Jeksenbi, 17 Qaraşa 2019
Din men tin 2902 14 pikir 27 Qaraşa, 2017 sağat 10:37

Zayırlı memleket mwsılmandıq räsimderge qarsı emes!

Büginde eldegi ötkir twrğan taqırıptardıñ qatarında zayırlılıq mäselesi twr. Respublikalıq jäne aymaqtıq aqparattıq tüsindiru toptarınıñ da jii halıqqa tüsindirip jürgeni osı zayırlılıq turasında. Sebebi memleket pen din qatınasın wğınuda osı zayırlılıqtı dwrıs tüsinu qajettigi sezilude. Zayırlılıq wğımı alğaş batısta payda boldı. Orta ğasırlarda katolik şirkeui öte ıqpaldı bolıp, dindar emes halıqqa jäne memleketke qısım körsetti. Osı qısım şeginen asqan uaqıtta bwqara halıq şirkeu men dindarlardıñ qısımın azaytu üşin olarmen wzaq küres jürgizip, soñında jeñgeni mälim. Batısta şirkeu men memleket, dindar men dindar emes äleumettik toptar arasında ıqpal men küş tepe-teñdigin qamtamasız etken zayırlılıq tüsinigi osınday jağdaylardan keyin ornağan. Osı sebepti batısta memlekettiñ dinniñ tegeurindi ıqpalınan arılğısı keluinen, qoğamnıñ äleumettik beybit ömirdi, dindar emes adamdar men äleumettik toptardıñ köbirek erkindikti qalauınan tuındağan.

Zayırlı memleket kez kelgen dinge beytarap wstanımda boladı. Belgili bir dinge basımdıq berilmeydi. YAğni resmi din bolmaydı. Memleket qanday da bir dinge täueldi bolmaydı. Din de memleketten täuelsizdik sezinedi. El azamattarınıñ ar-wjdan men dini senim erkindigi qamtamasız etiledi. Biraq är adam öziniñ erikti tañdauımen qalağan dindi wstanuğa, tipti eşbirin wstanbauğa da qwqılı boladı. Memlekettik bilim beru mekemeleri, mektepter jäne qwqıqtıq jüye qanday da bir dinniñ ıqpalında bolmaydı. Osı erekşelikterdi saralay kele «zayırlılıq» tüsiniginiñ mınaday sipattamalardan twratının aytuğa boladı:

▪ beytaraptıq (memleket pen mektepter),

▪ täuelsizdik (memlekettiñ dinnen jäne kerisinşe),

▪ erkindik (ar-wjdan jäne dini senim).

Dey twrğanmen zayırlılıqtı ateizmmen şatastıru qate. Ateizm özimiz de bastan keşkendey din ataulıdan tübegeyli bas tartudı, Qwdaydı müldem moyındamaudı bildiredi. Sol sebepti de Keñestik kezde din apiın dep tüsindirilip, din qızmetkerleri imamdar men şirkeu qızmetkerleri jappay qudalanğan bolatın.

Qazaqstan Respublikasınıñ Ata zañı memleketimizdiñ zayırlı ekendigin ayqındaydı. Ata zañnıñ 1 babınıñ I böliminde: «Qazaqstan Respublikası özin demokratiyalıq, zayırlı, qwqıqtıq jäne äleumettik memleket retinde ornıqtıradı, onıñ eñ qımbat qazınası – adam jäne adamnıñ ömiri, qwqıqtarı men bostandıqtarı» – dep  körsetilgen.

Büginde respublikamız özin älemge köp wlttı äri köpkonfessiyalı memleket retinde tanıtuda. Qazirgi ahualğa köz salar bolsaq, 2017 jılğı 1 qañtarda resmi tirkelgen 18 konfessiya atınan ökildik etetin 3658 dini birlestik bar. Olardıñ filialdarınıñ qızmetin qamtamasız etu üşin bar qajetti jağday jasalğan.  Respublikada jalpı sanı 3464 ğibadat üyi tirkelgen. Olardıñ 495 protestant hramı men ğibadathanası, 294 pravoslavie, 109 katolik şirkeui, 7 iudey sinagogası, 2 buddaşılar hramı, 7 “Krişna sanası” qoğamı jäne Bahai qauımınıñ ğibadathanası bar. Eldegi din wstanuşılarınıñ 70 payızı mwsılman seniminde boluına baylanıstı 2550 meşit «Qazaqstan mwsılmandarı dini basqarması» attı respublikalıq dini birlestiktiñ menşigine kiredi.

Büginde respublikamızda mwsılman jwrtşılığınıñ dindi wstanuına eleuli jağday jasalğan. Astana qalasında Nwr Astana, Äziret Swltan sekildi sändi äri keñ meşitter boy köterip, jıl sayın bes parızdıñ biri qajılıq saparına eki jarım mıñday adam qajılıqqa attanuda. Namazın öteytinder sanınıñ artuına baylanıstı Din isteri jäne azamattıq qoğam ministrligi äuejay men vokzaldar sekildi halıq köp jüretin orındarda namazhana mäselesin retteudi qarastıru üstinde. Oraza wstauşı mwsılmandar qatarı da jıl sayın artıp keledi. Meşitterde büginde auızaşar beru qalıptı ürdiske aynalğan. Qwrban ayt merekesine demalıs küni jariyalanıp, mwsılmandardıñ qwrban şaluına jäne ayttauına mümkindik berilgen.

BAQ ta da mwsılmanşılıqtı däripteuge arnalğan birqatar tele jäne radiohabarlar twraqtı berilu üstinde. Hanafi mäzhabı men Maturidi aqidası negizinde baspalardan dini ädebietter de jii jarıq körip keledi. 2011 jılı qabıldanğan «Dini qızmet jäne dini birlestikter» turalı zañnıñ preambulasında memleket sunnittik, Hanafittik bağıttıñ tarihı rölin moyındaytının basa körsetti.

Jastardıñ mwsılmanşılıqqa qızığuına baylanıstı arnayı medreseler men joğarğı oqu orındarında da islamtanu mamandığın alu qarastırılğan. Jıl sayın oğan bölinetin memlekettik granttar köbeyu üstinde. Qazirgi uaqıtta Almatı, Astana, Qarağandı, Türkistan sekildi qalalarda, belgili joğarğı oqu orındarında islamtanuşı mamandar dayarlanu üstinde. Bwğan qosa, birıñğay islamdıq bilim beretin medreselerdiñ birqatarı kolledj deñgeyine köterildi. Tipti qazirgi uaqıtta otandıq islamtanuşı, dintanuşı mamandardıñ qalıptasıp ülgeruine baylanıstı Nwr Mübarak Islam mädenieti universitetin birıñğay qazaqstandıq etu isi qarastırıluda.

Dästürli dindi wstanğan qız-kelinşekterdiñ de qoğamdıq orındarda oramal tağıp jüruine tıyım salınğan emes. Al endi mektepterde oramal saluğa jäne oquşılardıñ sabaq uaqıtında jwma namazğa baruına rwqsat etilmeui sekildi keybir tıyımdarğa kelsek, olardı mwsılmanşılıqqa memlekettiñ qısım jasauı dep qarastıru qatelik. Büginde eldegi islam jağdayına twtas qarar bolsaq, tağut dep memleketke jauığuşılardıñ orasan qatelikke boy aldırğanın wğamız. Sondıqtan zayırlı memleketti mwsılmandıq räsimderge qarsı deuge kelmeydi. Elbasımız N. Äbişwlı aytqanday, «Islam bizdiñ dinimiz ğana emes, ol bizdiñ mädenietimiz de», «Biz mwsılman äleminiñ bir bölşegi ekenimizdi ärdayım maqtanış etemiz, biraq biz zamanaui zayırlı memleket qalıptastırıp jatqanımızdı wmıtpauımız kerek».

Qwdayberdi Bağaşarov 

Abai.kz

14 pikir