Jeksenbi, 22 Qırküyek 2019
Ekonomika 2285 3 pikir 12 Tamız, 2019 sağat 10:59

Et eksportınan qazaqtıñ dañğazalığın ğana körip otırmız

Üstimizdegi jıldıñ alğaşqı jartıjıldığınıñ qorıtındısı boyınşa mal şaruaşılığı salasındağı körsetkiş ötken jıldıñ osı uaqıtımen salıstırğanda birden 10,5%-ğa arttı. Basqa salalardıñ 50 payızı ösimin mına körsetkiştiñ tım qwrığanda jartısına jetkizse Qazaqstan ekonomikası  qarıştar edi, al ükimet wjımdıq eñbek eri atanar edi! Negizi, jaña auılşaruaşılığı ministri Saparhan OMAROVTIÑ ükimet otırısındağı esebine qarasaq, jağday birşama senim wyalatadı. Siır etin öndiru boyınşa 2018 jıldıñ qorıtındısına säykes işki twtınu 98%-ğa jetti, al eksportqa 19,9 mıñ tonna şığaramız. Qoy etin eksporttau 3 mıñ tonnanı qwraydı. Doñız etiniñ eksportı da qanağattanarlıq – 400 tonnanı qwrap otır.

Bastısı adamdı qanattandıratın bolaşaqqa jospar emes pe.

Et öndirudegi malşaruaşılığı damuınıñ wzaqmerzimdi bağdarlaması 10 jılda et kombinatı men jem-şöp alañı bar kooperaciyalarda jwmıs isteytin 80 mıñ otbasılıq şaruaşılıq qwrudı josparlap otır.

Süt öndirudegi malşaruaşılığınıñ wzaqmerzimdi bağdarlaması süt öndirudi mln tonnağa deyin jetkizudi josparlağanQws şaruaşılığın damıtu bağarlaması önimniñ ösuin üş eseden artıq qıludı qarastırıp jatırDoñız şaruaşılığın damıtu bağdarlaması boyınşa önim eki esege deyin ösedi dep josparlanudaMine, bwl ministrdiñ esebinen körsetilgen derekter.

Äleumettik jelilerde qazirgi auılşaruaşılığı ministribasqaşa aytqanda “jayänşeyin resmi ğana” otır, wzaq merzimdi josparlar oğan deyin bekitilip qoyğan,köptegen memlekettik qarajat esebi jospar boyınşaendigi ministrdiñ jwmısı aqşa ağımın öz jönimen taratuğa kedergi keltirmeu dep aytıp jatırTipti olay bolsa da, eger aqşa naqtı iske jwmsalıp jatsa onda rasımen de kedergi keltirmegen jön.

Aqşa qomaqtıMısalı biılğı jılı respublikalıq jäne jergilikti byudjetten 429 mlrd teñge qarastırılıp otırBizdegi auılşaruaşılıq önimderiniñ kölemi 4,5 trlnteñgeyağni bizdiñ düken sörelerindegi önerkäsiptik tauarlar bağasınıñ är bir onınşı teñgesi memlekettik (bizdiñyağni salıqtöleuşilerdiñ esebinen) dotaciya.

Optimistik bağıtımızdan aynımayıq. Strategiyalıq twrğıda et öndirisine köbirek köñil bölu jäne eksportqa şığarudı közdeu öte dwrıs qadam. Tüsindiretin bolsaq,qazir älemdik narıqta kez kelgen tauardı kez kelgen kölemde şığaruğa eş kedergi joq, tauardı ötkizumen problema barSondıqtan barlıq damığan elder öz öndiruşilerin barınşa qorğaydıal öziniki emesterden tabiğatınan joq dünieni ğana kirgizediMısalıQazaqstannıñ mwnayıqara jäne tüsti metalldar jäne şiki uran.Sonday-aq öñdelmegen astıq. Mısalğadäl osılay özbek ağayındar bizden wn emes, biday satıp aladısebebi wn tartatın küşti qwrılğılar olardıñ özderinde de ber.

Şındığına kelsek, jospardıñ auqımdılığına qaramastan metallurgiya men maşinajasau salasında şikizat emes eksporttı jolğa salu mümkindigimiz auılşaruaşılığı önimi boyınşa ğana barTehnologiyalıq öñdeude mal ösiru ösimdik ösiruden keyingi ekinşi orındaEt ğana emes, et önimderin eksporttaudı jlğa qoysaq tipti tamaşa bolar edi.

Al endi statistikağa nazar audarsaq, biılğı jıldıñ qañtarı men mamırı aralığında şetelge jiberilgen et 7,6 mıñ tonna, al elge kirgizilgeni 65,3 mıñ tonna,yağni toğız ese köpBalğın siır etiniñi balan şamamen mınanday – 1,5 mıñ tonnaşığarıp, 1,2 mıñ tonna kirgizilgenal mwzdatılğan (jerdiñ bir tükpirinen kelip jatqanet önimderi 4,9 mıñ tonna, al şetelge ketip jatqanı bar-joğı 0,2 mıñ tonna ekenJılqı etimizdi özimiz ğana jeydi ekenbiz (qazaqpız ğoy!), alayda şetelden kelip jatqan jılqı eti 832 tonna (mwnımız qalay, qazaqtar?).

Eksport pen importta statistikalıq ayırmaşılıq qws etinde tipti alşaqtıqbayqaladı: eksportqa şıqqan qws eti 4,7 mıñ tonna bolsa, import 57,7 mıñ tonnanı qwraydı.

Al endi aqşağa şaqqanda qanşa boladı ekenine keler bolsaq, et eksportı Qazaqstanğa 20,6 mln dollar qarajat äkelse, import qaltamızdan 66,9 mln. dollardı qağıp ketken.

Etten jasalğan önimder turalı aytar bolsaq, – şwjıq, sosiskalarqaqtalğan et, konservilengen etti şet memleketterge 1,6 mıñ tonna satıp, 17,4 mıñ tonna satıp aldıqBwdan dastarhanımızdağı negizgi et önimderi özimizdiki emes ekenin köremiz.Säykesinşe 2,7 mln dollar kiris, 36,2 mln dollar şığın – bwl bireuden alğan azıq-tülikke tölegen qarajatımız.

Ministrge swraqeger mıñdağan tonna mwzdatılğan siır eti importtalatın bolsaqaydağı 98% qamtamasız etuBwl qazaqstandıqtardıñ dastarhanına emes, äşeyin konservilerge degen tüsiniktemeni qalay wğınamızQazaqstannıñ şwjığı argentinanıñ etinen jaqsı dayındala ma?

Birtürli ekenelde qayta öñdeuge et tapşımwnday et öñdeuge üzildi-kesildi et jetpeydisondıqtan import etter äkeluge tura kelediEsesine mınanday disbalanstizbegi bwrınnan bar jäne et eksportında qarqındı damuğa neşe märte uäde berdi.

Eske salayınqarqındı damu bağdarlaması sonau 2011 jılı qabıldanğan. 2016 jılğa deyin eksport 60 mıñ tonnağa jetkizemiz, 2020 jılğa qaray 180 mıñ tanna boladı delingenTiisti aqşa da bölindibwzaulardı wşaqpen tasımaldağandarın barlıq el kördiNätije: 2016 jılı eksport 12 mıñ tonnadan azyağni bes ese azal2019 jılı 180 mıñ tonnanıñ ornına bes ayda sıyır etin eksporttau 1,7 mıñtonnanı qwrap otırAuılşaruaşılığı ministrliginiñ sözinşe 20 –ma, älde tipti 25mıñ tonna ma… SeneyikBiraq mwnday “rekord” jay ğana uäde etilgen emes, qomaqtı qarjılandırılğan jospardan jeti ese az.

Mwnday auqımdı alşaqtıq keri äserin tigizbedi meJoq, ärine, bizde onday bolmaydıÖtken jılı mal şaruaşılığın damıtudıñ jaña salalıq bağdarlaması şıqtıonda eki jañalıq bar; Birinşidenaldıñğı nätije sätsizdik emes, “mal şaruaşılığın damıtudıñ negizin qalıptastıru”. Ekinşideneşqanday qarqındı sandar endi joqKemimeytin memlekettik qarjılandırudıñ esebinen bwyırtqanı boladı.

Tağı bir jaña ideologiyalıq mazmwnqabıldanğan model' köşpendiler dästürine negizdelgen – däl osılay jazılğanBarlıq memlekettik subsidiyanı alğanda mwnşa köşpendi tabılar ma eken – bwl bir dau tuğızatın swraqDausız basqa närse bar:memlekettik qoldau naqtı isterge jwmsaluı kerekqwrğaq uäde men özgelerdiñ emes öndiruşiler men twtınuşılardıñ müddesine jwmıs isteu kerek.

Et eksportınan äzirge qazaqtıñ tanımal dañğazalığın ğana körip otırmız. Özimiz qarızğa alamızesesine körşiler tañday qaqsınOnıñ üstine qızıqqan adamdarğa dañğazalıq tiimdisebebi memleket subsidiya bölgen eksport mısalğa qıtay satıp aluşısına arzandatıp beredisonday-aq jetkizuşiniñ qaltasın da qampitadı.

Endi etten basqa da mäselelerge köşeyikQazir auıl şaruaşılığı ministrligiQazaqstanda jinalğan da, şeteldiñ de auılşaruaşılıq tehnikasın birdeysubsidiyalaydıOnıñ işinde memlekettik qoldaudıñ köp böligi şetelge ketip jatır.Onıñ işindegi eñ elitalısı et Odağı – Agroöndiristik komplekstiñ aqsausaqtarı deuge boladı, olardı mwnday tärtip aşıqtan aşıq qorğaydıOl util'izaciyalıq jinaqtaudı engizuge baylanıstı oppoziciyanı basqaradı ğoybwl tağı da wlttıq maşina jasauğa aşıq qarsılıqJäne osınıñ bäri memleketiñ qoldauımenMine osılay bizge etin jep, süyegin berip otır.

Petr SVOIK

"Vremya" gazeti

Maqala orıs tilinen audarıldı

3 pikir