Jwma, 18 Qazan 2019
Äleumet 4454 5 pikir 23 Mamır, 2017 sağat 10:01

Ükimettiñ jataqjaylardı «Nwrlı jerge» engizbeui zañğa qayşı

Juırda BAQ Prem'er-ministr B. Sağıntaevtıñ bizdiñ saualğa jauabın jariyaladı, onda  ol: «Nätijeli jwmıspen qamtudı jäne jappay käsipkerlikti damıtudıñ 2017-2021 jıldarğa arnalğan bağdarlaması ayasında qızmettik twrğın üy jäne jastarğa arnalğan jataqhanalar qwrılısına 2017 jılı 1,4 mlrd. teñge közdelgen», - dep mälimdedi. Alayda jataqhanalardıñ «Nwrlı jer» twrğın üy qwrılısı bağdarlamasına engiziluin ükimet «äli erte» jäne negizsiz «byudjettik qarajattıñ jwmsaluı» dep esepteydi. Odan bölek, prem'er mwnday twrğın üylerde sanitariyalıq normalardıñ saqtaluımen problemalardıñ tuındaytının atap ötti.

 

«Aq jol» frakciyasınıñ deputattarı bügingi joldanıp otırğan jauap hatında Ükimetke jataqhanalar qwrılısı mäselesindegi tübegeyli qoldau körsetkenderi üşin alğısın bildiredi, degenmen mınaday sebepter boyınşa onıñ kölemderimen qanağattanbaydı.

Birinşiden, qalağa köşip kelip otırğan auıl jastarınıñ twrğılıqtı jerlerindegi jappay antisanitariya BÜGİNGİ KÜNNİÑ ÖZİNDE KEÑ ETEK JAYUDA. Bwl taqırıpta äleumettik jelidegi pikir-talastar men rolikter baraktar men jertölelerdiñ barınşa mardımsızdığı men qorlığın közge jayıp saldı, bügingi tañda bwnday jağdayda bizdiñ jüzdegen otandastarımız kün körude.

«Aq jol» partiyasınıñ alğa qoyıp otırğan mindeti – osı «şanhay» men «garlemderden» jastardı qwtqaru, olarğa adamğa layıq, meyli şağın kölemdi bolsa da, jeke baspanasına qol jetkizu mümkindigin beru. Sanitariyalıq torap mäselesi bwl jerde ekinşi kezekte jäne de twrğın üydiñ qwnın qısqartudıñ körneki mısalı retinde keltirilgen. Şın mänisinde, jataqhanalar dälizdik/sekciyalıq ülgide (kampustar), sol siyaqtı qonaq üy ülgisinde (jeke santoraptarmen) de boluı mümkin. Jäne de bwl bizdiñ «oylap tapqanımız» emes, bwl 2015 jılğı 3 naurızda Wlttıq ekonomika ministrimen bekitilgen qoldanıstağı «Kommunaldıq maqsattağı ob'ektilerge qoyılatın sanitariyalıq-epidemiologiyalıq talaptardıñ» 41-tarmağı. Odan basqa, osı qağidalardıñ 10-tarmağımen tek jalpı sanitariyalıq talaptar ğana emes, sonımen birge «su ötpeytin şwñqırı bar aulalıq därethana» közdelgen, biz bwnı qoldamaymız. Sondıqtan, antisanitariyağa sıltau jasamas bwrın, Prem'er-ministrdiñ jauabın äzirlegenderge – eñ aldımen – Investiciyalar jäne damu ministrliginiñ Qwrılıs komitetiniñ törağasınaöz qwzırsızdığımen basşılığına köleñke tüsirmes üşin zañnamanı bilgeni jön bolar edi.

Tağı da aytamız, sanitariyalıq torap mäselesi bastı emes. Eñ bastısı: köpşilik, tipti, 6-10 mln teñge qwnımen bir bölmeli päterlerge qol jetkize almay otırğanda, şağın kölemdi jataqhanalar twrğın üydiñ qwnın 1,5-2 ese azaytuğa mümkindik beredi. Birqatar qwrılıs kompaniyaları mwnday bağa boyınşa twrğın üy qwrılısına dayın ekenderin mälimdedi. Jäne de bwl köptegen qazaqtandıqtar üşin tığırıqtan şığudıñ bir jolı. Nelikten, äleumettik şağın kölemdi twrğın üy üşin qwrılıs normaları bolğanımen, ükimet onı memlekettik twrğın üy bağdarlamasına engizbeydi? Bizdiñ oyımızşa, bwl – özine qımbat päter satıp aluğa mümkindigi joq halıqtı kemsitu bop tabıladı. Sonda olar qayda twruı kerek?

Tolıq jabdıqtalğan jataqhanalarğa qarsı şığatındar bizdiñ otandastarımızdı olar bügin kün keşip otırğan jerlerinde: las, äri suıq baraqtarında qaldırudı wsınadı. Olardıñ ornına eşteñe de wsınbaydı. Biz bolsaq, osı qiın jağdaydan şığu jolın izdeu – bizdiñ parızımız dep sanaymız.

Ekinşiden, mwnday mindettiñ «äli erte» degenine keletin bolsaq: «Nwrlı jer» bağdarlaması jıl sayın 100 mıñ päterden paydalanuğa engizudi josparlap otır jäne 15 jıl işinde 1,5 mln. mwqtaj adamdı twrğın üymen qamtamasız etudi közdeydi. Mwnday täsil eki mañızdı faktordı eskermeydi: a)  mwqtaj adamdardıñ sanı ünemi ösetin boladı. Eldegi halıq sanı jıl sayın 200-250 mıñ adamğa köbeyedi, al olar bağdarlamada eskerilmegen; ä) sonday-aq urbanizaciyalau üderisi: soñğı jıldarı auıldan qalağa jıl sayın 100 mıñnan astam adam köşip keledi, al 2015 jılı olardıñ sanı, tipti, 300 mıñ bolğan.

Basqaşa aytqanda, qazirgi redakciyadağı «Nwrlı jer» bağdarlamasın qanşalıqtı sätti iske asırğanımızben, 15 jıldan keyin twrğın üy mäselesi şeşilmeydi, al mwqtaj adamdardıñ sanı 2-2,5 mln. adamğa deyin jetetin boladı.

Nätijeli jwmıspen qamtudı jäne jappay käsipkerlikti damıtudıñ bağdarlamasında jataqhanalar qwrılısına közdelgen 1,4 mlrd. tg – teñizge qwyğan bir tamşı tärizdi: «Nwrlı jer» bağdarlamasınıñ normaları boyınşa bwl qarajatqa 500-den aspaytın twrğın üy saluğa boladı, al jıl sayınğı qajettilik 300 ese joğarı.

Sondıqtan «äli erte» turalı aytıp ta keregi joq: kerisinşe, biz bwl problemanı şeşumen tım keşeuildep jatırmız.

Üşinşiden, Ükimettiñ «Byudjetke qarjılıq jükteme» men «qarajattıñ negizsiz jwmsaluı» turalı payımdauların daulasuğa twrarlıq dep esepteymiz.

Söytip, «Nwrlı jer» bağdarlamasınıñ barlıq bağıttarı (jaldamalı twrğın üydi qospağanda), bankiden nesie alumen baylanıstı, tipti, JTQ-ni qosa alğanda, mwnda jer telimderiniñ ieleri äkimdiktiñ tañdauı boyınşa qwrılısşılardı jaldauğa mindetti. Bwl jerde memlekettik qoldaudıñ soñğı beneficiarları bankter men qwrılıs kompaniyaları bolıp tabıladı. Mümkin, bank sektorı men twrğın üy narığın jandandıru ayasında bwl qajetti şara şığar.

Degenmen, JTQ üşin kez kelgen menşik iesi, qwrılısşığa qarağanda, özi üşin tiimdi, äri ünemdi baspana salıp aladı. Äkimdikterge qwrılıs sapasın baqılaudı qaldıru jön bolar edi, al qwrılıs kompaniyaların jaldaudı tek nwsqau retinde wsınatın bolsa. Nätijesinde edäuir qarajat ünemdeledi, olardı şağın kölemdi twrğın üyler qwrılısına jwmsauğa bolar edi.

Odan bölek, mwnday twrğın üydi ipotekalıq nemese jinaqtamalı nesieleu bağdarlamasına engizuge boladı. Ranking.kz sarapşılarınıñ esepteuleri boyınşa, 1-bölmeli päterdiñ ipotekasın töleuge ortaşa tabısı bar qazaqstandıq üşin 14 jıl kerek. Bükil körsetilgen uaqıt boyı adam qarjılıq mindettemeleriniñ qısımında jüredi jäne balalarğa arnalğan tauarlardı qosa alğanda, tauarlardıñ basqa türin satıp aluda özin şekteydi.

Şağın kölemdi twrğın üylerdi nesieleu bağdarlamasına engizu – bwl merzimderdi jäne azamattarğa qarjılıq qısımdı edäuir qısqartuğa mümkindik beredi. Odan bölek, ol qatısuşılardıñ sanın keñeytu esebinen mwnday nesieleudi şınayı jandandıruğa jäne qarızdardıñ şağın somaları twrğısında onıñ qaterin tömendetuge qabiletti.

Jäne de, eñ kökeykesti mäsele. Elbasımızdıñ juırda şıqqan «Bolaşaqqa bağdar: ruhani jañğıru» attı maqalasında, barlıq etikalıq bağdarlanuı jağdayında, tereñ äleumettik-ekonomikalıq mäseleler de qozğalğan bolatın. «Ruhani jañğıru wlttıq sananıñ türli polyusterin qiınnan qiıstırıp, jarastıra alatın qwdiretimen mañızdı», - dep jazadı Nwrswltan Nazarbaev. Bwl jerde äleumettik menmenşildikti jäne etnikalıq senimsizdikti joyu; wlttıñ «nağız» jäne «şala» qazaqtarğa bölinu üderisi; radikalizm men qwqıqtıq nigilizmdi boldırmau turalı söz boluda dep esepteymiz, osı atalğandardıñ köbisi qoğamnıñ üdeyip bara jatqan äleumettik jikteluine türtki boladı.

Bwnı Nwrswltan Äbişwlı pragmatizm qağidatı arqılı joyudı wsınadı: halıqtıñ şınayı mümkindikterine süyene otırıp, ömirdiñ sapasın jaqsartu. «Qazirgi qoğamda şınayı mädeniettiñ belgisi – orınsız sän-saltanat emes. Kerisinşe, wstamdılıq, qanağatşıldıq pen qarapayımdılıq, ünemşildik pen orındı paydalanu körgendilikti körsetedi», - dep atap ötedi Elbası.

Twrğın üy mäselesi – osınday jikteludiñ körneki qwbılısı. Köptegen qazaqstandıqtar üşin jeke menşik baspanalı bolu äli de baylıqtıñ bir türi bop sanaladı. «Nwrlı jer» bağdarlaması da bwl payımdı tek negizdey tüsedi, öytkeni ol tek 1,5 mln  adamğa ğana şaqtalğan, solardıñ işinde negizinen: memlekettik qızmetşiler, byudjet qızmetkerler, ipotekanı töleuge qabiletti auqattı adamdar (tabıstı käsipkerler men wlttıq kompaniyalardıñ menedjerleri), ne bolmasa äkimdikterdiñ kezegi boyınşa az qamtılğan azamattar.

Qalğan otandastarımız bağdarlamadan tıs qaldı. Şın mänisinde qaraytın bolsaq, twrğın üy jağdayın jaqsartıp jatqan azamattardıñ sanı tipten az. Auqattı otbasılar jañanıñ üstine jaña (ekinşi, üşinşi, besinşi) päterlerdi satıp aluda – jäne de tek jaldauğa ğana aqşası jetetin adamdarğa jalğa beredi, solardıñ esebinen öz ipotekaların öteydi. Söytip, äleumettik teñsizdik üdeye tüsedi, bireuleri memleket esebinen öz aqşalay qarajatın köbeytip jatsa, basqaları – qwr alaqan qaladı. Alayda, olar da – biz ben sizdiñ otandastarımız!

Sol sebepti, «Aq jol» frakciyası qwnı neğwrlım qoljetimdi bolatın şağın kölemdi twrğın üylerdi «Nwrlı jer» bağdarlamasına engizudi wsındı. Bizneste mınaday zañdılıq bar: wsınıstar jelisi neğwrlım auqımdı bolsa, är satıp aluşınıñ öziniñ qaltası köteretindey tauar satıp alu mümkindigi de soğwrlım joğarı boladı. Sondıqtan twrğın üy qwrılısına olardıñ mümkindikterine säykes halıqtıñ barınşa keñ sanattarın jwmıldıru – twrğın üy narığın jandandırıp, onıñ qwnına ıqpal etuge qabiletti.

«Biz twrğın üydi maqtanatın baylıq emes, ömir norması etudi wsınıp otırmız. Bwl birtindep qoğamdağı äleumettik jikteludi joyu üşin qajet, bizdiñ bolaşağımızdı las baraqtardan alıp şığu üşin qajet. Sonımen birge, bwl şeşu jolı elimizdiñ özge de neğwrlım mañızdı mindetterge bet bwruına jol berer edi», - delingen hatta.

Azat Peruaşev,

QR Mäjilis deputatı

Abai.kz

5 pikir