Jeksenbi, 20 Qazan 2019
Bw ne mazaq? 3708 9 pikir 29 Mamır, 2017 sağat 12:00

Twñğış Olimpiada çempionı Mäskeude twrıp jatır

Qazaqtıñ twñğış Olimpiada çempionı Äljan Jarmwhamedov qoldıñ qısqalığınan elge qayta almay, Mäskeude twrıp jatır…
Qazaq eli täuelsizdikke qol jetkizgen 25 jılda bir millionday qandas bauırlarımız atajwrtına oraldı. Elbası Nwrswltan Nazarbaevtıñ sayasatınıñ arqasında tuğan jerimizde qazaqtıñ üles salmağı 70 payızğa juıqtadı. Bile bilgenge, bwl – wlttıq sayasattağı iri tarihi qadam.

Al sol millionğa juıq bauırlardıñ qatarında alaş jwrtınıñ twñğış Olimpiada çempionı Äljan Jarmwhamedov nege joq? Bwl özi közqaraqtı jwrttı köpten beri tolğandırıp jürgen mäsele. Iä, Äljan Jarmwhamedov jartı ğasırdan beri körşi Reseydiñ astanası – Mäskeude twrıp jatır. Elge kelsem, degen oyın baspasöz betinde, telearna arqılı birneşe ret aşıq aytqan. Mısalı, bıltır 26 naurızda «PROSPORT Kazahstan» basılımına «Otanımdı añsaymın!» («Toskuyu po Rodine») degen swhbatı şıqtı. 2009 jılı 8 mamırda Kazpravda.kz saytındağı Jarmwhamedovpen bolğan äñgime-swhbattıñ taqırıbı – «Elge oralsam dep armandaymın!» («Meçtayu vernut'sya na Rodinu!») – dep ataladı. Qazaq basılımdarındağı osı mäselege qatıstı maqalalardı tizetin bolsaq, biraz jerge baramız.
Ol kisi ömir boyı dop oynağan, jattıqtıruşı bolğan adam. Jalğız eñbekaqını qanağat qılıp, sirek qolğa tietin sıyaqığa riza bolğan qarapayım qazaq. Almatıdan ne Astanadan päter satıp aluğa qaltası kötermeydi. Biraq, elge oralsam, degen nieti küşti. «Mäskeu mağan sporttıq ataqtıñ bärin berdi. Biraq tuğan Otanım — Qazaq eline degen mahabbatımdı jeñe alğan joq», – deydi Äljan Müsirbekwlı.
Äljan Jarmwhamedovtı 1989 jılı tamız ayında Taşkent qalasına arnayı izdep bardım. Ol kisi sol twsta KSRO çempionatında oynaytın Taşkenttiñ basketbol komandasınıñ jattıqtıruşısı bolatın. Ekeumiz metroda jolıqtıq. Jer tübinen qazaqtan şıqqan twñğış Olimpiada çempionın izdep kelgenimdi aşıq ayttım. Ol kisi jımiğan qalpı sırtında sovettiñ gerbi bar qızıl pasporttı aşıp körsetti. «Nacional'nost'» degen sözdiñ twsındağı «qazaq» atauı közime ottay basıldı. 1944 jılı 2 qazanda Oñtüstik Qazaqstan oblısı Bostandıq audanı Tabaqsay auılında düniege kelgenin sol pasporttan oqıdım. Sol sät quanışım qoynıma sıymay ketti.
Iä, Äljan Jarmwhamedov qatardağı köp sportşınıñ biri emes. Naqtı derekterge süyensek, HH ğasırdağı eñ ataqtı qazaq sportşısı.

Basketboldan Myunhen Olimpiadasınıñ jeñimpazı (1972 jıl), Monreal' Olimpiadasınıñ qola jüldegeri (1976), yağni qatarınan eki Olimpiada oyındarında olja salğan twñğış qazaq sañlağı.
Älem çempionatınıñ kümis (1978) jäne qola (1970) jüldegeri;
Düniejüzilik universiadanıñ jeñimpazı (1970);
Europanıñ 3 dürkin çempionı (1967, 1971, 1979);
Europa Superkuboginiñ iesi (1971);
Keñes Odağınıñ 10 märte çempionı (1970-1980);

Keñes Odağınıñ «Qwrmet Belgisi», Reseydiñ «Poçet» ordenimen marapattalğan.
Tağı bir eskeretin jağday, Äljan Müsirbekwlı KSRO qwraması men Mäskeudiñ CSKA komandasına özi swranıp barğan joq. 1967 jılı KSRO qwramasınıñ bas jattıqtıruşısı Aleksandr Gomel'skiy Äljandı odaq qwramasına şaqırdı. Jarmwhamedov sol jılı KSRO qwraması sapında Europa çempionı atandı. Gomel'skiy darındı qazaqqa wlttıq qwramanıñ bazalıq komandası CSKA-ğa auısu turalı wsınıs jasaydı. Bwl kezde Taşkentte oynap jürgen Äljan özine sonşa jaqsılıq jasap, qamqorlığına bölegen azamattardı tastap kete almaydı. Gomel'skiy öz wsınısınan bas tartqan Jarmwhamedovtı 1968 jılğı Mehiko Olimpiadasına ädeyi aparmaydı. Bas jattıqtıruşı qaytken künde de Äljandı Mäskeuge äketpek nietpen soñınan äskeri adamdar jiberedi. Äljan olardan qaşıp, Almatı asıp ketedi.
Almatınıñ «Lokomotivinde» birneşe ay oynağan Äljan Qazaqstanda qalğısı kelgen. Respublika sportınıñ basşıları qazirgi Abılay han köşesiniñ boyındağı üyden päter alasıñ, dep uäde beredi. Biraq uäde söz jüzinde qalıp qoyadı. Sodan Jarmwhamedov Qazaqstan qwraması sapında KSRO käsipodaqtarınıñ birinşiligine baradı. Sol jarıs üstinde özbekter Äljannıñ pasportı Taşkentte tirkelgenin jeleu etip, onıñ alañğa şığuına mümkindik bermeydi. Söytse, jağday bılay bolğan eken. Qazaqstan jağı Äljandı Almatığa tirkeytin kezde, Taşkentten tirkeuden şığarudı eskermepti.
1969 jılı qaraşada KSRO qorğanıs ministrliginiñ bwyrığımen Äljan Müsirbekwlı Mäskeudiñ CSKA-sına alınadı. Sodan tabanı kürektey 11 jıl osı komandanıñ, Keñes Odağındağı eñ üzdik klubtıñ namısın qorğadı. Sol jıldardağı KSRO basketbol qwraması sapındağı oyınşılardıñ işinde jalğız qaraköz sportşısı bizdiñ Jarmwhamedov bolğanın maqtanışpen ayta ketu artıq bolmas.
Tuğan elin añsağan Äljan Müsirbekwlı 1987 jılı Almatıda qızmetke ornalastı. Basketbol mamanı retinde emes, nısana közdeuşi retinde. Qazaqtıñ twñğış Olimpiada çempionın sol twstağı sport basşıları osılay ögeysitti. Mwnday qorlıqqa şıdamağan Jarmwhamedov ündemesten attıñ basın artqa bwruğa mäjbür boldı.
Äljan tek dañqtı sportşı ğana emes, bilikti bapker retinde de bağasın alğan twlğa. Jarmwhamedov HH ğasırdıñ toqsanınşı jıldarınıñ ortasında üzeñgiles dosı Sergey Belovpen birge Resey wlttıq qwramasın jattıqtırdı. Belov pen Jarmwhamedov baptağan Resey basketbolşıları 1994 jılı älem çempionatında kümis medal'ğa, 1997 jılı Europa birinşiliginde qola jüldege ie boldı. Bwl da Jarmwhamedov ömirindegi märtebeli beles ekeni anıq.
Äljan ağamız Almatığa et jüregi eljirep, eki ret köşip keluge äreket jasadı. Biz el retinde bauırımızğa tarta almadıq. Kezinde Mäskeu äskeri jarlıqpen, jauınger jiberip tartıp alğan birtuar basketbolşımızdı jat jerde qaldırğanımız qalay bolar eken?!
Osı jan auırtatın mäselege Almatı qalasınıñ äkimi Bauırjan Baybek nazar audarsa, degen tilegimiz bar. Iä, Almatı kimderge qonıs bolmağan?! Zamanında orıs patşası men sovet biligi qalağan jwrtın osı jwmaq ölkege, baytaq qalağa qalağanınşa qonıstandırdı emes pe. Endeşe, elimizdiñ eñ ülken qalasınan Äljanday ardağımızğa bir baspana tabıladı dep seneyik! Uaqıt jel audarğan qañbaqtay öte şığadı. Bauke, eger Jarmwhamedovtı Jetisuğa köşirip äkeletin bolsañız, tuğan halqıñızdıñ aldında märtebeñiz asqaqtap sala beredi. Sebebi Äljan alaş jwrtınıñ tarihında ornı bar twlğa. Dünie ötkinşi, künderdiñ-küninde Äljan ağamızdıñ däm-twzı Mäskeude tausılıp, jambası sol jerdiñ topırağına tise, qanday küy keşemiz? Imanğa wyığan, namısı küşti wlt öziniñ twñğış Olimpiada çempionın jat jwrtta qaldırmasa kerek-ti!

Elbası Nwrswltan Nazarbaevtıñ «Bolaşaqqa bağdar: ruhani jañğıru» attı maqalasında «Qazaq «Tuğan jerge tuıñdı tik!» dep beker aytpağan. Patriotizm kindik qanıñ tamğan jeriñe, ösken auılıña, qalañ men öñiriñe, yağni, tuğan jeriñe degen süyispenşilikten bastaladı» – degen joldar bar. Endeşe, Äljannıñ atajwrtın añsauı zañdı qwbılıs.
Sonau jıldarı Mirjaqıptıñ süyegin Reseydiñ soltüstik qiırınan alıp keldik. Juırda Keyki batırdıñ bas süyegi elge jetti.
Imanğali Tasmağambetov, Qırımbek Köşerbaev ağalarımız batıs aymaqtardı basqarıp twrğanda Äbdijämil Nwrpeyisov, Qadır Mırzaliev, İliya Jaqanov, Aqqwştap Baqtıgereeva sekildi twlğalarımızğa tuğan jerinen üy saldırtıp berdi emes pe. Jambıldağı azamattar Şerhan Mwrtaza ağanı qalay qadirledi! Şımkenttegi atqaminerler Dulat Isabekov ağamızğa baspana twrğızıp jatır dep estidik. Er qadirin biletin azamattar qazaqta är zamanda bolğan. Endeşe, Äljandı da mereyin ösirip, Almatığa köşirip alayıq! Eriniñ qadirin sezinetin qalıñ eli bar ekenin ol kisi de bile jürsin.
Bwl – köptiñ tilegi. Aqsaqal jasına jetken Jarmwhamedovtıñ ortamızğa kelip, qalğan ğwmırın ağayın ortasında ötkizip jatsa, tek Äljannıñ otbası ğana emes, mıñdağan tileules bauırları quanıp qalar edi. Al köptiñ quanışına sebep bolğan adam Allanıñ nığmetine bölenedi.

Qıdırbek Rısbek,
B.Bwlqışev atındağı Qazaqstan Jastar odağı jäne S. Berdiqwlov atındağı sıylıqtardıñ laureatı, sport tarihşısı

Derekközi: jasqazaq.kz

Abai.kz

9 pikir