Jwma, 18 Qazan 2019
Kübirtke 2503 0 pikir 6 Qırküyek, 2018 sağat 10:14

Ahañnıñ tuğan künin betperde etip, til merekesin birjola joymaqşımız...

1989 jılı 22 qırküyekte Qazaqstanda «Tilder turalı» zañ qabıldanğan. Ol zañda sol kezdegi Qazaq KSR-niñ memlekettik tili – qazaq tili, al orıs tili – wltaralıq til dep bekitildi. Al 1998 jıldıñ 20 qañtarında QR Prezidenti Nwrswltan Nazarbaevtıñ jarlığımen 22 qırküyek – Qazaqstan halqı tilderiniñ küni bolıp jariyalanğan edi.

Sol kezden bastap qırküyektiñ 22-şi jwldızı adamdar Qazaqstannıñ memlekettik tili — qazaq tili ekenin eske alıp is-şaralar ötkizip keldi. Qazaq tiliniñ Qazaqstandağı märtebesi eñ joğarı til ekenin jwrtşılıq jılına bir ret bolsa da däl osı küni esine alatın. Ötirik-şını aralas, köbinde joğarı jaqqa esep beru üşin 22 qırküyek «patriottıq» keşter men kezdesuler ötetin. Bwnday is-şaranıñ köbi mektep qabırğalarında jäne joğarğı oqu orındarında wyımdastırılatın.

Nesin jasıramız, 22 qırküyekke oraylastırılğan merekelik keşter jılda bir jüyemen, bir scenariymen ötip jatatın. Ol küni mindetti türde Soltanmahmwt Torayğırovtıñ «Süyemin tuğan tildi – anam tilin, Besikte jatqanımda-aq bergen bilim» dep bastalatın öleñi, Mwqağali Maqataevtiñ «Üş baqıtım», Mwhtar Şahanovtıñ «tört ana» qatarlı öleñderi oqılatın. Al keş soñı Qadır Mırza-Äliniñ:

«Ana tiliñ – arıñ bwl,

Wyatıñ bop twr bette.

Özge tildiñ bärin bil,

Öz tiliñdi qwrmette», - degen öleñimen ayaqtalatın.

Bwdan bölek, türli oqu orındarında oquşılar, studentter arasında memleket tilin wlıqtaudan türli jarıstar wyımdastırılıp jatatın. Jılda qaytalanıp, jattandı bolsa da osı is-şaraladıñ özi qazaq tiliniñ nasihattaluına özindik ülesin tigizip kele jatqan. Basta aytqanımızday jılına bir ret bolsa da qay tildiñ memlekettik til ekenin adamdardıñ esine salatın.

Ökiniştisi, el biligi qazaq tiliniñ mañdayına bwyırğan osı baqıtın da köp kördi. Özderine öte tüsinikti Resey eliniñ tiline bolmasa qazaq tiline büyrekteri bwra bermeytin bizdiñ şendiler 20 jıl boyı toylanıp kele jatqan til merekesi küniniñ uaqıtın özgertip tastadı. Prem'er-Ministr Baqıtjan Sağıntaev 2017 jılı 31 qazan küni «Qazaqstan Respublikasında mereke künder tizbesin bekitu turalı» №689 QR Ükimetiniñ qaulısına qol qoydı. Jaña qaulı boyınşa tilder küni 5 qırküyekte toylanatın bolıp bekitildi.

Til merekesiniñ uaqıtın özgertkende ne twr demeñiz. Basta aytqanımızday, ana tilimizdi jılına bir märte bolsa da wlıqtaytın mereke negizinen oqu orındarında ötetin. Bärimiz biletindey, jaña oqu mausımı qırküyektiñ biri bastaladı. Al oqu jaña bastalıp, bireu kelip, bireu ketip jatqan uaqıtta tilder künin atap ötu ärkimniñ qolınan keletin is emes. Mümkin endi elimizde tilder küni mülde atalıp ötpeytin şığar. Endi memlekettik tildiñ märtebesin oquşılar men studentterdiñ esine salıp otırudıñ säti tüser me eken. Jattandı bolsa da joğardağı öleñderdiñ jılına bir märte oqılıp twrğanı jaqsı edi ğoy.

Ministrliktiñ tüsindiruinşe, elimizde tilder merekesiniñ datası özgeruiniñ sebebi — 5 qırküyek Alaş arısı Ahmet Baytwrsınwlınıñ tuğan küni bolğandıqtan, til merekesin osı künge belgilegen eken. Bir qarasañ bwl şeşim orındı sekildi. Wlı wstaz Ahmet Baytwsınwlınıñ düniege kelgen künin qasterleu jön-aq. Biraq, ne üşin til janaşırınıñ tuğan künin toylau üşin til merekesin joyuımız kerek. 5 qırküyek Ahañdı arnayı eske alıp, 22 qırküyek ana tilimizdi ardaqtap otırsaq artıq bolıp keter me edi, älde. Tükke twrğısız birdeñeni mereke dep toylay beretin «toyşıl» qazaq biliginiñ osı jerde nege sonşa tarılğanı tüsiniksiz.

Resmi derek boyınşa, elimizde bir jılda 46 merekelik kün bar eken. Onıñ işinde är käsip ieleriniñ küni, qala künderi de bar. Bwğan 11 memlekettik merekeni qosıñız. Mine, osınday türli mereke-meyramdar belgilep, toylaudan şarşamaytın bizdiñ biliktiñ memlekettik tilge kelgende sarañdıq tanıtqanın bayqap otırmız. Osıdan-aq, el biliginiñ qazaq tiline qırın qaraytının añğaruğa bolatın şığar.

Quanış Qappas

Abai.kz

0 pikir