Särsenbi, 13 Qaraşa 2019
Ekonomika 2623 4 pikir 3 Mausım, 2019 sağat 15:51

Erjan Nükejanov: Qazaq topırağında mecenattar az bolmağan 

Iisi mwsılman balası asıl aydıñ biri – Ramazanda auız bekitip, bes parızdıñ birin öteude. Qadirli ayda azamattar qolınan kelgenşe qayırımdılıq isterin jasauğa tırısadı. Büginde jer-jerlerde qayırımdılıq şaraları köptep jürgizilude. 

Jaqında QR Aqparat jäne qoğamdıq damu ministri Däuren Abaev dini salt-joralğılardıñ mänin tereñirek tüsingisi keletinderdiñ köp ekendigin, el arasında sauap pen qayırımdılıq turalı tüsiniktiñ äraluandığı turalı pikir bildirgen bolatın.

Osı orayda, qadirli istiñ biri qayırımdılıq turalı Aqparat jäne qoğamdıq damu ministrligi Din isteri komitetiniñ törağası Erjan Bolatqanwlı Nükejanovpen swhbattasqan edik.

– Erjan Bolatqanwlı, jalpı qayırımdılıq mäselesine kirispesten bwrın Din isteri komitetiniñ törağası retinde eldiñ dini ahualına qanday bağa berer ediñiz?

– Ramazan ayında azamattarımız tek izgilik pen qayırımdı isterdi eseley jasaytının bilemiz. Barşa qazaqstandıqtardı qwttıqtağan elimizdiñ Prezidenti Qasım-Jomart Toqaev qasietti aydıñ şeksiz izgilikke, adamgerşilikke, ruhani tazaruğa jäne kemeldenuge bastaytın mezgil ekendigin aytqan bolatın. Sonımen qatar Memleket basşısı islamnıñ jasampazdıq äleueti qoğamımızdağı jäne älemdegi dästürli qwndılıqtar men gumanizm negizderin nığaytuğa ıqpal etip otırğanın, Ramazan ayında oraza wstau meyirimdilikke, keşirimdi boluğa, tatulıqqa jäne qayırımdılıqqa ündeytinin jetkizgen edi. Halqımız «Keñ bolsañ – kem bolmaysıñ» degen.

Al endi alğaşqı swrağıñızğa keler bolsaq qazirgi tañda elimizde konfessiyaaralıq tatulıq saqtalğan, dini ahual twraqtı. Bwl – büginge deyingi memlekettiñ din salasındağı sayasatınıñ qol jetkizgen tabısı.

Egemendik bizge tek qana ilgerileuge jäne örkenietke qaray jol aştı. Bwl rette täuelsizdik jıldarında elimizdegi wlttıq dini qayta örleu kezeñi boldı. Elimizde dästürli dinder qoğamdıq ömirdiñ ajırağısız bir bölşegine aynaldı. Eldiñ tınıştığın, birligin saqtay aldıq.

Keyde el işinde bülik şığarğısı keletin azamattardıñ is-äreketterine qwzırlı organdar tarapınan tıyım salınıp, elde destruktivti dini ağımdardıñ jetegine ketken azamattarmen de oñaltu jwmıstarı qarqındı jürgizilude. Nätijesinde destruktivti dini ağımdardı jaqtauşılar sanınıñ tömendegeni bayqaluda.

Sonımen qatar jıl basınan beri «Jusan» operaciyası arqılı 500-den astam azamat elge oraldı. Memleket öz azamattarınıñ qay jerde bolsa da, olardıñ tağdırına beyjay qaramay, qol wşın sozıp, aman-esen alıp keldi.

Büginde Siriyadan oralğan azamattardı qoğamğa qayta beyimdeu şaraları jan-jaqtı jürgizilude. Atqarılıp jatqan auqımdı jwmıstar memlekettimizdiñ azamattarğa jasap jatqan ülken qamqorlığı dep aytar edim.

– Endi qayırımdılıq mäselesine toqtalsaq, aşıqtap tüsindirip berseñiz?

– Qayırımdılıq wğımınıñ mağınası öte keñ. Halqımız raqımdı, meyirimdi, jan jıluı mol adamdı qayırımdı adam deydi. Erterekte ülkenderimiz aldına jağday aytıp kelgen adamnıñ meselin qaytarmauğa tırısatın. Jağdayı qiın bolıp twrsa da onı qoltığınan demep, eñsesin tiktetuge atsalısatın. Bwl – halqımızdıñ boyındağı asıl qasietteriniñ biri bolatın.

Halqımız öz wrpağına qayırımdılıqtı jastayınan üyretip, adamgerşilik qasietterge baulığan. Bireuge jaqsılıq, jan-januarlarğa, tipti tabiğatqa kamqorlıq jasaudıñ özin qayırımdılıq iske jatqızğan. Basqanıñ basına tüsken auırtpalıqtı qabıldau jäne onı bölisu, tipti is jüzinde naqtı kömek beru de qayırımdılıqqa jatadı. Auızsuğa mwqtaj auıl twrğındarına qwdıq qazıp beru de – ülken sauaptı is sanalğan.

Büginde tek sauap meşit pen medrese salu desek, mağınasın kemsitken bolar edik. Sebebi qayırımdılıq qoğamnıñ äleumettik salasınıñ barlığında jüzege asırıluda.

Elimizde qayırımdılıq qızmetin jüzege asıratın köptegen qorlar jwmıs jasaydı.

Olardıñ atqarıp jatqan is-şaraların biz kündelikti BAQ-tan nemese äleumettik jeliler arqılı bilip otırmız. Bireuleri nauqas jandarğa qol sozıp jatsa, endi bireuleri jomarttıq tanıtıp köpbalalı otbasığa päter kiltin tabıstap jatır. Osı rette mwqtaj jandardı qaşanda äleumettik qoldau, olardı qorğauğa at salısu kün sayınğı jwmısımız boluı tiis dep oylaymın. Tipti memleket ol üşin «Qayırımdılıq turalı» Zañ qabıldadı.

– «Qayırımdılıq turalı» Zañğa tolığıraq toqtalsañız?

– Elbası 2015 jılı Bes instituttıq reformanı iske asıru boyınşa «100 naqtı qadam» Wlt Josparın iske asıruğa, qayırımdılıqqa jäne onı ıntalandıruğa arnalğan qwqıqtıq negizde «Qayırımdılıq turalı» QR Zañına qol qoydı.

Atalmış zañ qayırımdılıq salasında tuındağan qoğamdıq qatınastardı retteydi. Maqsat – qoğamdağı qayırımdılıqtıñ ruhani-adamgerşilik qwndılıqtarın qalıptastıru, qoldau jäne nığaytu jolımen qoğamnıñ özindik wyımdastıruın damıtuğa ıqpal etu bolıp tabıladı.

Zañı 2-babında qayırımdılıqtıñ maqsatı men mindetteri naqtı körsetilgen. Onda qoğamda «qayırımdılıqtıñ ruhani-adamgerşilik qwndılıqtarın qalıptastıru, qoldau jäne nığaytu arqılı qoğamnıñ özin-özi wyımdastıruın damıtuğa järdemdesu qayırımdılıqtıñ maqsatı bolıp tabıladı» delingen.

Qayırımdılıq maqsatına köptegen qızmetterdi atqaruğa boladı. Mäselen beybitşilikti, dostıq pen qoğamdıq kelisimdi odan äri nığaytuğa järdemdesu, sonday-aq ana men balağa qamqorlıq jasau, mädeniet pen önerge, ğılım men sport türlerin damıtuğa qayırımdılıq kömek körsetu, qorşağan ortanı qorğau  jönindegi is-şaralardı jäne t.b. qayırımdılıq türlerin iske asıru jan-jaqtı körsetilgen. Zañ ayasında elimizde qanşama mecenattıq qızmette jüzege asırıluda.

Bwl Zañdı qabıldau istiñ bası ğana. Al büginde qwjat elimizdegi qayırımdılıqtı jandandırıp, qazaqstandıq qayırımdılıq dästürlerin jañğırtuğa jäne sol arqılı azamattıq qoğamnıñ şoğırlanuın qamtamasız etedi dep oylaymın.

– QR «Qayırımdılıq turalı» Zañında «Mecenat» mäselesi aytılğan eken. Kimdi mecenat dep aytuğa boladı?

– «Adamdı adam etetin — meyirim men qayırım» — degen danalıq söz bar. YAğni, osı sözdi ünemi jadında wstaytın, aynalasına qayırım-qamqorlıqpen qaraytın jandardı mecenat dep aytar edim.

Zañ boyınşa mecenat – mecenattıq qızmetti jüzege asıratın twlğa, al mecenattıq qızmet – «Qayırımdılıq turalı» Zañğa säykes ğılımdı, bilimdi, mädenietti, önerdi, sporttıq şeberlikti damıtuğa, qoğam men memlekettiñ tarihi jäne etnomädeni igiligin saqtauğa öziniñ izgilik erki negizinde qayırımdılıq kömek körsetu jönindegi qızmeti bolıp tabıladı.

Jalpı ğılım tilinde mecenat dep bilim men önerdiñ damuına materialdıq kömek körsetken twlğanı aytamız.

Qoğamda mecenattardıñ köp boluı – elimizdiñ ekonomikası damıp otırğanınıñ bir körinisi.

Tarihtan köptegen mecenattardıñ esimin bilemiz. Şejirelik derekterge zer salsaq, olar özderiniñ kömegin köbinise bilimge jwmsağan. Oqu orındarın aşıp, mektep-medreseler twrğızıp, halıqtıñ oqu-ağartu isine ülken eñbek siñirgen, yağni olar bilimge qoldau körsetu arqılı wlt bolşağınıñ negizin saldı.

Mecenattıq pen qayırımdılıqtıñ dästürleri qazaq jerinde ejelden beri tarağan.

Äñgimeni äriden tarqatatın bolsaq Bökey ordasınıñ soñğı hanı Jäñgir han halıqtı ağartu isine ülken üles qostı, mektep aştı, onıñ jılsayınğı barlıq materialdıq  qajettilikterin özi qamtamasız etip otırdı.

Qwnanbay qajınıñ 1824 jılı saldırğan meşiti men 1876 jılı Mekke qalasına salğan qonaq üyi halıqqa wzaq jıldar boyı qızmet etken.

Sır öñirindegi Qaljan ahun öz qarajatına  meşit-medrese  salıp, jastardıñ bilimdi boluına septigin tigizgen.

Aqsu jerinde wlt ruhaniyatına üles qosqan Esenqwl Mamanovtıñ qarajatımen aşılğan Mamaniya medresesin de erekşe aytuğa boladı.  Bwl – qazaq tarihındağı bilimge salınğan investiciyanıñ bastauı bolatın.

Sonımen qatar, 1914 jılı Esenqwl Mamanov «Ayqap» jurnalında «Romanğa bäyge tigemin» dep aşıq hat jariyalauınan qazaqtıñ ädebietine degen qamqorlığın añğaruğa boladı.

HİH ğasırdıñ ayağı men HH ğasırdıñ basında qazaq baylarınıñ joğarğı oqu orındarında oqıp jatqan qazaq jastarına şäkirtaqı tağayındauı, demeuşilik jasauı bwl da mecenattıq qızmet. Mäselen, Alaş qozğalısınıñ körnekti qayratkeri Janşa (Jahanşa) Dosmwhamedov Sırım batırdıñ şöberesi Salıq Omarovtıñ qarjılay kömegimen Sankt-Peterburg universitetiniñ zañ fakul'tetin bitirgen.

Tağı bir mısal, qazaqtıñ wlı jazuşısı Mwhtar Äuezov 1918 jıldan bastap şığarğan «Abay» attı jurnaldıñ materialdıq şığındarın auqattı Qarajan Ükibaev kötergen. Ayta bersek jüzdegen mısaldardı keltiruge boladı. Bwlardıñ barlığı bir sözben aytqanda mecenattar.

Qazirgi zaman mecenattarınıñ işinde de maqtanışpen ayta alatın esimder barşılıq. Öz attarın atamay, qarapayımdılığın saqtap, qayırımdılığın jasırıp qaludı jön sanaytın jekelegen adamdar da köp. Olardıñ bwl isin nağız keñ jürekti azamattıq is der edim.

Demek qazaq topırağında mecenattar az bolmağan. Bügingi künniñ özinde ärtürli salalar boyınşa üzdiksiz qolınan kelgenşe qayırımdılıq jasap kele jatqan azamattarımızben maqtana alamız.

Tipti, öziñizge belgili elimizde 2007 jıldan beri üzdiksiz ötkiziletin «Altın jürek» qoğamdıq sıylığı da talay mecenattı qazaqqa tanıttı. Eldiñ arasında elenip, halıqtıñ rizaşılığına bölenip jürgen jomart jandardıñ jwmısı köpşilikke tanıstırılıp, «jıl mecenatı» degen ataqqa ie boluda.

«Az jaqsılıq jasağanğa da köp raqmet aytu parız» – degen eken J.Balasağwn. Bizdiñ halqımız jaqsılıqtı jasay da bilgen, jaqsılıq jasağan adamğa rahmetin ayta da bilgen.

Tipti wlttıñ wltqa jasağan qamqorlığın da qayırımdılıqqa jatqızuğa boladı. Halqımız «Adamdardı qanı ğana emes, jaqsı isteri de tuıstıradı» – degen eken. Qazaq jeri men jwrtı bastarına qara tünek kün tuğanda talay wlt ökilderine pana boldı. Zorlıqpen, kümänmen jer audarılğan nemister, kärister, şeşender, t.b. wlt ökilderin halqımız üyiniñ bir bölmesine kirgizdi, bir üzim nandı bölip jedi. Bwl da qayırımdı isterden.

– Söz soñında Dini birlestikterge, olardıñ qayırımdılıq jwmısına qatıstı ayta ketseñiz?

– Elimizde türli konfessiya ökilderi ärdayım özderiniñ uağızdarımen adamdarğa jalpı adamgerşilik qwndılıqtardı, qoğamdağı dini tanım, tüsinik normalarımen qatar, biz aytıp otırğan qayırımdılıq mäselesin de nasihattap keledi. Äsirese elimizde islam jäne pravoslavie dininiñ ökilderi qayırımdılıq şaraların jariya türde atqarıp keledi.

Qazaqstan mwsılmandarı dini basqarmasınıñ kündelikti jwmıs bağıttarınıñ biri qayırımdılıq şaraların jii ötkizu, qamqorlıq akciyaların wyımdastıru ekendigi belgili. Järdemge mwqtaj qanşama otbası meşitterdiñ kömegine jüginude. Tipti köpbalalı janwyalarğa, jalğız bastı analarğa alıp berip jatqan päterleri turalı da köpşilik habardar.

Orıs pravoslavie şirkeui de ülken qayırımdılıq şaralarmen aynalısadı. Balalar üyi, qarttar üyi, gospital'dar men auruhanalarğa kömek körsetedi. Mısalğa, Almatıda Rojdestvo, Pasha meyramdarına qatıstı qayırımdılıq, Kirill men Mefodiy künderine qatıstı ağartu şaraları ötkizilip keledi.

Sondıqtan elimizdegi barlıq dini birlestik ökilderi ärqaşanda qayırımdılıq jasap, izetti is atqaruğa atsalısuı kerek dep oylaymın.

Swhbattasqan: Twrar Tügelwlı

Tüpswsqa: kazislam.kz

Abai.kz

4 pikir