Seysenbi, 22 Qazan 2019
Ömirdiñ özi 5540 0 pikir 28 Aqpan, 2015 sağat 11:47

JAPIRAQ-ĞWMIR

Qırküykek ayınınıñ orta şeni.Kün qızuı äli basılmay twr. Jerge bir tamşı jauın tambağalı qaşan. Wmıtpasam soñğı ret mamırdıñ soñğı küni nöserlep jañbır jauğan. Kelesi aydıñ öli arasında jwrt jañbır kütken. Jaumadı. Tamız da jwrt kütkendey tımırsıq ıstıq bolıp twrdı.

Sabaq bastalıp ketken. Arman bügin küni boyı sabaqqa zauqı bolmay, özimen-özi äure bolıp otır. Qazaq tili sabağı. Jaña sabaqtıñ taqırıbı: "Dauıstı til dıbıstarı." Apayınıñ taqtağa jazğandarın däpterine tüsirip qoydı. Äri qaray oyı basqa älemniñ qoynauın şarlap ketti. Tereze jaqtağı sırtqa köz salıp edi, ağaş japıraqtarı äli jasıl küyinde, sarğaya qoymağan. Tek äride twrğan ana bir ağaştıñ japıraqtarı bolmasa. Sol jaqtağı ağaştan bir sarğayğan japıraq üzilip tüsip,qalıqtap barıp mektep aldındağı eskerkiştiñ janına tüsti. Arman sol japıraqtan köz almay otır. "Beyşara" degen sözdi özi qalay aytıp qalğanın bilmey qaldı. Özgeler bwğan jalt qaradı. Bala sasqanınan däpterine şwqşiıp qaradı da qaldı. "Ey, beyşara, öziñe qaraşayşı, mende ne şaruañ bar? Häliñ menen de naşar ğoy?" dep, japıraq özine til qatqanday boldı. Qaraptan-qarap sol jansız zatqa aşuı keldi. Nazarı sol "beyşarada". Qalamın alıp japıraqqa arnap öleñ jazbaqşı boldı. "Ömirdiñ özi japıraq" degen öleñ joldarı oyına sap ete qaldı. Özine bwl öleñ tarmağı wnap qaldı. Şınımen adam ömiri de bar bolğanı osı japıraqtay ğana bolğanı ma? "Köktedi, sarğaydı ,şiridi. Bwl "beyşaranıñ" tabiğatqa tigizer paydası bar. Topıraqtı tıñaytadı. Paydasın adamzat köredi. Al adamdar ölse, bir tömpeşiktiñ astında ğana jatadı". Oylanıp qaldı. Eskertkiş janınan öziniñ japırağın tağı izdedi, bolmaşı esken samal jeldiñ ekpinimen ärirekke jıljıptı. "Nege twrmın jabırqap". Arman ekinşi tarmaqtıñ wyqasa ketkenine quanıp ketti. Däpterine ekinşi tarmaqtı da jazıp qoydı. Üşinşi tarmaqqa kelgende türi bwzılıp oyğa şomdı da ketti. Qanday jaman edi ."Qarauıtqan dünie-ay". "Qarauıtqan" degen sözdi tağı qaytaladı. Öziniñ ömirine wqsay ma, qalay?

Ömirdiñ özi japıraq,

Nege twrmın jabırqap.

Qarauıtqan dünie-ay,

Meni qayda jasırmaq?.

Eñirep jılap jiberdi. Bwnıñ ayaq astı jılap jibergenin apayı körip, şoşıp qasına jetip keldi. Apayınıñ "ne boldı?" degen sözine jauap qatpadı. Mına öleñ şumaqtarı qaydan ğana oyıma sap ete qalıp edi. Jwrt bir uıs japıraqtay bolıp dep aytıp jatadı ğoy. Özin samal jeldiñ ığımen qalıqtap wşıp jürgendey sezindi. Basqalarda bar äke, mende nege joq? Äkem tiri bolsa, qanday adam? Kelbeti qanday? Meni balam eken dep oylay ma? Men sonda onıñ ayalı alaqanın sezinbey ötemin be? Miın sanız jauabı joq swraqtar şırmap alğan. Anada tüs körgen: "Äkesi ekeui eki arğımaq atqa minip jür eken. Nege ekeni belgisiz bwl mingen arğımaq özinen-özi şalınısıp qala beredi. Äkesi: "Balam,meniñ eş kinäm joq. Tağdır bizdi bölek jürudi jarattı" deydi. Bwl ol sözdiñ mağınasına tüsinbedi. Öz oyımen äure bolıp otırğanda tereze jaqqa közi tağı tüsti. Älgi japıraqtı bir torğay auzımen tistep alıp wşıp ketip, ol jerden ğayıp boldı."Sabağıña kiris, bwl beyşara japıraqta neñ bar?" dep torğay da bwnı äjualağanday boldı. Anasın oyladı. Auırıp jürgenine köp boldı. Auruhanağa jatıp şıqqan. Balasın oyladı ma, öziniñ jağdayın oyladı ma, köp jatpadı. Qazir därigerler nwsqap körsetken därilerdi ğana işip jür. Ötken aptadan beri şoşınıp, sandıraqtap tünimen söylep şığadı. Arman terden su bolıp ketken tösegin künige eki-üş märte auıstırıp äure bolıp jür. Şeşesi auırğalı beri boyın qorqınış bilegen.

Anasınan äkesin swrağan. Bwl: "alıs jaqqa, oralmasqa wşıp ketken" degen jauap aytqan. Keyin tağı birde swrağanda, wrsıp betin qaytarıp tastadı. Qazir äkesin swramaytın bolğan. Jaqında mektepte äleumettik jağınan az qamtılğan otbasılardıñ balalarına kömek beremiz dep akciya ötkizgen. Apayı Armanğa "Sağan äkimşilik oqu qwraldarına dep otız mıñ teñge bölip otır, bazarğa barayıq" degende, aqşasın swrağan. Apayına anasınıñ auırıp jürgenin jetkizgen. Qazir şeşesiniñ işip jürgen därileri sol akciyanıñ aqşası bolatın. Şeşesiniñ qwrbısı Ğayşa köşeniñ arğı betinde twradı, onıñ jağdayın swrap kelip twradı. Qwrbısı Armannıñ äkesin şaqırtuğa keñes bergen, şeşesi tağı könbegen. Mayra anada Ğayşanıñ äkesin şaqırtayıq degen sözine qarsı bolğanına endi ökinip otır. Öziniñ auruı meñdep, keri ketip bara jatqanın iştey sezedi. Özi olay-bwlay bolıp ketse Armannıñ jağdayı ne bolmaq? Kezinde jalğan qızğanıştıñ qwrbanı bolğanına özin kinälaydı. Mayra, Ayşa, Ğayşa üşeui Maratpen institutta birge oqıdı. Törteuiniñ jwbı jazılmadı. Marat önerli, äri körkine köz toymaytındardıñ birinen sanalatın. Än aytqanda jwrt tañdayın qağatın. Jigit Ayşanı wnatatın. Oğan minez-qwlqı, türi anasına köbirek wqsaytının aytatın. Oñaşada talay sırlasqan. Tek işki sezimdi jetkizerde özin tejey bergen. Oqu bitirgen soñ, bir jigitpen twrmıs qwrıp, bir şağın qalağa Ğayşa ğana bölinip, köşip ketken. Al qalğan üşeui Almatıda qalğan. Jwmıs orındarı da bir-birine jaqın. Aralasıp twradı. Ayşa da jigitti wnatqan. Biraq jigit öz sezimin aytpağan soñ, äzirge işki sezimin jan balasınan jasırıp jür. Mayra da jigitti alğaş körgennen ğaşıq bolıp, özine qaratudıñ amaldarın qarastıtıp körgen. Jigittiñ qarar türi joq. Onıñ Ayşada oyı bar ekenin iştey sezse de,ümitin üzbey keledi. Marattı Ayşadan ölerdey qızğanatının bildirip te qoyğan. Oylastırğan amal-ärekti sätsiz ayaqtalğan. Ayşanı auıldağı tuısqan ağasına azğırıp, alıp qaşırtqızdı. Ayşa könbey kelip qalğan. Ağası sottalıp kete jazdadı. Mayra arağa uaqıt salıp degenine jetip, twrmısqa şıqtı. Arağa jıl salıp Armandı bosandı. Maratpen tatu twrıp kete alğan joq. Üyde wrıs-keris köbeye tüsken, wrıstı Mayranıñ özi bastaytın. Ajırasıp tındı. Eşkimge aytpay Ğayşa twratın şağın qalağa köşip aldı.

...Ömirdegi şalıs basqan qadamına özegi örtenip, oğan qosılğan jan jarası Mayranı qajıtıp bitti. Oyındağı oyın jüzege asırmaqqa bekindi. Büginnen keşikse, ülken keşirilmes jükti özimen birge ala ketuden qorıqtı. Ayşadan keşirimdi qaşan swramaq, ömirin öksitip, bwnıñ tağdarın tälkekke saldı emes pe? Öziniñ Maratına jar retinde qanday jaqsılıq jasadı. Üylengennen bastap janın jaralağannan basqa ne istedi? Sandıraqtap,talıqsıp ketti.

Tünniñ bir uağında qısılğanı basılıp, Armandı janına şaqırdı. Balasına terden su bolıp ketken tösegin auıstırtqızıp, Ğayşanı şaqırıp keluge jwmsadı. Ondağı oyı Armandı amanattap tapsıru edi.

Balası şeşesiniñ bwl jwmsauın jaqsılıqqa jorımasa da, qwrbısınıñ üyine baruğa asıqpay, kisi şoşırlıq türin körip, jedel järdemdi şaqırdı. Sodan keyin ğana Ğayşanı şaqırıp keluge köşege şıqtı. Köşede tün tastay qarañğı. Qarañğılıqta zuıldap kelip qalğan bir maşinanı däl janına kelgenip qalğanda ğana bayqadı, biraq qaşıp ülgermedi. Arğı jağı belgisiz, dünie töñkerilip, astan-kesteñi şıqtı.

Közin auruhanada jiırma künen keyin aştı. Qasında beytanıs kisi. Oğan qasımda nege otırsıñ degendey tañdanıspen qaradı.

- Şeşem qayda?

- Mayranı Almatığa auruhanağa jatqızdıq, - deli beytanıs kisi jalğan söylep.

- Siz kimsiz?

- Men seniñ äkeñ bolamın. Seni de Almatığa auıstıramız. Bügin ketemiz, - dedi jabırqaulı keyippen. Közine kelip qalğan köz jasın sürtpesten oğan "seni köp küttim ğoy" degen közqaraspen qiıla qaradı.

- Seni şeşem oralmasqa wşıp ketti dep edi ğoy? - dedi. Äkesi de sanasında, täy-täy basqan elesi ğana esine saqtalıp qalğan on bir jasar wlınıñ erte eseyip ketkenin körip, işten egilip twrdı.

Bwlar auruhanadan şıqqanda öz üylerine emes, Ğayşanıñ üyine qaray bwrıldı. Köşe jağasında bireuler sarğayğan japıraqtardı örtep jür eken. Tütini qolqanı qabadı. Arman bıqsıp janıp jatqan japıraqtardı körip, eñirep jılap jiberdi. Japıraq-ğwmır...

Ğalımjan MIRZALI,

Töle bi audanı,

Oñtüstik Qazaqstan oblısı.

Abai. kz

0 pikir