Jwma, 13 Jeltoqsan 2019
Jauap 2618 24 pikir 1 Tamız, 2019 sağat 11:20

Institut jariyalağan eñbekti sapasız dep körsetu nağız jala jabu

Redakciyadan: 2019 jıldıñ 24 mausımı küni "Abai.kz" aqparattıq portalında tarihşı A.Qambarovtıñ "Tarih institutınıñ "jalğan mälimetke tolı kitabı" jarıq kördi" attı maqalası jariyalandı. Atalğan maqala men Tarih institutınıñ şığarğan "Qazaq memlekettiligi jäne Alaşorda" attı zertteu eñbegine qatıstı qızu talqı boldı.

"Abai.kz" aqparattıq portalı - erkin aqparat alañı. Mwnda oy jarıstırıp, pikir talastıruğa ärkim qwqılı. Osığan baylanıstı portalımızdıñ elektrondı poştasına Ş.Ş. Uälihanov atındağı Tarih jäne etnologiya institutınıñ wjımı resmi teristeme joldaptı. Biz bügin atalğan zertteu eñbegine qatıstı Tarih institutınıñ pikirin qaz qalpında nazarlarıñızğa wsınamız.


Ş.Ş. Uälihanov atındağı Tarih jäne etnologiya institutınıñ wjımı 2018 jılı şığarğan «Qazaq memlekettiligi jäne Alaşorda». Wjımdıq monografiya. – Almatı, 2018 jılı şıqqan zertteu eñbegine qatıstı belgisiz tarihşı A. Qambarovtıñ aytqan sınına jauap berudi jön kördik.

Institut wjımı är jwmısqa baylanıstı sın aytılğanın qalaydı. Al, sın ädil bolğanı kemşilikterdi tüzetuge bağıttalğanı abzal. Ökinişke oray bizge sın aytuşılar osı ädilettilik principin ayaqqa basıptı.

A. Qambarov attı tarihşını eşkim bilmeydi eken, degenimen onıñ atın jamılıp, Institutqa tas atuşı top bar ekendigi, olardıñ kimder ekendigi de belgili. Soñğı 2 jılda Institut wjımınıñ jwmısı turalı Bilim jäne ğılım ministrligine birneşe märte arız da wyımdastırıldı. Institut basşılığı men qızmeti jayında äleumettik jelilerde ünemi jalğan aqparattar jazıp «Japtım jala, jaqtım küye» deumen aynalısuda.

Olar Ş.Ş. Uälihanov atındağı Tarih jäne etnologiya institutın 6 jıl basqarıp, Instituttı tereñ dağdarısqa jetkizgen top. Büginde jaña kelgen basşılıq institutqa dem berip, onı jerden köterip, ayağına nıq twrğızuğa qol jetkizgeni olarğa wnamaydı. Eñsesin kötergen Instituttı qayta twqırtu olardıñ kökeykesti maqsatı. Özderiniñ qoldarınan kelmegen isti basqalardıñ jüzege asıruına qızğanışpen qarauda. Sondıqtan tasada twrıp tas ata berudi, jasalğan jwmıstı jaman etip körsete berudi jalğastıruda. Tüptiñ tübinde qazirgi basşılardı quıp, öz maqsatımızğa qol jetkizemiz degen jaman niet. Kündestik pen qızğanış osı toptı Instituttıñ bügingi är basqan qadamın baqılap, tırnaq astınan kir izdeumen aylanıstırıp otır. Ol topqa aytarımız da barşılıq. Qazaqstan qauımınan wyalıp, salğılasıp jatudı qajet sanamay jürgen edik. Biraqta olar tas atuın qoyar emes. Birde aşıq, birde jasırın äñgimelerin qozdatumen keledi, toqtar türleri de joq. Bilim jäne ğılım ministrligine institut turalı türli jalğan aqparat berude.

Instituttıñ bwrınğı basşılığı “Halıq tarih tolqınında” memlekettik tapsırısı boyınşa 2014-2016 jıldarı 146 mln. teñge memleket qarjısımen 10 tomdıq (20 kitap) Qazaqstan tarihın dayındap jariyalauı kerek bolatın. Bölingen aqşa tügeldey jwmsalğan. Biraqta birde-bir tom jarıq körmegen. Sol 20 kitaptıñ 1 kitabi Alaş qozğalısına arnalsa ğılım üşin, halıq üşin qanday paydalı is boluşı edi. Büginde biz osı ötken olqılıqtardıñ ornın toltırıp jatırmız. Memleketten qanşa qarjı alsaq sol qarjığa säykes, talapqa say ğılımi eñbekter jariyalaudamız. Biz 146 mln. teñge aqşanı olar siyaqtı dalağa şaşqan emespiz. Tipten, 20 kitaptı jariyalauğa “Eltanım” baspahanasına 15,8 mln. teñge aqşa da tölengeni belgili boldı. Şıqpağan kitaptarğa qalay aqşa tölengeni jwmbaq. Mwnday jügensizdikterine jauap bermey twrıp, bügingi jwmıstı qaralauğa qanday bet kerek. Institut basşılığına bizder Ministrliktiñ tağayındauımen keldik. Bwrınğı topqa qatısımız da, jazığımız da joq. Biraqta, joğarıdağı şaruanıñ barlığı olar Instituttı basqarğan 6 jılda orın aldı. Osını esepke almay, tınış jwmısqa kirisken wjımdı bwzudı maqsat etu ülken ziyandı is. Osı ädilet jolı ma?!

A. Qambarovtıñ atınan Institut jariyalağan eñbekti sapasız dep körsetu nağız jala jabu. Sebebi, bwl eñbekti jazuğa Qazaqstandağı alaştanuğa zor üles qosqan ğalım, akademik, t.ğ.d., professor Mämbet Qoygeldi bastağan ğalımdar qatıstı. Sonday-aq, elge belgili A.M. Auanasova, G.S. Jügenbaeva, O.M. Qoñıratbaev, S.A. Asanova, A.Ş. Mahaeva, E. Saylaubay, R.Baydalı t.b. sındı tanımal ğalımdar atsalıstı. Osınıñ barlığın joqqa şığaruğa wmtılıs şındıqtı bwrmalau emes pe? Monografiyadağı konceptualdı problema Qazaqstannıñ memlekettiligi ideyasınıñ Alaş qayratkerleriniñ eñbekterinde negizdelui. Eñbektiñ mazmwndıq, metodologiyalıq arqauı bolğan osı paradigma monografiyada öz ornın dwrıs tapqanı aqiqat. Bizdiñ “sınşılar” turalı aytarımız «Körmes tüyeni de körmes». «Aqtı aq, qaranı qara», – dep aytqısı kelmeytin zalım ğalımdarğa aytarımız osı.

Ärine istelgen jwmısqa, özderi tük bitirmey otırıp, sın aytatındar ärqaşanda aramızdan tabıladı, eger sın aytıladı dep qorqınışpen, eş närse istemey otırsaq bwl älsizdiktiñ belgisi bolar edi. Kemşiliksiz dünie bolmaydı, degenimen «köş jüre tüzeledi» demekşi, jiberilgen olqılıqtar bolsa olardı joyuğa wjımnıñ potencialı äbden jetedi. Mısalı, soñğı eki jılda  Intstiuttı qarjılandıru 9 ese östi, 20-ğa juıq ğılımi atağı bar mamandar jwmısqa tartıldı. Kitapqa aytılğan “sın” arqasında oğan ülken jarnama jasalıp, swranıstıñ wlğayğanına quanıp otırmız. Biraqta osınday şabuıldar köbeye berse, biz jalğan mazmwndağı maqala wyımdastıruşı top müşelerin  sotqa beruge mäjbür bolamız.

Ş.Ş. Uälihanov atındağı Tarih jäne etnologiya institutınıñ wjımı

Abai.kz

24 pikir