Jwma, 18 Qazan 2019
Bw ne mazaq? 3388 5 pikir 18 Şilde, 2017 sağat 10:20

Täuelsizdikke qarsı Qostanaydıñ Borodinge qwşağı aşıq

Negizinen özge wlttar basım twratın, solardıñ öktemdigi äli de saqtalıp qalğan Qostanayda keyingi kezderi köñilimizdegi köp küdikti seyilte bastağan, qalpağımızdı aspanğa atpasaq ta, jüregimizdi jılıtatın jaylar bayqalıp qaladı. Osıdan birer jıl bwrın ataqtı Qobılandı batırğa eñseli eskertkiş ornatıp, qazaqtıñ tarihı Qostanaydı da qamtitındığın sezdirdik. Jäne de sol eskertkiş twrğan köşege batırdıñ atın berip, bwrınğı Gercen atauınan qwtıldıq. Endi amandıq bolsa äuejay jaqqa baratın jerge Şaqşaqwlı Jänibek tarhannıñ eskertkişin ornatıp, täuelsizdigin twğırın bekemdeuge bet bwrğan jayımız bar.

Alayda talay jılğı özge wlttıñ öktemdiginen äbden şielenisip qalğan kürdeli tüyinniñ jaqın arada şeşiletin türi bayqalmaydı. Mäselen, egemen el ekenimizdi tanıtatın jayttıñ biri köşelerimizge alaşta atı şıqqan birtuar azamattardıñ esimderin äspettep beru qiınnıñ qiını bolıp twr.

Özge jaqtı qaydam, al bizdiñ Qostanayda  köşe attarın özgertuge kelgende osındağı keybir özge wlttıñ ökilderiniñ kejegesi keyin tartıp, beyne bir özderine  alapat qauip tönip kele jatqanday oybayğa bergisiz ayqay bastaladı.  Uäj, qisın degen dünielerdi bwlar bir jağına ığıstırıp tastaydı. Sondağı tastay qatıp wstanıp qalğan poziciyası «bwl tarihımız, onı özgertuge bolmaydı» degenge sayadı. Bitti. Mıñ jerden tayğa tañba basqanday fakti keltirseñ de sol qasarısıp qalğan  bağıtınan sınıq süyem de özgermeydi. Ötkende qalamızdıñ ortalıq köşeleriniñ biri – ataqtı bol'şevik Tarannıñ atındağı köşeni Täuelsizdik degen qasietti atpen özgerteyik degende däl osınday dauğa tağı da kezdestik. Aytatındarı bayağı sol «tausılmaytın tarih», oğan qosa Taran degenimiz sol tarihımızğa erekşe üles qosqan keremet twlğa, sondıqtan da onıñ atın özgertpek tügili bir ärpine de tiyuge bolmaydı-mıs. Ötken tarihımızdı tu etip köteruşilerge sol Taran degen kisiniñ atı oblısımızdağı ülken bir audanğa da berilgendigin, eki Tarannıñ biri özgerse eşteñe de oysırap qalmaytındığın bile twra osılay isteydi. Mwndaydağı bir şeşilui qiın tüyin – qala ortalığındağı köşelerdiñ twrğındarı negizinen bayağı tıñ igeruşilerdiñ bügingi wrpaqtarı. Al qalamızda endi ğana köbeyip kele jatqan qaraközderimizdiñ deni şaharımızdıñ şet jağında boy kötere bastağan şağın audandardı qonıstanuda. Minekey, osı jağdaydı şeber paydalanğan «ötken zamannıñ ideologtarı» nağız demokratqa aynalıp sala beredi. YAğni «köşe atın özgertkende sol köşede twratındardıñ pikirleri eskerilui kerek» dep demokrattıñ şın janaşırları bola qaladı. Astarın özderiñiz de tüsinip otırğan bolarsızdar. Mwndağı joğarıda biz aytqan köşe twrğındarı taylı-tayağı qalmay qanday da özgertuge qarsı. Jäne de özderinşe keremet uäj keltirgendey boladı. Köşe attarın özgertuge byudjetten qanşama qıruar qarjı ketedi dep bir janaşırlıq tanıtsa, qwjattarımız da özgeredi, demek qosımşa qiınşılıq tuadı dep tağı da sarıuayımğa saladı.

Obalı ne, änşeyinde özimiz sınay beretin qala basşılığı bwl jolı erekşe tabandılıq tanıttı. Oğan qalalıq mäslihat deputattarı da belsene kirisip, Taran köşesiniñ twrğandarınıñ keybireuleriniñ betin beri qaratıp, aqırı deputattardıñ, qalanıñ belsendi jwrtşılığınıñ qatısuımen keñ türde talqılauğa äkelip tiredi. Sonıñ özinde de Tarannıñ «tuıstarı» da qarap qalmadı. Talas-tartıstıñ deñgeyi de tım joğarı boldı. Key-keyde qıza-qıza kele qattıraq ketkender de boldı. Osındağı bir joğarı oqu orındarınıñ biriniñ basşılığı «qazaqtar, endi nesine bügejektey beresiñder. Öz jağdayımızdı özimiz şeşetin şaqqa jettik qoy. Könbegenderdiñ kökeyindegisi belgili» degen sözine bola keyin osındağı «Naşa gazeta» deytin oppoziciyalıq gazettiñ tilşisi «bwl barıp twrğan wltşıldıq, osındaylar nege qatañ tärtipke şaqırılmaydı» dep baybalamğa saldı. Osı bir qazaqqa ünemi jabısıp qalatın «wltşıldıq» degen wğımnıñ da janı siri eken. Sonau 1986 jıldan beri süyegi süyretilip äli kele jatır.

Aqırı, deputattar men öz janaşırlarımızdıñ arqasında köşeniñ atı özgerip, täuelsizdik wğımı qalamızdıñ däl ortasında mığım ornıqtı-au. Bwğan da şükirşilik aytamız. Öytkeni bizde qaşanda köşe atın özgertu tek batıldıq, tipti batırlıqtı ğana emes, asqan sabırlılıqtı, tım tözimdilikti qajet etedi. Janı siri, qatıp qalğan sananı jañartu degen qiınnıñ qiını. Osıdan birer jıl bwrın ataqtı jerlesimiz, talay jıl Bilim ministri bolğan, alğaş «Bolaşaq» bağdarlamasın ömirge äkelgen ülken twlğa Şayswltan Şayahmetovke şağın ğana köşeniñ atın beru de talay adamnıñ jüykesin jwqartıp, şaşın ağartqan. Tipti ol kisiniñ balalarınıñ «byusti de özimiz ornatamız, köşeni özgertuge ketetin şığındı da tügel köterip alamız» degen uäjin de äzer tıñdağan. Degenmen, «Tas tüsken jerine auır» degendey köz mayın tauısıp jürgizgen tüsinik jwmıstarı izsiz ketken joq. Qasarısqan jwrttıñ birazınıñ betin beri qaratıp, asıl ağamızdıñ byusti de ornatılıp, köşe de qazir akademik ağamızdıñ atın ielendi. Bwğan da şükir delik.

Bwl jerde bir qulıqtıñ şekesi qıltiyadı. Jañağı köşe atın özgertuge kelgende örşelene qarsı şığıp, tap bir äkesiniñ düniesin bireu tartıp alatınday ulap-şulaytındar özderine jağatınday jağdayğa kelgende auzına su toltırıp alğanday ündemey qoyatındığın, qayta tap äkesi tirilip kelgendey quanatındığın qaytersiñ. Birer fakti keltire ketelik. Mäselen, osıdan biraz jıl bwrın qalamızdağı ülken köşelerdiñ biri – 17 tamız dep atalatın köşege oblısımızdı 20 jıldan astam basqarğan Aleksandr Borodin degenniñ atı berildi. Qazir körseñiz bwl köşe ülken dañğılğa aynalıp, körkine köz toymaytın, qalamızdağı bastı köşesi bolıp şığa keldi. Sonda tırs etken jan bolğan joq. Änşeyinde ötken tarihqa şañ juıtpaytındar «oybay, bwl 17 tamız degen qasietti kün ğoy. Sol kezde batır atalarımız – kommunister qalanı aqgvardiyaşılardan azat etti emes pe?. Bwl jolda qanşama jan qwrban boldı. Olardıñ obalı kimniñ moynında? Talay adamnıñ azattıq tañı jolında şeyit bolğan künin qaydağı bir partokrat Borodinge nege beremiz?» dep jan dausı şıqqan jandı estisek, qwlağımız kereñ bolsın.

Onıñ üstine tağı bir ädiletsizdikti ayta ketpesek, şındıqqa qiyanat jasarmız. Oblısımızdı aşsa alaqanında, jwmsa jwdırığında şirek ğasırğa juıq wstap kelgen osı bir kisiniñ qazaqqa degen közqarası astamşılıqtan göri şovinistikke jaqın twratın. Sol twsta 200-den astam şaruaşılıqta bir-ekili qazaq qana basqaruğa jaradı. 12 audan hatşılarınıñ arasında tarı işindegi bir bidayday jan degende jalğız qazaq boldı. Oblıs deñgeyindegi basşılıqqa eş qazaqtı jolatpadı. Qalalıq partiya komiteti, qalalıq atqaru komiteti, oblıstıq atqaru komiteti sekildi qala men oblıs basşılığınıñ esigin de sığalatpağan jannıñ ol kezde aq degeni alğıs, qara degeni qarğıs boldı. Brejnevpen dostığına senip esirip ketkendigi sonşa, sol twsta elimizdi basqarıp twrğan, partiyanıñ Sayasi Byurosınıñ müşesi Dinmwhamed Qonaev birde oblıstı aralauğa kelgende, Dimekeñdi mensinbegeni sonşalıq onı qarsı aluğa özi emes, qatardağı orınbasarın jibergendigin osındağı közi aşıq, kökiregi oyau azamattardıñ bäri biledi. Minekey, öz tizginimiz özimizge tidi degen zamannıñ özinde kezinde qazaq kadrların aşıqtan-aşıq qudalap, wltımızdıñ wldarın el basqaruğa  jaramsız sanağan örkökirek, bilikten äbden bası aynalğan, köşeniñ atın bermek tügili atın atauğa ar sanauğa tiisti mojantopay bireudi töbemizge köterip otırğan jayımız bar. Onı aytasız, osıdan birer jıl bwrın oblısımızdıñ sol kezdegi qazaq basşısı sol Borodinniñ ziratınıñ basına barıp täuäp etkenin de jazğanbız.

Mümkin, bizdiñ osınday enjarlığımız ben özimizden göri özgege jaqsılıq jasauğa beyim twratın qwldıq minezimizden de şığar özge wlttıñ bizdi onşa sıylay qoymaytındığı. Nege biz osı öz bağamızdı özimiz tüsiremiz de jüremiz?

Jaybergen Bolatov, Qostanay

Abai.kz

    

 

5 pikir