Jeksenbi, 22 Qırküyek 2019
Aqmıltıq 2033 6 pikir 15 Tamız, 2019 sağat 11:54

Adamdı qwrmettey almaytın qoğam – irip-şirigen qoğam!

«Bolamın, tolamın, keşegimniñ ornın toltırıp, büginimdi äspetteymin, erteñimnen ümit kütemin» degen el zamanında halqınıñ maqtanışı bolğan, jwrtınıñ ruhı bolğan, bütin bir jas wrpaqqa ülgi-önege bolğan tolımdı twlğaların közi tirisinde de, qaytıs bolıp ketkeninen keyin de wmıtpaydı...

Biılğı jıldıñ 17 mamırı küni ataqtı sportşı, bokstan Keñes Odağınıñ eki dürkin çempionı Äbdiräşit Äbdirahmanov 73 jasında ömirden ötti. Ol keñes zamanında Qazaqstannan mwnday ataqqa Vladimir Karimovtan keyin qol jetkize alğan ekinşi bılğarı qolğap şeberi boldı. Äbdiräşit ağa sonımen birge 30-ğa juıq körkem fil'mde bastı rölderde oynağan tanımal akter edi. Osı eñbegi üşin Qırğızstannıñ halıq ärtisi de atandı. Mine, sporttan keyin önerge ölşeusiz eñbek siñirgen sonday twlğa qaytıs bolıp jatqanda bizdiñ mädeniet jäne sport ministrligimiz onıñ otbasına bir auız köñil aytuğa da jaramadı. Bwdan keyin mwnday ministrlik pen ministrdiñ bäsi bes tiın, baqır qwrlı qwnı joq. Orısşa aytqanda, «groş im cena». Ol kezde bwl ministrliktiñ basında atı Arıstanbek bolğanımen «añ patşasına» wqsay qoyatın eşbir qasieti joq, kelgennen jwrttıñ külkisine aynalğan Mwhamediwlınıñ otırğanın bilesizder.

Al jaqında kezinde qazaq futbolınıñ eñ tolımdı twlğalarınıñ biri bolğan, qazaq jastarı arasınan «KSRO sport şeberi» degen ataqqa Timur Segizbaevtan, Vladimir Asılbaevtan, YUriy Musinnen keyin qol jetkizgen (Seyilda Bayşaqov ekeui bir jılda) ataqtı qaqpaşımız Qwralbek Ordabaev 70-ke toldı. Bizdiñ süyikti ministrligimiz tağı da auzına su jwtıp alğanday ünsiz qaldı. Qwddı mwnday ataqtı adam, sañlaq sportşı ömirde eşqaşan bolmağan siyaqtı.

Bw qalay sonda? Zamanında twtas bir respublikanıñ, mwqım halıqtıñ maqtanışı bolğan äygili perzentterimizdiñ endi eşkimge keregi bolmay qalğanı ma? Älde bizde atı añızğa aynalğan tap osınday sayıpqırandar sonşalıqtı köp pe edi? Bwl neni körsetedi?

Bwl eñ aldımen bizdiñ memleketimizde wlttıq qwndılıqtardıñ ayaqqa taptalıp kele jatqanın tanıtadı. Tarlan twlğalardı kezinde jaqsı paydalandıq, endi jastarı wlğayğan kezderinde nemese qaytıs bolıp jatqandarında mülde kerek etpey qoya saldıq. Şın mäninde olay da bolmauı kerek-tin. Turasında Äbdiräşit sekildi ataqtı sportşı äri akter dünieden ozıp jatqanda, onıñ janazasına ministrdiñ özi arnayı baruğa tiis edi ğoy. Biraq ol barmaq twrmaq, tipti bes auız sözden twratın jartı tilim jedelhatın jiberudiñ özin oylamadı. Sol siyaqtı Qwralbek ağa jetpiske tolıp jatqanda ministrdiñ özi bolmasa da, sport komitetiniñ basşısı arnayı barıp qwttıqtap qaytsa, tağınan tayıp qalar ma edi?!

Osıdan keyin mına ministrlik jastardı qalay sporttı süyuge ündey aladı? Olardıñ ataqtı sportşılarğa degen mınaday közqarastarı men qarım-qatınastarın körgen jas tolqın bwlardıñ tuı astında sayısqa şığuğa qwlıqtı bola qoyar ma eken? Jalpı, qwndılıq degenniñ ne ekenin tolıq wğına almay otırğan mwnday ministrlik halıqtıñ qwrmeti men qoşemetine qalay ie boladı? Al qay qoğamnıñ da eñ bastı qwndılığı – adam. Adamdı qwrmettey almaytın qoğam – irip-şirigen qoğam. Sebebi, adamsız qoğam da bolmaydı. Kez kelgen halıqtıñ wlttıq qwndılığı adam tärbiesiniñ jiıntığınan qwraladı. Onıñ negizin adamğa degen qwrmet qalaydı.

«Wlttıq qwndılıq degenimiz – äldeqanday bir etnikalıq qauımdastıq ökilderiniñ ruhani idealdarınıñ jiıntığı» delingen enciklopediyalıq sözdikterdegi wlttıq qwndılıq turalı tüsindirmede. Al biz joğarıda aytıp ötken twlğalar tap osı körsetilgen şeñberdiñ şırğasına şaq keletin sañlaqtar edi.

Tağı bir mäsele. Qazaq halqınıñ keñes däuirindegi eñ körnekti twlğalarınıñ qatarında ğılım akademiyasın qwrıp, ğılımdı jolğa salıp bergeniniñ özin bılay qoyğanda, respublika jerindegi qazba baylıqtardıñ denin tauıp, eldiñ igiligine aynaldırıp ketken ataqtı akademik Qanış Sätbaev ta bar. Sonday asıldıñ tuğanına biıl 120 jıl tolıp otır. Qazir jıldıñ jartısı da auıp, soñına qaray aqırın jaqındap keledi. Soğan qaramastan, osı data turalı bir auız söz aytıp, bir şara ötkizuge, alaştıñ asıp tuğan ayaulı perzentiniñ el-halqınıñ aldında siñirgen eñbegin jetkizuge niet etip otırğan bir şeneunikti körmey otırmız äli. Mına qalpımızben qayda baramız?

Serik Pirnazar

Abai.kz

6 pikir