Särsenbi, 20 Qaraşa 2019
Qoğam 3816 0 pikir 1 Aqpan, 2015 sağat 10:57

QITAY EKSPANSIYASI QAUİPTİ EMES PE?

Elimizde Konstantin SIROEJKIN degen qıtaytanuşı ğalım kisi bar. Qıtayğa baylanıstı kez kelgen problemağa ün qatıp, öziniñ naqpa-naq saraptamaların jariyalap jatadı. Aytqandarınıñ köpşiligi ädette... dwp-dwrıs. Biraq osı kisi keşe ğana qazaq eliniñ işinen Amerika aşıp tastadı – «...bizdegi mwnay-gaz salasındağı qıtaylıqtar ekspansiyasınıñ masştabı öte tömen, sondıqtan odan (yağni ekspansiyadan) qauiptenudiñ eş qisını joq» dep. Qıtaytanuşı professordıñ aytuına qarağanda, qazaq eliniñ aumağı boyınşa mwnay-gaz salasındağı qıtay kompaniyalarınıñ ülesi nebäri 23-24 (?) payızday ğana eken. Onıñ özinde de osınau kompaniyalar mwnayı men gazı tausıluğa (?) jaqındap qalğan kenişterde ğana jwmıs istep jatqan körinedi, sondıqtan bwl saladağı qıtaylıqtardan «qorqudıñ» qajeti şamalı. Onıñ üstine, qıtaylıqtarğa bölingen eñbek kvotası jılına... bes-aq (?) mıñ adam eken!

Oy-pırmay, ä! KONSTANTIN mırzanıñ sep-senimdi sözderine senetin bolsaq, qıtaylıqtarğa qatıstı bizdegi jağday osınday bolğandıqtan «qwmırsqaday qaptap ketedi» dep qıtay ekspansiyasına da, basqasına da mi qatırıp kerek emes eken. Au, şınımen de ekspansiya degennen erterek ayaq tartu kerek emes bolsa, onda biz nesine eki künniñ birinde elimizdiñ şığısı men batısına, oñtüstigine qıtaylıqtar qaptap baradı dep jarapazandap jürmiz? Jer betindegi jalpı sanı bir jarım milliardqa jaqındap qalğan qıtekeñderdiñ «öte ösimtal degen wlttar sortınan» ekenin eskeretin bolsaq, qıtaytanuşı professor aytıp otırğan «bes-aq mıñ» qıtaylıq bes jılğa jeter-jetpeste bes jüz mıñğa jetip bir-aq jığıladı, bwğan kümän joq. Al endi, bükpesiz aytatın bolsaq, däl qazirgi kezde qazaq elinde resmii bar, resmi emesi bar - qaptap jürgen qıtaylıqtar sanın döp basıp eşkim aytıp bere almaydı. Olardıñ qazaq qızdarına üylenip alıp, elimizdiñ ATPALDAY AZAMATI atanıp alğandarınıñ özi elu mıñnan asıp ketken deydi beyresmi derek közderi. Jäne bwlardıñ köpşiligi - «eñbek kvotası degen jeñildikpen» elimizge enip, sosın «küyeu bala» bolıp qalıp ketkender. Mwnı endi köpşiligimiz jaqsı bilemiz. Biraq jaqsı bilsek te, «küyeu – dwşpan» degen qazekeñniñ sözin qwlağımızğa qıstırmaymız. HOŞ deyik. Biz endi qıtaytanuşı Konstantin mırzanıñ «Qıtay ekspansiyasınan qauip joq» degenine bir ğana qarsı mısal keltireyik: alpauıt Amerika degende, ras, köpşiligimiz közimizdi jwmıp, auzımızdı aşamız ğoy - «keremet el» dep. Osı «keremet eldi» qıtay ekspansiyası azğana uaqıt işinde Afrikadan ığıstırıp şığardı. Tırjalañaş! Mwnıñ janında on jeti-aq million twrğını bar qazaq eli turalı äñgime qozğaudıñ özi wyat närse. Mine, osıdan artıq qanday mısal kerek? «Qıtaylıqtar soğıspaydı, olar qonaqqa keledi de, soğıssız-aq jaulap aladı» degen söz tirkesterin erikkennen esimizge tüsirip otırğan joqpız. Mwnı – birinşiden desek, ekinşiden – äne-mine iske qosıladı dep jıldar boyına jarnamalanıp kele jatqan ataqtı «QAŞAĞAN» jobasında da birneşe qıtaylıq kompaniyanıñ ülesi bar. Satıp alıp qoyğan. Al Siz aytasız, qwrmetti Konstantin mırza, «Qıtay ekspansiyasınan qauiptenudiñ qajeti joq» dep.

Marat MADALIMOV.

 

Abay.kz 

0 pikir