Düysenbi, 14 Qazan 2019
Alaşorda 4383 0 pikir 7 Qaraşa, 2018 sağat 14:01

«Alaş tuı astında» derekti fil'mniñ twsaukeseri ötti

"Kinopark 8 IMAX Saryarka"  kinoteatrında QR Mädeniet jäne sport ministrligi tapsırısı boyınşa Ş.Aymanov atındağı «Qazaqfil'm» AQ «El» prodyuserlik ortalığımen birlese otırıp tüsirgen wlt-azattıq Alaş qozğalısı turalı sır şertetin «Alaş tuı astında» attı derekti fil'miniñ twsaukeseri ötti.

Fil'mniñ twsaukeserine QR Mädeniet jäne sport ministri Arıstanbek Mwhamediwlı qatıstı.

- Elbası N.Nazarbaev öziniñ «Tarih tolqınında» kitabınıñ «Alaş mwrası jäne osı zaman» attı tarauında: «XX ğasırdıñ basında wlttıq birlikti nığaytu ideyasın alğa tartqan ruhani-zerdeli igi jaqsılar qazaqtıñ wlttıq ideyasın jasau mindetin öz moynına aldı. Olar qoğamnıñ türli tarabınan şıqqandar, äri eñ aldımen dästürli dala aqsüyekteriniñ ökilderi edi. XX ğasırdıñ basındağı qazaq qoğamında ziyalı qauım qalıptasuınıñ wrpaqtar estafetası siyaqtı sipatı bolğanın atap aytqan abzal» - dep körsetken bolatın.  Osı orayda, Alaş azamattarınıñ tarihi az uaqıtta qazaq halqına siñirgen eñbeginiñ bağası ölşeusiz ekenin basa aytqım keledi. «Alaş tuı astında, kün söngenşe sönbeymiz!» - dep jırlağan Swltanmahmwt Torayğırovtay büginde alaş izbasarları barşılıq. Prezident Nwrswltan Nazarbaev Alaş arıstarı wstanğan wlttıq ideyanı bügingi täuelsiz Qazaqstanda wştastırıp, köregen sayasattı wstanıp keledi, - dep keñinen toqtaldı ministr Arıstanbek Mwhamediwlı.

Sonımen qatar, qwrmetti qonaqtar qatarında QR Mäjilis Parlamentiniñ deputatı Azat Peruaşev boldı.

- Bügin şın mänisinde erekşe oqiğa bolıp otır. Alaş azamattarına arnalğan derekti fil'mniñ twsaukeseri ötip jatır. Osıdan jüz jıl bwrın alaş azamattarı özderin qwrbandıqqa şalıp, ayanbay eñbek etken. Sonı bügin biz wmıtpay, wlıqtap otırmız. Köpşilikke belgisiz paraqtardı aşayıq dep otırmız. Fil'mdi tüsirgen topqa alğıs bildire otırıp, osınday fil'mdi öndiriske jibergenine mädeniet ministrligi jäne sport ministrligi men ministr Arıstanbek Mwhamediwlına köp rahmet aytamın, - dedi Azat Peruaşev.

1918 jıldıñ 8-23 qırküyegi aralığında Reseydiñ Ufa qalasında Memlekettik mäjilis ötti. Mäjiliske Reseydiñ sol kezdegi bol'şevizmge qarsı barlıq sayasi küşteri qatıstı. Osı mäjiliste Alaş qayratkerleri wlt-azattıq küres müddesin zañdı türde qorğaudıñ ülgisin körsetti.

«Alaş tuı astında» attı derekti fil'mniñ alğaşqı körsetilimi 100 jıl bwrın ötken osı datağa üylestirilip otır.

Fil'mdi tüsiru tobı Alaş qayratkerleriniñ izimen Semeydiñ Alaş qalası atalğan aumağında, Mäskeudegi Kreml', Sankt-Peterburgtegi Duma otırıstarı ötken Tavriya sarayında, Smol'nıyda, Sankt-Peterburg, Qazan universitetterinde, Ufadağı Memlekettik Mäjilis ötken bwrınğı «Sibir» qonaqüyinde tüsiru jwmıstarın jürgizgen.

- Öz atımnan fil'mniñ jarıqqa şığuına ıqpaldastıq etken Mädeniet jäne sport ministrligin basqarıp otırğan Arıstanbek Mwhamediwlına, «Qazaqfil'm» kinostudiyasına, «El» prodyuserlik ortalığına jäne Qazaqstannıñ Reseydegi elşiligine alğısımdı aytqım keledi. Bwl fil'm Alaş ordanıñ jüz jıldığına arnalğandıqtan, osı bir ğasırdan keyingi tarihtı qorıtu, salmaqtau, Alaş qayratkerleri qazaq halqına qanday wran qaldırdı tağı bir oy eleginen ötkizu, -dedi scenariy avtorı Bolat Mürsälim.

Ayta ketsek, «Alaş tuı astında» fil'mi üş bölimnen twradı. «Oyan, qazaq!» attı alğaşqı bölimde Alaş qozğalısınıñ qalıptasu kezeñi, jädidtik ağım men batıs mädenietiniñ ıqpalı, qazaq baspasöziniñ bastauları, Duma jwmısına aralasu, 1916 jılğı köteriliske közqaras mäseleleriniñ tüytkildi twstarı aytıladı.

Ekinşi bölim «Jariyalanbağan avtonomiya» dep ataladı. Bwl bölimde 1917-1920 jıldardağı Alaşorda ükimetiniñ qızmeti tereñinen qamtılğan. Alaş qayratkerleri nege täuelsizdikti emes, nege avtonomiyanı tañdadı? Alaş äskeri qalay jasaqtaldı? Alaş avtonomiyası jariyalandı ma, joq pa? Ä.Bökeyhan men M.Şoqay Ufadağı Memlekettik mäjiliste wlt-azattıq küres müddesin qalay qorğadı? Ekinşi bölim osı sipattağı saualdarğa jauap izdeydi.

«Qaterli ötkel» dep atalatın üşinşi bölim – 1920 jılğı qazaq şekarasın anıqtaumen bastalatın Alaş qayratkerleriniñ Keñestik däuirdegi küresine arnalğan. Bwl bölimde Goloşekinniñ qırğını, Stalindik repressiya jıldarındağı Alaş tağdırı naqtı derektermen körsetiledi.

«Alaş tuı astında» fil'mniñ Bas keñesşisi – Mämbet Qoygeldi,

Şığarmaşılıq keñesşisi – Twrsınjan Şapay,

Rejisseri – Ergen Toqmurzin,

Scenariy avtorı jäne äñgimeleuşisi – Bolat Mürsälim,

Qoyuşı operatorı – Mwstafa Öner,

Kompozitorı – Beybit Aqoş.

Abai.kz

0 pikir