Jeksenbi, 25 Tamız 2019
Äriptestiñ äñgimesi 3141 16 pikir 14 Tamız, 2019 sağat 12:58

Qazaq qoğamındağı alıp üş passionarlıq top

Qaznettegi teli-tentek,  qızılordalıq Erkin Särsenbaev bauırımızdıñ «Tri passionarnıe gruppı v kazahstanskom obşestve» attı payımdauın «Abai.kz» audarıp wsınıp otırmız.


On jıl bwrın Qazaqstanda eşqanday şeru bolğan joq, äleumettik jelide eşkim bilikke qarsı eşteñe jazbaytın edi. Al, qazir bäri qoyırtpaqtalıp, är apta sayın halıqtıq bas köteruler orın ala bastadı.

Bwl qazaq qoğamındağı öziniñ bügingi jağdayına eş kelispeytin, äldeneni qalaytın belsendi toptardıñ qalıptasa bastauı oylandıradı. Olar köbine özderiniñ neni qalaytın özderi de tüsine bermeydi.

Eger Reseydi mısalğa alar bolsaq, ol –  bir-birimen wyısa toptasuı öte qiın ärqilı küşterden twratın wlanğayır el. Qazaqstan geosayasi josıqta şap-şağın el sanaladı. Sondıqtan özimniñ jeke basım äleumettik-belsendi jandardıñ üş tobın añğarıp jürmin:

1) Orıs tildi qazaq ziyalıları

Bwl özi batısşıl, pantürikşil, täñirşildikten bastap, euroaziyalıqpen ayaqtalatın är türli wstanımdı jön köretin qırıq qwrau top. Tek bäriniñ basın orıs tildilikteri qosadı.

Olardıñ osı wstanımdarınan sayasi senimderi kelip şığadı. Biri – barşa keñestik äm orıstıq düniege jauığa qarasa, ekinşileri – kersinşe, onı töbelerine kötere täu etedi.

Tap osı top auızdarınan köbikteri ağıp (özderi tüsinbese de) qazaq qwndılığın, (özderi naşar biletin) qazaq tili men (özderin tükke kereksiz etetin) qarapayım qazaq halqın qorğauda janın beredi. Tap osı top köşege şığıp, barşa halıqtı oyatqısı keledi. Tap osı top azannan keşke deyin äleumettik jelide otırıp, äldebir qwndılıqtardı qızğıştay qorğaştap qorğaydı. Öte belsendi balaqaylar, biraq äzirşe jalınınan göri tütinderi basım.

2) Kärister

Qazaq qoğamınıñ ömirge öte beyim böligi. Kärister bwrınğı keñester odağına tarıday şaşılsa da, eşqaysı şetelge irge kötere köşpeydi. Postkeñestik aumaqtıñ qay jerinde twrsa da, özderin sudağı balıqtay öte jaqsı sezinedi. Kärister eñbekqorılığımen tek bizde ğana emes, Reseyde, Ukraina men Özbekstanda ekonomikalıq salalarda özderiniñ orındarın oyıp twrıp alıp otır. Qızılordada eñ jwrt köp baratın kafeni körseñiz. Onda egesi – käris dep sanay beriñiz.

Onıñ üstine bwlar öte wyımşıl, egeräki bir käris zañ qwrığınıñ twzağına iline qalsa boldı, bükil käris diasporası auız biriktire öre türegelip, ayqaylatıp şulatpay-aq, mäymöñkeniñ kökesin körsete otıra, basşılıq pen onıñ mañayındağılardıñ tilin tauıp, qandastarın qorğap qaladı.

Eñ bastısı kärister sayasatsızdanğan top. Olar qoğamdağı auızbirşilikti qalap äm EAES keñistigindegi ekonomikalıq baylanıstıñ keñeye tüsuin kerek etedi.

3) Dästürli emes islamdıq ağımdağılar

Bwl äleumettik top öziniñ özgelerden twmşalana tasalanğan tomağatwyıq jabıqtığımen, eñbeqorlığımen äm Qazaqstanda orın alatın sayasi ürdisterge (aşıq türde) aralasqısı kelmeuimen erekşelenedi.

Olardıñ Qazaqstandağı özge mwsılman jamağıtınan özgeşeligi basım köpşiligi orıs tildi islam dinindegiler. Bwlardıñ arasında eñbegi men aqılı arqasında tolağay tabısqa jete alğan käsipkerlerdiñ qarası öte mol.

Özgelerden tağı bir közge wratın özgeşelikteri bir-birlerine bastarına is tüsken öte qiın kezde qol wşın soza biletin bauırmaşılıqtarı bolıp tabıladı.

Bwl jamağat eşqaşan jwrtpen birge meşitke barıp qwlşılıq etpeydi. Özderiniñ üy jağdayındağı meşitterinde bastarın qosıp otırğandıqtan olardıñ naqtı maqsatı men müddesi turalı sırt köz eşteñkede bilmeydi.

Mine, tap osınday passionariiler Qazaqstanda twrıp jatır. Äzirşe olar belsendilik tanıtıp közge tüse  qoyğan joq. Biraq olardıñ elimizdiñ sayasi ömirine bilek sabına kirisip ketpeuine eşkim kepildik bere almaydı.

El Ükimeti sayasi partiya qwruğa qırıq jerden tıyım salğan jağdaydağı Qazaq qoğamınıñ sayasi-äleumettik damuında äzirşe wyqıdağı orıs jäne qazaq tildi passionarlıq toptar sayasattanuşılarımız ben äleumettanuşılarmızdıñ nazarınan müldem tıs qalıp keledi. Bwnday toptar el tınıştığı üşin jarılmağan bombamen birdey.

Äbil-Serik Äliäkbar

Abai.kz

16 pikir