Särsenbi, 23 Qazan 2019
Talqı 2706 16 pikir 31 Şilde, 2019 sağat 16:33

Parlament saylauı qaşan ötedi? (Şolu)

Altınşı saylanğan QR Parlamentiniñ törtinşi sessiyası ayaqtalğanına ayğa juıq uaqıt boldı. Şilde ayınnıñ basınan beri deputattar demalısta jür. Besinşi sessiyanıñ bastaluına äli biraz uaqıt bar. Oğan deyin bizdiñ zeynetker deputattar alañsız el qıdırıp, ötken jıldı qorıtındılay beruine boladı.

Törtinşi sessiyanıñ atqarğan qızmetine beriler bağa eki türli. Köpşilik «deputattar bwl jolı da bwrınğıday qalğıp-mülgip otırıp bir jıldı ötkizdi, eşqanday tıñ tirşilik tındırğan joq» dep sanaydı. Al deputat mırzalar öz eñbekterine bes degen bağa berip otır. «Parlamenttiñ törtinşi sessiyası öte mañızdı jäne tarihi kezeñde asa qajetti zañdardı qabıldadı», deydi mäjilis spikeri Nwrlan Nığmatulin.

Sol sekildi besinşi sessiya turalı boljam da eki türli. Keybireuler eki ay boyı alañsız demalğan deputattar küz aynala keñ kabinetterine kelip jayğasıp, bwrınğıday mimırt tirşilikterine qayta kirisedi deydi. Al köp sandı mamandar deputattar osı jolı demalısqa emes, «kelmeske» ketti dep jür. Olardıñ oyınşa, küzde parlamenttiñ altınşı şaqırılımı taratılıp, merzimnen bwrın saylau ötedi.

Soñğı pikridiñ salmağı basım. Bwğan sebep te joq emes. Eñ aldımen, jaqında ğana merzimnen tıs prezidenttik saylau ötkizip, täuelsiz Qazaqstan tarihındağı ekinşi el basşısın saylap aldıq. Ekinşiden, saylaudı merzimnen tıs ötkizu – qazaqstandıq saylaulardıñ «sänine» aynalğalı qaşan?!

Jaqında saylau nauqanı öterine tağı bir temirdey fakt – Twñğış Prezident Nwrswltan Nazarbaevtiñ sözi. 29 şilde «Nwr Otan» partiyasınıñ biriniş orınbasarı Bauırjan Baybekti qabıldağan Nazarbaev söz arasında saylauğa dayındalıñdar degendi aytıp qaldı.

«Partiya halıqqa jaqın bolıp, onıñ mwñ-mwqtajın biluge jäne oğan qoldau bildiruge tiis. Sonday-aq, partiyamızdıñ kadrlıq qwramın mwqiyat zertteu qajet. «Nur Otan» öz jwmısın odan äri jetildirudi jalğastıra berui kerek.

Alda bastauış partiya wyımınıñ basşılarınıñ kezdesui bar, sayasi keñestiñ kezdesui bar, bolaşaqta öñir-öñirlerdi aralap, partiyanı aldımızda kele jatqan elektoraldı mäselelerge dayındauımız kerek», dedi Nwrswltan Nazarbaev.

Partiya törağasınıñ osı sözinen-aq «Nwr Otannıñ» saylau nauqanına dayındıqtı bastağanın bayqauğa boladı. Jaraydı, kezekten tıs saylau ötkizu biz üşin adam tañğalatın jañalıq emes dedik. Endeşe, kezekti kezekten tıs saylau nauqanı qalay ötpek? Oğan qanşa partiya qatısadı, kimder jeñip, kimder jeñiledi? Endigi mäsele osı swraqtar töñireginde örbise kerek...

Elimizde mäjilis deputattarınıñ ökilettik merzimi — bes jıl. Demek, 2016 jılı saylanğan altınşı şaqırılım 2021 jılğa deyin jwmıs isteui kerek edi. Ol merzimdi küte almaytın sekildimiz. Ayta keterligi, qazir jwmıs itsep twrğan altınşı saylanımnıñ özi kezekten tıs saylanğan bolatın.

Mäjilis konstituciyalıq zañda belgilengen tärtippen saylanatın jüz jeti deputattan twradı. Onıñ toqsan segiz deputatın saylau jalpığa birdey, teñ jäne töte saylau qwqığı negizinde jasırın dauıs beru arqılı jüzege asırıladı. Mäjilistiñ toğız deputatın Qazaqstan halqı assambleyası saylaydı.

2007 jılı ötken parlamenttik saylauğa 7 sayasi partiya qatıstı. Alayda «Nwr Otan» Respublikalıq Halıqtıq-Demokratiyalıq partiyası ğana 7 procenttik bar'erdi eñsere aldı. Söytip, «Nwr Otanğa» parlament mäjilisinen 98 orın bwyırdı. Palatadağı qalğan 9 orın Qazaqstan halqı assambleyası saylağan deputattarğa berildi.

2012 jılğı saylauğa da jeti partiya qatıstı. Olardıñ üşeui saylauşılardıñ 7%-dan astam dauısın jinay aldı. Olar: «Nwr Otan» Halıqtıq-Demokratiyalıq partiyası (80,99%), «Aq jol» Demokratiyalıq partiyası (7,47%), Qazaqstan kommunistik halıq partiyası (7,19%). Söytip, parlament mäjilisine «Nwr Otan» partiyasınan - 83 deputat, «Aq jol» partiyasınan – 8 deputat, QKHP-dan 7 deputat ötti. Bwğan Qazaqstan halqı assambleyasınan saylanğan 9 deputattı qosamız.

Al 2016 jılğı saylauda «Nwr Otan» partiyası 82,20%, «Aq jol» partiyası 7,18%, QKHP-sı 7,14% dauıs jinap, parlament mäjilisine ötti. Bwl jolı «Nwr Otannan» - 84, «Aq jol» men QKHP-dan – 7 deputattan saylandı. Al «Auıl» partiyası 2.01%, JSDP - 1.18%, «Birlik» partiyası 0.29% dauıs jinap, belgilengen mäjege jete almadı. Qazaqstan halqı assambleyasınan bwrınğıday 9 deputat mäjilis törine jayğastı.

Eger biıl kezekten tıs parlamettik saylau ötetin bolsa biz söz etken joğardağı üş saylaudan özgeşe eşteñe bola qoymas. «Nwr Otannıñ» basım dauıspen jeñetinine senetinder köp. Wlttıq, halıqtıq mäselelerdi birşama köterip jüretin «Aq jol» da 7%-dıq mejeni bağındıratın bolar. Assambleyağa berilgen 9 mandattı däl qazir qaytıp aluğa qwlşınıp otırğan eşkim joq. Demek, bwlar da mäjilisten kete qoymaydı.

Al «Qazaqstannıñ halıqtıq-kommunistik partiyası» tağı da mäjilisten orın taba ma degen swraq mañızdı bolıp twr. Bizdiñ biik bwl partiyanı törge şığarıp sıylap otırğanımen, qarapayım halıqtıñ ıqılası tömen.

Qızıl kommunister basqarğan qızıl imperiyadan täuelsizdik alıp, mäñgilik el boludı maqsat etken Qazaqstan Respublikasınıñ zañ şığaruşı organında kommunistik partiyanıñ otırğanına köz jwma beruge endi bolmaydı deytinder köp. Älemniñ köptegen elderinde tıyım salınğan bwl partiyanıñ elimizde erkin jwmıs istep, parlamentte otırğanına tañğalmauğa bolmaydı.

Biraq, bwl partiyanı bizdiñ bilik däl qazir mäjilisten alastata qoyuı ekitalay. Küni keşe ötken prezidenttik saylauda osı partiyanıñ atınan ümitker bolğan Jambıl Ahmetbekov 1.82% dauıs jinap, jeti ümitkerdiñ işinde altınşı orın aldı. Osınıñ özi bwl partiyanıñ küni bata bastağanın anıq añğartıp otır. Sonıñ özinde el biligindegi köne kommunister eski tanıstarın äli twmsığınan süyrep, sayasi sahnadan alıstatpay otır.

Qazirgi tañda elimizde OSK-ğa resmi tirkelgen sayasi partiyalar:

«Nwr Otan» partiyası,

«Birlik» sayasi partiyası,

«Aq jol» QDP,

«Auıl» HDPP,

Qazaqstannıñ halıqtıq-kommunistik partiyası,

«JSDP».

Parlamenttik saylauda bwl jolı da osı partiyalar baq sınaytın bolar. «Nwr Otan» men «Aq jol» bwrınğıday oza şabuğa dayın. Al QHKP-sın endi mäjiliske jiberu memlekettigimizge sın dep otırmız. Onıñ üstine prezidenttik saylauda öte tömen nätije körsetip, eldegi sayasi ornı tömendey bastağanın bayqattı. Kerisinşe, «Auıl» partiyasınan qatısqan ümitker bwlardan üş ese köp (3.04%) dauıs jinadı. Demek, parlamenttik saylauda da kommunistik partiyanıñ aldın orap ketuge mümkindikteri bar. Eger qazirgi biliktergi köne kommunisterdiñ QHKP-ğa büyregi bwrıp jürmese.

(Salıstıru üşin, bwrınğı odaqtasımız, qazirgi tañda demokratiyalıq twrğıdan bizden köş ilgeri ozıp keten Ukrainanıñ parlamenttik saylauı jaylı ayta keteyik. Bwl elde jaqında ğana ötken saylauğa 22 sayasi partiya qatısqan. Al onıñ beseui Radağa ötti. Ayta keterligi, bwlarda 225 deputat partiyalıq jüyemen, tağı 225 deputat majoritarlı jüyemen saylanadı.)

Söz soñında aytpağımız, eger biıl şınmen parlament tarap, mäjilis saylauı öter bolsa, jañadan saylanar deputattardıñ jas erekşeligi men ideologiyasına erekşe män beru kerek. Bwl jerde qızıl imperiyanıñ qaldığınday kommunistik partiyağa mäjilisten orın bermeu kerek ekenin ayttıq.

Ekinşi bir mäsele, bizdiñ mäjilistegi deputattardıñ jas qwramı öte egde. Anıqtap aytaqanda, 107 deputattıñ 33-i äldeqaşan zeynetkerlik jasqa tolğan. Olardıñ arasında 81 jastağı Vladislav Kosarev, 74 jastağı Quanış Swltanov, 72 jastağı Twrğın Sızdıqov sındı aqsaqaldar men 68 jastağı Güljan Qaraqwsova, 64 jastağı Ekaterina Nikitinskaya qatarlı äjeler de bar. Sol üşin eldegi negizgi zañ şığaruşı organğa zeynetkerlerdi qaptata bermey, jwmıs isteuge jigeri bar jastardı tartu kerek. «Jastar jılında» parlamentimiz «ruhani jañğırıp» zeynetkerler men kommunisterden qwtılsa qwba-qwp bolar edi...

Quanış Qappas

Abai.kz

16 pikir