketetin tabanımdı,
bağındıra almay ırqıma qinalamın,
kötere almay tün basqan qabağımdı.

Ne aytırıñdı bilesiñ mensiz köpke,
Ne aytarımdı bilemin sensiz köpke,
Söz soñına qoyılğanday minsiz nükte,
Wğısudıñ ülgisi – ünsizdikte.

mkr. QALQAMAN

Olar...
Sauıp işip armanın,
Jalğannan ümitin üzbegen.
Olar...
Qwlatpay qisayğan qorğanın,
Ğwmır sürip keledi bizbenen!

Olar...
Jımıñdağan ottardı qızıqtap,
Güldendiredi, körkeytedi Otandı!
Olar...
Kabaktarda qızıp qap,
Söylemeydi bet aldı.

Olar...
Aqındı da əkimdi de bilmeydi,
Sayasatıñ bir tiın!
Olar...
Jii-jii külmeydi,
Köşedegiler...
swr kiim...

Olar...
Twrıp keledi, sürip keledi ömirin,
Bir aulada bir auıldıñ balası.
Tipti bar ğoy kirletpegen köñilin,
Auzında bar Allası men tobası.

Olar...
Keşe jwmısqa barmağanday
ayaldamağa asığadı,
Olar...
Tünde eşteñe bolmağanday,
kölkildep isken közderin,
jastıqqa tamğan sözderin,
Qoğamnan jasıradı.

JAÑBIRLI JOL 

Mwnda,
Jañbır tamşıları joğarığa sırğığan,
qozğalıstan bes-altı adam qalğığan.

Izeñdegen jas jigit
dökir änge mas bolğan,
Ömir otı saulaydı qara tünek aspannan.

Wyıqtap otır bir swlu,
läzzat alıp tamaqtan,
bir qart kisi äjimin uaqıtqa sanatqan.

Arzan ätir isinen
qımbatşılıq añqığan,
Tünereñki kökjiek, ireleñdegen jol twman.

Kök qanattı perişte, jañbır bolıp tögiler,
süt pisirim uaqıttan soñ Almatı da köriner.

***

Bizdiñ ğasır – citatalar ğasırı,
Bwl özi aqımaqtau asılı...
Ürpek bastı oylarımdı qayteyin,
Qoyu tünde keletwğın jasırın.

Mi işinde swraq jatır köpirip,
Til söyleydi minberlerden lepirip.
Jürek otır sıra işinen sığalap,
Azğan jwrtqa aqıl aytpaq kekirip.

Ozğan elde köş bastağan atalıq,
(Endi, mine, qarın sipap jatalıq)
Baytal şauıp bäyge alğan kezinde,
Öz tüsimnen oyanamın qaqalıp.

Arı-beri sabılısıp...
Oy aqqan...
Semiz sözden sığıp qalsañ may aqqan.
Bir kekilik qonıp aptı şatırğa,
Özi sonday qorıqpaydı tayaqtan.

Bizdiñ ğasır – kösem sözder ğasırı,
Kerenaulau mitıñdaydı aqırın...
Mına älem aqiqattı kütip jür,
Ötiriktiñ jarıp şığar jatırın.

Degen eken...

(Ötken şaq. Emhanadağı estelikterden...)

(birinşi öleñ)

Därigerdiñ aytuınşa, öledi ekem,
Emdelmesem bir küni sönedi ekem.
Omırtqamdı opırıp obır-ajal,
Adım sanap mağan qaray keledi eken.
Därigerdiñ aytuınşa, öledi ekem...

Palşı ayttı: «Ömir jolım auır» eken,
Bar sırqattıñ bir sebebi bauır eken.
Emdelmesem bolmaydı eken jöndelmesem,
Tınış jerden tauıp alıp täuir meken.
Palşı ayttı: «Ömir jolım auır» eken...

Emşi ayttı: «Bwl sırqat ötip ketken,
Şının aytam sen özi bekip kep pe eñ?! –
Ajal seni toruıldar...»
«Şınımen be-ey...»
«Endi şe! Ötirikti kökit dep pe eñ!»
Emşi ayttı: «Bwl sırqat ötip ketken...»

Dosım ayttı: «Men özi auru» ekem,
«Därigerge, därige zäru» ekem.
Dwrıs jolı: «Jamandıqtan tıyılıp ap,–
Jaqsılıqqa öz-özimdi baulu» eken,
Dosım ayttı: «Men özi auru» ekem...

Şeşem ayttı: «Eşteñe bolmaydı» eken,
«Ana jaqa men äli barmaydı» ekem.
«Ajalğa ara twrar anam barda,
Ol kep meni oñaylıqpen almaydı» eken!
Şeşem ayttı: «eşteñe de bolmaydı» eken...

Tağdırıma

(ekinşi öleñ)

Alınbağan qay äkeñniñ qwnı bar,
Alasın ba, al qazirden alıp al.
Iilmeymin sınsam birden mort sınam,
Soğıp-soğıp otıña da salıp al!

Keleşekti oylasam tım bwlıñğır,
Bir-birinen aumaytwğın mwñım-jır.
Köz ilmeymin tünimenen onsız da,
Kinälayın seni tağdır bügin bir.

Jan sırımdı tüsinetin dosım joq,
Öksip twrmın, ağar tamşı jasım joq.
Ittey aşpın!
När bermediñ bir tüyir,
Özgelerge ülestirer asıñ köp!

Bwl siıñnın tereñ eken tübi tım,
Aq xalattı dosım boldı küni-tün.
Keudemdegi älsiz ğana jarığım,
Jeliñ twrsa, qaltıraydı ümitim.

Ata-anası ümit artqan wl edim,
Jol tappaymın, adastırdı tünegiñ.
Keze-keze tamwğıñdı şarşadım,
Kez qılasın qaşan mağan KÜN ELIN?!

20.10.2010j

Twrsınbek Başar

Abai.kz

6 pikir