Beysenbi, 14 Qaraşa 2019
Bäse... 3325 0 pikir 30 Mamır, 2017 sağat 12:37

Almatıda bir wlıñ...

Abai.kz  saytında ötken jwmada jariyalanğan «Baz keşip ketkiñ keledi» swhbatınıñ än-rezyumesi retinde berilgen aqın Ibragim Isanıñ öleñine jazılğan Qadırğali Köbentaydıñ orındauındağı «Elge sälem» änin bwrındarı estigenimizben, bwl jolı, erkimizden tıs on qaytara tıñdağanımızdı añğarmadıq. Bälkim, qazirgi uaqıtta özimiz de jwmıs babımen elden, jerden jıraqta, özge memlekette jürgendigimizden bolar, köñil küyimizdiñ pernesin än men mätinniñ ayrıqşa üylesimi bebeuletip twrıp alğanı bar. Sonıñ üşin de sazdı, tolqındı, tebirenisti äuenniñ äserine ene otırıp, onıñ mazmwnınan tuğan oy-twjırımdarmen osı än arnalğan buınmen böliskendi jön kördim.

Almatıda bir wlı, bolmasa bir qızı jürmegen qazaq şañırağı joq şığar, sirä. Bwl özi älemdik tabiği qwbılıs. «Aqındar provinciyada tuıp, Parijde öledi»-ni aytqan biz emes, francuz jwrtı. Öytkeni wlt bolıp, eldigin ornatıp, endigi onıñ märtebesin asırıp, ıqpalın arttırudıñ, sayasi tilge salğanda halıqaralıq qoğamdastıqtıñ bir müşesine aynaludıñ közge körinbeytin maqsat-müddesi eldiñ tükpir-tükpirinen eseygen wl-qızdarınıñ «ketigin tauıp qalanu» üdesinde bärine ortaq, bas qalağa bet alıp, boyındağı bilim-biliktiligin, qabilet-qarımın jüzege asıruğa wmtılatını tabiği qwbılıs bolsa kerek. Alayda tuğan wyadan tülep wşqan balapandı nebir qauip-qaterdiñ kütip twratını siyaqtı, auıldan astanağa attanğan bozbala men boyjetkendi aldınan qwşağın jayıp eşkimniñ kütip twrmaytını ayan. Onıñ üstine eldiñ egemendikke jetkenine deyin qazaqtıñ qalaları qatıgez de jat pişinge enip, qazaqtıñ özin özekke teuip twrğanı keşe ğana. Sondıqtan olardıñ bäri, şıntuaytına kelgende, jalğız ösken şınarday, ökinişin şığarmaytın ahualğa tap boladı. Köz aldında jusanı men juası bwrqırağan şağın auılda ärbir adamı, aulası, tau-tası, özen-suı tanıs, ıstıq häm meyirimdi mekeninde tabanı jer üstinde nıq twrğan onıñ endi ülken, böten, bäsekeli älemge kelip tüskende, arman-qiyaldıñ jeteginde jürgen kezdegi alıp wşqan köñili basılıp, janı jüdey bastaydı. Däl osı kezeñderde eñ mıqtı degen tülektiñ özi janında dayın tiregi bolmağandıqtan, jüregi şıtınap, sağınışınıñ sızığı tereñdey tüseri kämil. Biraq alğaşqıda  qanşa jol tapay, şarşañqırap, şaşılsa da, köñil-küyin bayqatpauı kerek. Säl bosasa, sağı sınsa, sonau mwnı bäri tanitın auıl-aymaq adamdarınan, nemese birazı özi siyaqtı osı qalada jürgen qwrbılastarınan wyat. Betin aulaq qılsın, erteñ äke-şeşeniñ betine salıq tüsiruiñ de oñay.

Keyde oylaysıñ, al bar mwñ-şerin, arman-maqsatın aq qağazğa aqtarğan ağalarıñnıñ kitaptarı oğan qapısız köz jetkizedi, düniedegi eñ ülken, eñ tereñ, bälkim, mäñgilik sağınış – auıl balasınıñ sağınşı bolsa kerek. Öytkeni auıl balası ğana şır etip düniege kelgen, sezim-tüysigi qalıptasqan, oñ-solın bilip, eseyip, er jetip, endi tanıp bildim-au degen dünie jaratılısın jalqı sätte tastap şığuğa mäjbür. Bwdan keyingi ğalamnıñ barşası, tipti, ol tabıs pen mansapqa, bälkim ataq-pen abıroyğa jetkizse de, jan-dünie törinen, jürek tübinen orın ala almaytın jat dünie bolıp qala bermek. Sol üşin de ol Almatıda, meyli Londonda, simay-aq jürmek, qara şañıraqtıñ tütinin, qara şäynektiñ qoñır şayın, qara domalaqtardı qimay-aq jürmek. Sätin salsa, bügin wşıp baruğa dayın, iä mäsele sol sätin sala bermeytininde ğoy. Keyde jürerge jol tappay, qısqa jir kürmeuge kelmey qalsañ da, köñil-küyiñdi bayqatpauıñ, jä, qiramauıñ parız. Küz körgen japıraqtay, jüdegen janıña jılu izdeuden qayır joq, öytkeni onı bäribir tappaysıñ. Nege deseñiz, aralasıp sıylasatın dosıñnıñ bäri alğaşqı äserde mıqtı köringenimen, anığında olar da tiri janğa tirşilik dep jürgenderdiñ, jalına qoñ bitkenniñ özinde «baylıq- bir jwttıq», bolmasa «köp asqanğa bir tosqan» sanatındağılar qatarında, anığı – olar da jalğız!

Älbette, adam alası işinde, jıltıraqtıñ soñınan ketip, ruhani, adami wğımdardan ayırıla bastağan örisi böten, sözi daraqı, külkisi qattı jabayı ortanıñ orına tüseip ketetinder de jeterlik, endeşe sen işuge bolmaytın ortada añğarmay qızıp qalsañ, ökiniştiñ ülkeni sol boluı da jazmış. Öytkeni, bolmısıñ bölek bolğandıqtan, baylıq penen mansaptıñ qwlına aynalatın quıs-keude pendelerdiñ deñgeyine tüsip qaludan jüregiñde öşpeytin sızıq qaluınan saqtanu qiın.

Öz-özinen baylanğan osınau ötpeli wrpaqtıñ är kün sayın, ärdayım jolğa qarap oylanıp otıruı haq. Al, sol joldardıñ birde qiyağa bastap, birde qwzğa saluı da Jaratuşınıñ ğana ıqtiyarında. Bwl änniñ közge jas aldıratını da sodan...

Mwhtar Käribay

Abai.kz

0 pikir