Särsenbi, 23 Qazan 2019
Kübirtke 2434 11 pikir 4 Qırküyek, 2018 sağat 12:45

Qazaqtıñ rizıq-nesibesin şaşu osılay bastalğan

Aqılı kemeline kelgen, oyı ornıqtı da parasattı pende payğambar  jasınan asqannan-aq erteñ Allah-tağalanıñ aldına barğanda bw jalğanda özi bile twra, ne bilmey istegen ayıp, künäları üşin qalay, ne dep jauap bererin oylay bastauı kerek. Älde birese patşalıq Reseydiñ, birese Keñestik Reseydiñ ğasırlar boyı qazaqtı bükil wlttıq sanasınan, ar-namısınan ayırıp, qarnı toqtığına mäz qoydan juas qwlminez bireuge aynaldıru üşin jürgizgen swrqiya sayasatınıñ saldarı ma, älde sol qazaqtı 27 jıl boyı täuelsizbin dep toy-toylatıp, biraq onıñ wlttıq ar-namısın, wlttıq sana-sezimin oyatatın birde-bir zañ-zäkün, qaulı-qarar qabıldanbağanınıñ qırsığı ma qaydam, büginde älgi aytılğan Alla aldındağı jauapkerşilikti oylaytın ne atı elge mäşhür aqsaqal, ne tanımal sayasi twlğa, ne körnekti qalamger körinbey twrğanı aqiqattıñ aqiqatı. Özimniñ şın pikirimdi  aytsam, kinäli emes şığarmın, öz basım qu tağdır onday aqsaqaldıq qasietti qanına siñire qoymağan, qayta öz elinde eñ äueli qazaqtıñ tilin, wlttıq nışandarın biik wstayıq degenge qarsı «lyuboy momentti upustit' etpeytinderdiñ» biri Oljas Süleymenov siyaqtı körinedi de twradı. Iä, ärkimniñ öz pikiri bar, älde şınımen, älde jäy daqpırtpen, älde qoldan ülken twlğa jasağısı kele me qaydam, äyteuir el işinde onı wlı aqın Oljas, batır Oljas, kemeñger Oljas deytinder de joq emes. Keşegi Barak Obama prezident kezinde balasına onıñ vicesi (orınbasarı) bolğan Al'bert Gordıñ atın qoyğan wranşıl qazekem sol Oljastan nesin ayasın büginde köşe tolğan Oljas esimdiler. Sol Oljekeñ, Oljas Süleymenovtiñ eldi qazaqtıñ tiline köşiruge qarsı aytqan, qazaq ädebietiniñ kemeldigine kümän keltiretin, özi aytqanday «obşeçeloveçeskoe mışleniemen», «planetarnıy masştabta» söylegen sözderin estigennen keyin oğan arnap baspasöz betinde:

Dlya Oljeke, Islam ili katolik,

Bez raznicı! Öldiñ eken – jat ölip!

Bile me eken Süleymenov

Eşqaşan

Bola almasın «Solomonov potomok?»

Jürse dağı talay tilge jetip mi,

Qazaqşası yasel'nıy, da detskiy!

Oljekeñ de öter bir kün

Bola almay

«Mıslitel' obşeçeloveçeskiy»

«Ötti Oljas –«planetarnıy masştab»,

Jürmeyikşi janazadan qalıs qap»,-

dep ravvin, molda, lama, pop sonda

         Oqır  eken qanday dwğa bağıştap?

Qalsañ-dağı parızıñdı keş bilip

Qwbılağa bet bwru – bir estilik

Tiri kezde wl bolmasañ wltıña

Sen ölgesin esine almas eşbir wlt»,- dep  epigramma da jariyalağan edim.

Al bügin otbasılıq jeke mwrağatımdı aqtarıp, sonau jıldarı «Qazaqstan», «Jas qazaq üni», «Kazahskaya pravda» basılımdarın oqıp otırıp, keybir köpirme qazekemder onıñ esimine sol batır, kemeñger, wlı degen tolıqtauıştardı qosıp aytatın Oljastıñ «planetarnıy masştabtağı biznesi» turalı derliktey birneşe maqalanı oqıp şıqqannan keyin «apır-au, qazaq eliniñ qazınasın özge elderdiñ nebir aylakerlerine suday şaşudı sonau jıldarı-aq bastap bergenderdiñ biri de osı Oljas batır, osı wlı Oljas eken ğoy dep eseñgirep otırıp qaldım. Iä, el baylığın Qwdaydıñ qazaq jerine bergen rizıq-nesibesin talan-tarajğa salu, jet jerlik kelimsekterge satu sonau 90-şı jıldardıñ basında-aq bastalğanın  közi aşıq eki qazaqtıñ biri biledi. Sol qazına baylığımızdı Maşkeviç, Ibragimov, Şodievterge, qazaq eliniñ milliardtağan qarajatın qımqırıp bolıp Reseyde nebir lauazımdı qızmet atqaruğa ketken alayaqtarğa şığarıp bergender nemese olardıñ balaları büginde «korrupciyağa qarsı küresip» jatırmız  deydi betteri bülk etpey. Endi sol jıldardağı Oljekeñniñ de keybir qayratkerligi turalı jinalıp qalğan, baspasözde jariyalanğan maqalalardıñ bir-ekeuine ğana toqtalayıq. Solardıñ biri – «Oljas mne drug, no istina doroje» («Kuda uşli millionı fonda AO «Nevada – Semey») dep ataladı («Jas qazaq üni» 03.05-10.05.2012). Mwnda Semey poligonın japtıruğa eñ äueli sol kezdegi Semey obkomınıñ basşısı Keşirim Boztaevtıñ orasan zor eñbek siñirgeni, al Oljas Süleymenov onıñ sol eñbegin joqqa şığarmaq bolıp aytıp jürgen sözderiniñ azamattıqqa, kisilikke kereğar, qayşılau keletini öte sıpayılıqpen, öte mädeniettilikpen bayandaladı. Avtor odan äri «Nevada-Semey» qoğamdıq qorı turalı «Pravda-Kazahstana» gazetinde (12.04.2012) jariyalanğan maqalada özine bağıştap qoyılğan mına bir saualdı keltiredi de  soğan jauap retinde tayğa tañba basqanday derekterge maqala jazıptı. Maqala avtorı V.Pigavaevqa qoyılğan saual mınaday: «...Bäri tüsinikti, bäri qalpınşa. Alayda, siz «Nevada-Semey» qorı turalı bir auız söz aytpapsız ğoy.  Al ol qordı Oljas Süleymenovtıñ «Nevada-Semey» qozğalısı  janınan qwrılğanın jäne onıñ «Semey poligonınan zardap şekkenderge järdem» degen aybındı wranmen qwrılğanı, oğan qanşama milliardtağan dollar qwyılğanın, biraq poligon qwrbandarına sol milliardtardan kök tiın da timegenin Siz de, biz de jaqsı bilemiz. Ol qisapsız qarjını  osı qordı qwrğandar özderi iemdenip ketkeni Qarjı Ministrliginiñ Baqılau-reviziya Basqarmasınıñ tekseru qorıtındısında (1993) ap-anıq körsetilgen. Sol tekserudiñ aktisinde ol adamdardıñ işinde Oljas Süleymenov, osı  küngi belgili milliarderler Şodiev, Ibragimov tağı basqaları bar. Alayda, Oljastıñ küş-qwdireti şeksiz dosınıñ jelep-jebeui arqasında sol tekseru aktisi wştı-küyli joyılıp ketti.

Söytip, qwrmetti Pigavaev mırza! «Nevada-Semey» qozğalısı men «Nevada-Semey» AQ turalı Siz ne aytasız? Al Qarjı Ministrliginiñ tekesru komissiyasınıñ aktisi, onıñ nelikten joğalıp ketkenin siz bilesiz be?

A.Aqtanov. Taldıqorğan

«Pravda Kazahstana», 2.04.2012 j.


Qwrmetti A. Aqtanovqa jauap

Meniñ maqalama ün qosıp, soğan oray saualdar qoyğanıñız üşin öziñizge degen zor rizaşılığımdı bildiruge rwqsat etiñiz. Ärine, äueli özimniñ Oljas Süleymenovtı twlğa retinde qwrmetteytinimdi ayta ketkim keledi. Ärine, onıñ yadrolıq qaruğa tıyım salu, Semeydegi poligondı jabuğa üles qosqanı da ras. Biz ol ekeumiz Semeyde, Abay audanınıñ Qarauıl auılında, Kurçatovta mitingiler wyımdastırdıq.

Alayda, arada ondağan jıldar ötkende onıñ yadrolıq poligondı japtıruda jergilikti ökimettiñ atqarğan isterin üzildi-kesildi joqqa şığarıp jürgenine tañım bar. Au, sol uaqiğalardı közimen körgen, özderi de qatısqan adamdardıñ äli de közi tiri ğoy. Sondıqtan Sokrat şal aytpaqşı «Platon meniñ dosım, biraq aqiqat odan qımbatıraq».

2010 jılğı şildeniñ 19-şı jwldızında men «Kazahstanskaya pravda» gazetinde «Soverşenno sekretno» degen aydarmen maqala jariyaladım. Ol Semey oblıstıq partiya komitetiniñ birinşi hatşısı Keşirim Boztaevtıñ Gorbaçevke jazğan qwpiya şifrogrammasına 20 jıl toluına arnalğan edi. Biraq asa qwrmetti Oljas Süleymenov bwl maqalağa astan-kesten bop tulaydı degen üş wyıqtasam da tüsime engen emes. Ol poligondı jabuğa qatıstı K.Boztaevtıñ atqarğan rölin sonday bir janwşırarlıq aşu-ızamen joqqa şığara otırıp: «Eger Boztaev etqızulıqpen osınday batıldıqqa bara qalsa, ol sol küni-aq ornınan taydırılar edi» dep jazıptı. Bwğan qarap Keşirim Boztaev Semey poligonın jabu jöninde Gorbaçevqa şifrogramma jibermegen, eldiñ basqa da  basşılarına, KSRO deputattarına hat jazbağan dep qaluğa boladı eken. Biraq sol kezdiñ közi tiri kuägerleri äli bar ğoy. Al men ol kezde osı oblıstıq partiya komitetiniñ ügit-nasihat böliminiñ meñgeruşisi boldım. Sol şifrogrammanıñ jobasın dayarlau da mağan tapsırıldı. Keybir twstarın Boztaev tüzetken ol jazba äli de meniñ mwrağatımda saqtaulı. Jalpı bölimdegi qwpiya sektordıñ şifrlauşısı V. Ignat'ev bwl şifrogrammanı KPSS OK ne jiberdi. Basqaları KSRO-nıñ joğarı memlekettik orındarına da taratıldı.

Aqınımız «Ekinşi miting naurızdıñ bas kezinde Semeyde obkomnıñ qarsı betindegi maydanda ötti. Oğan obkomnıñ  birde-bir qızmetkeri qatıspadı. Obkomnıñ esikteri jabıq, perdeleri tüsiruli twrdı. Ol obkom sonısımen meniñ esimde qaldı" dep jazıptı. Sol mitingiden keyin Boztaev Süleymenov, bölim meñgeruşisi Marken Şayjünisov bärimiz obkomğa keldik. Men qabılhanada qaldım. Olar sol jolı «Nevada-Semeymen» aldağı uaqıtta da birlesip jwmıs istey berudiñ josparı turalı äñgimelesipti.

...Endi miting turalı. Birinşiden, kez-kelgen is-şara sekildi ärbir miting mwqiyat türde obkomda josparlanadı, kelisiledi, wyımdastırıladı. Ekinşiden, Almatıdan jäne basqa aymaqtardan mitingige kelgenderdi meymanhanalarğa (ädette, bos orın bolmaytın) ornalastıruımız kerek. Biz sol «Nevada-Semey» qozğalısınıñ atqaruşı direktorı V.Erohinniñ tapsırısımen işinde tolıp jatqan jurnalisterin, şeteldikterin, audarmaşıların eseptemegende özderi birneşe ondağan adamnan twratın «nevada-semeylikterge»  arnap aldın-ala bron'dar qoydıq. Al olarmen birge jürgen KGB,İİM-niñ kiimin özgertip kiip alğandarı qanşama?! Olar bwl mitingige jüzdep, mıñdap qatısıp jürdi.

O.Süleymenovtiñ alañda (maydanda,-audarmaşı) nevadalıqtar körine salısımen-aq olardıñ soñınan qalıñ el qaptap erip jürdi deui şındıqqa mülde janaspaydı. Eşqaşan bwlay bolğan emes. Biz mitingige qatısatın adamdardı da özimiz iriktep, onda kim söyleui kerektigin belgilep, mätinderin de dayarlap qoyatınbız. Plakattar men wrandar jazıp, dıbıs küşeytkiş ornatatınbız. Mitinginiñ bükil scenarii talqılanıp, tipti, kim qay plakattı alıp jüretini de tağayındalatın. Aytpaqşı, Süleymenovtıñ «Kazahstanskaya pravdadağı» maqalasına qosıp berilgen, mitingiden tüsirilgen surettegi (30.07.2010) sol jaqta plakat köterip kele jatqan mwrttı adam obkomnıñ nwsqauşısı Sergey Kuçerenko degen azamat. Endeşe, Oljastıñ mitingi obkomsız ötti deui qalay?

Olar osılay milliarder bolğan edi

Al «Nevada-Semey» AQ-nıñ qorı turalı swraqqa «iä» dep te, «joq» dep te ayta almaymın. Biraq, men QR Qarjı ministrliginiñ basqarma basşısı I.Smirnovtıñ «Nevada-Semey» qorın tekseru qorıtındıları turalı mälimdemesin oqığanmın. Bwl tekseru qorıtındısına Smirnovpen birge Qarjıminniñ bas mamanı E.Bişimbaev, jetekşi maman E.Kim de qol qoyğan. Ol az bolsa «Malahittan» «Nevada-Semey» AQ qalay jasaldı?», «seyfterge «kömip» tastalğan ister turalı», «Palladium internacional» LTD degen qaydan şıqtı?» jäne «Oljas Süleymenovtıñ şın bet-beynesi» («Oljas Suleymenov bez grima») degen jäne basqa ärtürli baspasözde jariyalanğan maqalalardı da oqığam.

(Osı joldardı oqıp otırıp, «Apır-ay, sonday maqalalar şığıp, onı jwrtşılıq oqıp jatqanın «mnogouvajaemıy» jäne özi ayta beretin «poet obşeçeloveçeskogo mışleniya i planetarnogo masştaba» Aljas Amarıç bilmeui, tipti özi oqımauı da mümkin emes qoy. Mınau tipti, jäy ğana  qarapayım, ar-wyatı bar adamnıñ özin ne infarkt, ne insul't qılatın närse ğoy. Osıdan keyin halıqtıñ aldına, jiındarda, teledidarğa şığıp aqsaqalsıp, aqınsıp birnärse aytpaq tügil eldiñ betine körinu de oñay emes qoy. Al Oljekeñ şe?..." demeske amalımız qala ma?, – M.K.)

Odan ärmen maqala bılay jalğasadı: Aytpaqşı osıdan birjarım jıl bwrın O.Süleymenov Semey twrğındarımen kezdesu ötkizdi. Sonda zalda otırğandardıñ biri bügin siz qoyıp otırğan swraqtı qoydı. Aqın ol  aqşağa Baltıq jağalauındağı bir jerlerden Semeyge jäne basqa da qalalarğa arnap 5-6 şağın zauıt satıp alınğan edi. Biraq sol zauıttar da, aqşa da qayda zım-qayım bolğanın bilmeytinin aytıp, men senim artqan adamdar onşa taza adamdar bolmay şıqtı dep jauap berdi. Sirä, osı bir tım küñgirt te alayaqtıq istermen Oljastıñ aynalasındağı A.Maşkeviç, Berenbaum, Şodiev jäne Ibragimov jäne basqaları aynalısqan şığar dep oylaymın. Eger olay bolsa, Oljas Omaroviçtiñ osınısınıñ özi-aq Qazaqstanda twñğış milliarderlerdiñ «düniege keluine» jaqsı jağday jasağan bolıp şığadı.

Joğarıdağı tekseru aktisine qarağanda 1991 jıldıñ mausımında «Malahit» degen kooperativtiñ atauı «Nevada-Semey» AQ bolıp özgertildi. Jäne Oljas Süleymenovtıñ ötinişine oray «Nevada-Semey» özine tüsken tabıstan salıq töleu mindetinen bosatılıp, mwnay men tüsti metalldardı eksportqa şığarğanı üşin 2% ğana salıq töleytin bolıptı. Osınday jeñildikter alu üşin Oljas Süleymenov QR Ükimetine, ökimettiñ özge de orındarına, basqarmalarğa «Nevada-Semeydiñ» kommerciyalıq şarualarınan tüsetin tabıstıñ 70%-ı Semey aymağındağı qayırımdılıq is-şaralarğa, medicinanı qoldauğa, äleumettik  qorğanışsız twrğındarğa jwmsaladı degen siyaqtı qıp-qızıl ötirik aqparattarğa tolı hattar joldap otırğan. Biraq sonşama qarajattan birde-bir adam kök tiın kömek alğan joq. Äyteuir, birde «Nevada-Semey» degen jazuı bar kögildir maykalar men O. Süleymenovtiñ kitaptarın äkelgenderi esimde qaptı. Al ötkiziletin is-şaralarğa jwmsalatın qarjını biz, yağni, obkom önerkäsip, qwrlıs wyımdarın eriksiz köndiru arqılı tauıp, is-saparmen kelgen sayın olardıñ kölikterine, avtobustarına otının (benzinin, solyarın.-audarm) qwyıp berip, meymanhanalarğa jatqızıp, jürgizuşilerge saparaqısın (komandirovoçnıyın) tölep, as-suın äzirlep otırdıq. Al Abay audanına mitingige baratqan jüzdegen adamdardı susındarmen, azıq-tülikpen t.b. qamsızdandırıp otırdıq

Älgi aytılğan qwjattarda 1992 jılı O. Süleymenovtıñ ötinişimen «Nevada-Semeydiñ» şetelge 400 mıñ tonna mwnay satuına rwqsat berilipti. Bwl üşin Jambıl kommerciyalıq banki 400 million rubl' tegin, yağni, qaytarılmaytın nesie bölgen körinedi. Biraq ol qağaz jüzinde körsetilmegen. Sol 400 mıñ tonna mwnay tüp-tügelimen «RusOylğa»  jäne «Sumimekske» jöneltilgen. Biraq mwnaydan tüsken qarjı «Nevada-Semeyge» emes 1992 jılı «Pareks-bankiniñ» jäne «Parekstiñ» (Riga qalasındağı) esepşotına audarıladı. Jalpı kölemi 4,9 million AQŞ dollarınıñ ornına L.Berenbaum men onıñ tobındağılar 2 million 737 mıñ AQŞ dolların jäne 471,1 million rubl'di qolma-qol aladı. Al Almatığa äkelingen bwl dollar men 50 mln qolmaqol rubl' eşqanday eseptik kiriske   engizilmepti. Al engizilgen 421,1 mln.rubl'den 25.334000 jalğan qwjat toltıru arqılı äketilgen.

Ärine, osı alayaqtıqtıñ bärinen Oljas Süleymenovtıñ tük te habarı joq degenniñ özinde «Nevada-Semey» qozğalısınıñ köşbasşısı retinde osınıñ bäri onıñ «şatırınıñ» astında bolğanı üşin de bükil kinä oğan jabılatını da ras. Al büginde bizdiñ halqımız «Nevada-Semey» qozğalısına emes öziniñ tuğan ükimetine ğana senim artıp otır.

Vladimir Pigavaev,

(Jas Qazaq üni №18 (533) 03.05.-10.2012)


Esteriñizge sala keteyik, bwl – el baylığın räsualaudıñ  alğaşqı jıldarındağı jağdayattardıñ bir ğana körinisi. Tek  sol kezde aluan türli joğarı lauazım ieleri bolğan,  büginde elge äygili bir-eki adamnıñ esimin esteriñizge sala ketkimiz keledi. Ol kezde QR Ministrler Kabinetiniñ törağası S.Tereşenko bolatın. Keyin ol Qazaqstan halıqtarı Assambleyasın basqardı. Bwrın sottalğan, L.Berenbaum basqaratın «Nevada-Semey» akcionerlik qoğamın bekitilgen 40%-dıñ ornına 2%  ğana salıq töletumen jarılqağan da osı S. Tereşenko basqaratın  Ministrler Kabineti bolatın.  Al sol kezdegi Wlttıq bank törağası Ğalım Baynazarov qılmıstıq jauapqa tartıldı da keyin aqtalıp şığa keldi. Berenbaum bolsa tarihi otanı Izrail'ge aman-sau jetip aldı. A.Maşkeviç  äli de Qazaqstanğa qayın jwrtına kelgen küyeu balaşa emin-erkin kelip-ketip, tipti, sayasi mäselelerge de aralasıp twradı.  Qazaqstan tüsti metalınıñ (alyuminidiñ) koroli A. Maşkeviçtiñ tonnıñ işki bauınday dosı P.Şodiev te mwzday aman. Bwlardı joğarıda aytılğan joq bolıp ketken qwjattardıñ közi tiri kuägerleri emes dey alasız ba? Jäne büginde el basqarıp, ükimetti basqarıp otırğandar olardan beyhabar dep oylaysız ba? A-a?

Mırzan Kenjebay

Abai.kz

11 pikir