Jeksenbi, 20 Qazan 2019
Mäyekti 3974 0 pikir 28 Aqpan, 2015 sağat 11:15

BAQITTIÑ BOYTWMARI - «JIIRMA BES»

Qazaqtıñ kez kelgen älemniñ tañdaulı klassikasınan kem emes muzıka önerin özderin örkenietti el sanaytındarğa tanıtqan än atası Ämire Qaşaubaevtıñ än älemindegi orını erekşe ekenin iisi qazaq balası tüsinuimiz kerek. 1980 jılı twñğış ret respublika boyınşa Ämire Qaşaubaev atındağı bayqau wyımdastırıladı. Sol bayqauda dübirli toptı jarıp şığıp, än orındaudağı erekşeligimen tıñdauşısın tamsandırğan Semeylik änşi qız – Baqıt Üderbaeva birinşi orındı jeñip aladı. Sodan beri änşiniñ boytwmarına aynalğan Segiz seriniñ äni «Jiırma bes» bolatın. Baqıt Üderbaevanıñ bwl jeñisin sol kezdegi aqrapat qwraldarı süyinşilep jariyalağan. Qazaqstannıñ halıq ärtisi Bayğali Dosımjanov jaqsı pikirin de bildirgen.

Ämire Qaşaubaev atında jılda ötetin änşiler bayqauınıñ twñğış jeñimpazı, Qwrmet ordeniniñ iegeri, Semeylik änşi Baqıt Üderbaeva - Tarbağatay öñiriniñ tuması. ŞQO Ürjar audanı Qızıltu auılındağı qarapayım otbası Jäkulä men Bişannıñ 11 balasınıñ jetinşisi. Ata-anası Baqıttı er balaşa tärbielep, ör minezdi, öjet etip ösirdi. Dombırağa da erte äuestendi. Anası Bişan toylarda suırıp salma aqın, änşi bolsa, äkesi de öz zamanınıñ serisi bolğan.

Almatı estradalıq studiyasınıñ dombıramen än aytu fakul'tetinde Ğarifolla Qwrmanğalievtiñ klasında oqığan jas talant Ğarekeñdey öner tarlanınıñ şäkirti bolğanın maqtan twtatın. Ol kisiden köp dünie üyrendim. Änşiliktiñ qır-sırına qanığıp, az uaqıttıñ işinde köp tağlım üyrendi. Dombıramen än aytu maşığın jetik meñgergen soñ Semey oblıstıq filarmoniyasına änşilik qızmetke keldi. Qazaq änderi men halıq kompozitorlarınıñ änderin orındaudıñ has şeberi Mädeniet Eşekeevtey, belgili änşi, äri sazger Bolat Sıbanovtay aytulı jandarmen äriptes bolu baqıtı bwyırdı. Bwl öner qırandarımen de qanattasa jürip, mol täjiribe jinağan ol, 2008 jılı Elbasınıñ jarlığımen «Qwrmet» ordeniniñ iegeri atandı.

Qazaqtıñ mañdayına basqan ayaulı qızdarınıñ biri – Baqıt Üderbaevamen öner jolında san märte jüzdesip, san märte pikirles boldım.

Poeziyanıñ piri Abay, än atası Ämire, danışpan Şäkärim, wlı qalamger Mwhtar Äuezov siyaqtı birtuar perzentterdiñ otanı Semeydiñ qasietin moyındatıp jürgen Tolğambay Sembaev, Berik Omarov, Güldana Noğaybaeva, t.b. siyaqtı talanttardı tizbektey otırıp, dästürli önerdiñ özindik bir mektebi qalıptasqan belgili änşi, sazger Twrsınğazı Rahimov, keşegi marqwm bolıp ketken kümis kömey änşi Sanaq Äbeuov, Şäkärim änderiniñ birden-bir nasihattauşısı bolğan Keldenbay Ölmesekovter de öz izderin qaldırğanın köz körgen erekşe iltipatpen aytadı. Büginde öner ölkesindegi özimen qatarlas jürgen Sanaq Äbeuov, Keldenbay Ölmesekov, Bolat Sıbanov, Mädeniet Eşekeev sındı tarlandarmen ötken är sätin sağına eske alıp, esine tüsken sätti tamızdıqtata jöneletin Baqıt özi turalı da eriksiz toqtaladı:

- Meniñ äygili än jwldızdarınıñ qatarına qosılğan twsım, otızımda orda bwzğan şağım 1980 jıl edi. Sol jılı Almatıda än atası Ämire Qaşaubaev atındağı qazaq halıq änderin orındauşılardıñ respublikalıq bayqauı ötti. Qara dombıranı serik etip, öner quğan, öz ölkesinde jüzden jüyrik şıqqan änşi jastar elimizdiñ tükpir-tüpkirinen äsem Almatığa bir küdik, bir ümitpen arman arqalap jetkenbiz. Semeyden baq sınauğa barğan birneşe änşi edik. Şını kerek, bizdi «keldi-au» dep onşa elep-eskere qoymadı. Tipti, ülken sahnadağı soñğı dayındıqta da bizge eşqanday mümkindik berilmedi. Sal-serilerimen sän qwrğan Qayrat Baybosınovtay atağı zor almatılıq änşilerdiñ köleñkesinde qalıp qoydıq. Bir bwrışta özimmen- özim aytatın änderimdi iştey qaytalap, Allağa sıyınumen boldım. Asığa kütken bayqau da bastaldı. Köpten kütken meniñ de än aytatın kezegim kelip jetti-au äyteuir. Jüreksine sahnağa şıqtım. Sol sät qaq törde bir qabırğanı alıp twrğan än atasınıñ suretine közim tüsti. Suretke qas-qağımda jan bitkendey, ol mağan «al, basta!» dep işarat etkendey boldı. Sol-aq eken, boyıma äldeqanday bir jeñildik payda bolıp, dombıranı qağıp-qağıp jiberdim. Teginde änşiniñ köpti körgende arqası qozıp, basqa dünieni wmıtıp ketetin ädeti bar emes pe? Meniñ de arqam qozıp, sahnada än aytudan basqa dünieniñ, jüreksinudiñ bärin wmıttım. «Quırdaqtıñ kökesin tüye soyğanda köresiñ» degendey, üşinşi ändi orındap bola bergende mikrofon tömen tüsip ketti. Qolma-qol kötermek bolıp jöndeyin desem, jöndemek tügili mikrofonnıñ bası mülde jwlınıp tüsip qaldı. Aspay-saspay onı janında twrğan royal'diñ üstine qoydım da, kelesi aytatın ändi özim habarlap jiberdim. Bayqau şartı boyınşa jeti halıq änin üzilissiz orındau kerek. Qalğan 4 ändi mikrofonsız-aq aytıp şıqtım. Jüzdegen körermen orındarınan tik köterilip meni sahna törinen jibermey, rizaşılıqtarın bildirip, «mine, nağız tuma talant!», «mine nağız än düldüli», «Jasa, Baqıt!», «Jasa, Semey!» dep, wzaq qol soğıp, qoşemet körsetti. Bayqauğa kelgen äygili änşi Batır Zakirov düyim jwrttıñ aldında sahnağa şığıp, betimnen süyip, qattı rizaşılığın bildirdi. Meniñ baq jwldızım janğan uaqıt osı sätten bastaldı dep tolıq ayta alamın. Söytip, Ä.Qaşaubaev atındağı I respublikalıq bayqaudıñ laureatı atanıp, alğaşqı ülken bayqaudağı sıylığımdı şınayı önerimmen jeñip aldım. Birinşi Allanıñ arqası, sosın osı önerdiñ qwdireti ğoy, elge tanımal boldım, halıqtıñ erkesi boldım. Semey jwrtına sıylımın. Allağa şükir deymin, – deydi Bäkeñ qolındağı dombırasın asa qwrmetpen qwşağına qısıp.

Iä, adam tegine tartadı deydi ğoy. Ülken atası - Üderbay 1000 aq tüyesi bar, öz zamanınıñ töresi, öte auqattı adam bolğan eken. Biraq, ol kisi än aytqan adamdardı asa jarata qoymaptı. Birde Üderbay bay bir auılğa kelse, sol öñirdiñ ataqtısı Sarı aqın kelip, dumandatıp jatadı. El Sarınıñ şaşbauın köterip, qayta-qayta än saldırıp, zor qoşemet körsetedi. Bwl Üderbayğa asa wnamay, «mına zarjaq qoya ma, joq pa?» deydi. Osı söz aqınnıñ da qwlağına şalınıp, Üderbayğa arnayı sälem bere kelip: «bayeke, meniñ Sizge berer batam, balañnıñ balası Üderbay dep atıñdı ayqaylatıp, şulatıp jürsin!» degen eken. Bir auız sözge toqtağan qazaq emespiz be, Üderbay da osı jerde artıq ketkenin moyındap, aqınğa öziniñ süyikti torjorğasın sıyğa tartıptı. Söytip, auzı dualı aqınnıñ aytqanı kelip, Üderbay atasınıñ atın şığaru osı Baqıttıñ mañdayına jazılıptı. Ömir degen osı.

Änşiniñ repertuarındağı 150-den astam änniñ bäri janıma jaqın. Ärqaysısın işten tuğan perzentiñdey mäpeleydi, ayalaydı. Solardıñ işinde Baqıttı än ölkesinde tanımal etken «Jiırma bes», «Qayda ediñ?», «Aybozım», «Aynamköz», «Mahambettiñ termesi» tağı basqa da osı siyaqtı töl önerimizdiñ örşildigin körsetetin änder bar. Biraq, qımbatın bağalamaytın, qasietin qadirlemeytin – darhandığı men aq köñildiligine masayrap jürgen qayran halqım qazaqtıñ dästürli änderin tıñdauğa, än orındauşılardıñ sanaulı qalğan talanttarına moyın bwruğa qwlıqsız. Semey jerine kelip, qazaqtıñ twrmıs saltına tamsanğan Semenov Tyan'-Şanskiy «Qazaqqa bilim ğılım izdeudiñ qajeti joq, bar ğılım twrmıs-salttarı men än jırlarında eken» dep bas şayqağanın qaydan bilsin?! Äytpese qazaqtıñ qara dombırasında twnıp twrğan tärbie ülgisin Baqıttay arqalı änşiniñ kömeyinen şığarıp, jastarğa tıñdata berse, dombıranıñ da qwdireti artar edi. Käzir qwdayğa şükir neşe türli mädeniet oşaqtarı bar. Qasietti dombıranıñ üni de, uaqıt ötken sayın tıñdarmandarın izdep, kömeyine tığılıp twnşığadı. «Qolda barda altınnıñ qadiri joq» degen babalarımız osı Baqıt siyaqtı dara talanttardıñ erteñ-aq Bolat, Mädeniet, Sanaqtardıñ artınan ilesip, ökindirip ketetinin bilgen. Ömirdiñ özi mektep jäy, qarapayım jandardıñ ökinişi özimen birge ketedi, el aldında jürgen darın ieleriniñ ökinişi artında qaladı... Wrpaqtan wrpaqqa ökiniş bolıp jalğasa beredi.

Iä, eñ ökiniştisi sol – ortamızda jürgen birtuarlardıñ qadirin qas pen közdiñ arasında qapıda qaldırğanda ğana san soğıp jatamız.

Biz solaymız....

Almahan MWHAMETQALIQIZI,

Abaytanu ğılımi zertteu ortalığınıñ jetekşisi.

Astana qalası

Abai. kz

0 pikir