Düysenbi, 16 Qırküyek 2019
Äleumet 1463 7 pikir 18 Şilde, 2019 sağat 11:20

Bizge AES kerek pe?

"Bata timey, qata tise qaytemiz" degendey, büginde jwrtşılıqtı şulatıp, eki topqa bölip qoyğan atı şulı AES mäselesi köpti tolğandırğanı ras. El tağdırı şeşilgeli twrğanda ün qatpay, pikir bildirmey otırğan biraz "ziyalınıñ" betperdesi aşılğanday boldı. Osı twsta halıqqa igiligi men kesepatın jetkizuge tırısqan biraz belsendiler de öz tizimin qwrıp älek. Arıstağı apattıñ kuägeri bolıp otırğanda, AES bizdiñ qay teñimiz dep oylap qoyamız. Odan da kötere alatın şoqpardı belge baylağan jön emes pe? Nemese bwl swraqtı basqalay qoyıp körelik: Resey qay bir jetiskeninen postkeñestik elderdi AES-pen jarlıqamaq?

3 säuirde twñğış ret is-saparmen Reseyge barğan el prezidenti Qasım-Jomart Toqaev V. Putinmen AES mäselesin talqılap qaytqan edi. Osı habardı elge alıp kele salısımen äleumettik jelilerde halıqtıñ narazılığı bayqaldı. Al energetika ministirligi referendum ötkiziletinin aytıp, jwrtşılıqtı sabırğa şaqırğan edi. Negizi, Reseydiñ qılqıldap AES-tı tıqpalap kele jatqanına biraz jıl bolğan. Sonau 2006 jılı-aq twñğış prezidentimiz ben V. Putin Mañğıstau oblısında AES salınatını jöninde kelisimşart jasasqan bolatın. Al 2014 jılı Qazaqstan AES qwrılısına tolıqtay dayın twrğan. Biraq, bizdiñ eldiñ energetikteriniñ ölşemine süyenip, jaqın 7 jıl işinde energiyadan tarşılıq körmeymiz degen soñ bwl qwrılıs toqtatılğan edi.

"Daudıñ bası dayrabaydıñ kök siırı" degendey, eñ alğaş, adamzat 1945 jılı şilde ayında atom däuirine ayaq basqan. Sol kezde AQŞ alğaş ret urannıñ yadrosınan energiya alıp, twñğış jarılıstarın jasap, sınaqtan ötkizip jattı. Keyin beybit türde paydalanudı üyrengen soñ köp elder arzan energiya közi dep bas salğan edi. Tek arzan energiyanıñ ötemi tım qımbatqa soqtı. Çernobıl' men Fukusimo el esinde dep oylaymın. Bwl oqiğalardan AES-tıñ kütpegen jerden tosın minez körsetetindigin tüsindik.

Bıltırğı jılı körşi Özbekstan Reseymen kelisimşartqa otırıp ,öz jerindegi AES-tıñ qwrılısın bastap ketti. Resey onı kreditke salıp beremin dep uäde etken eken. Ol az deseñiz Taşkentte universitetter aşıp, özbek azamattarın oqıtıp, kadr dayındap beremiz dep sendiripti. Özbekstan AES energiyasınıñ bir böligin bizdiñ eldiñ oñtüstigine satuğa niettenip otırsa kerek.

Bizde Almatı oblısında salınuı josparlanğan AES-ti aqtap alğısı keletinder, osığan deyingi jarılğan AES-ter 60-70 jıldarı salınğanın, eski bolğanın alğa tartadı, al bizdiñ jerge salınatını su jaña tehnologiya eken-mıs. Jäne ol tehnologiyanıñ barlığı Reseyde öndirilgen. (Resey tehnologiyasına qanşalıqtı senuge boladı?) Resey BAQ ökilderi "Resey Qazaqstanğa AES salıp bermek" dep köpşilikten süyinşi swrağanday maqtanışpen jazıp jatır. Batıstıñ sankciyalarınan eseñgirep, AQŞ-tan jasqanıp bar byudjetin äsker men qaru jaraqqa tıqpalap jatqan Resey nege Qazaqstan, Özbekstan, Belarus' sekildi elderge beybit atomın ötpey qalğan tauarınday tıqpalauda? Bizdiñ eldegi äskeri bazalarınıñ özi azdıq qıp twrğan joq edi...

Asa qauipti ekendigin eskergen älemniñ köp köşbasşı, "esti" elderi beybit atomnan da bas tartıp jatır. Onıñ üstine 2017 jılı milliardtağan aqşağa EHRO-nı ötkizip, tabiğat közinen energiya öndirmiz dep jer jüzine jar salıp, eldimizdi sol bağıtta jarnamalap alğan soñ, AES salamız degenimiz qay sasqanımız?! Künnen, jelden, sudan quat öndiruge äl-auqatımız jetedi dep kölgirsigenimiz qayda? Halıq eñ köp qonıstanğan Almatı oblısında AES twrğızu qanşalıqtı miğa qonımdı?

Ejelden pätuasın taba biletin halıqtıñ bügingi wrpağı, bwqara men bilik, barlığın oy eleginen ötkizip şeşim qabıldar degen senimdemiz.

Duman Terlikbaev,
(Jurnalistika mamandığınıñ 2-kurs studenti)

Abai.kz

7 pikir