Särsenbi, 23 Qazan 2019
Mäyekti 3861 0 pikir 29 Säuir, 2015 sağat 11:47

SOL KONCERTİ – ELİMEN QOŞTASUINDAY EDİ...

Qazaqtıñ äygili küyşi-kompozitorı, däulesker dombıraşı Nwrğisa Tilendiev jaylı şağın estelik-sır  

Azanğı astıñ dastarqanın jinastırıp jatqanımda atanıñ meni şaqırğan dauısın estip, bölmesine bardım.

– Balam, mağan telefon men telefon nömirleri jazılğan däpterdi äkelgin. Nege ekenin bilmeymin, bügin erteli beri älgi qalqanqwlaq qayta-qayta esime tüsip otır. Özime tartqan şataq neme edi, aman-esen be eken, soğan habarlasayın, – dedi.

– «Qalqanqwlaq» degen kim? – dep swradım. «Sonı da bilmeysiñ be» degendey ata mağan tañırqay qaradı. Meniñ, şınımen, habarsızdığımdı tüsingendey:

– Ol Nwrğisa emes pe?! – degende, eriksiz külip jiberdim.

Sebebi, dañğayır atağı bar, änderi erteli-keş jwrttıñ auzınan tüspeytin el ardağı bolıp jürgen adamdı kişkentay bala qwsatıp jibergeni qızıq estildi.

– Äy, balam, nege külesiñ? – Nege külip twrğanımdı bilip twrsa da, beykünä qalıppen añqaulana qalatın osı bir ädeti ğajap-aq! – Onıñ qwlağı – erekşe asıl qwlaq! Ğarıştan ba, ğayıptan ba, äldebir jaqtan keletin siqırlı ündi biz esti almaymız. Ol estidi. Qwlağı tura dıbıs tartqış radar sekildi qalqiıp twradı. Jasağan iem onı solay ayrıqşa etip, özgege wqsatpay dara jaratqan. Ol – qasiet şalğan darın iesi! – dep ata közderi wşqın şaşa qızına söyledi.

...Keyin Nwrağa – Nwrğisa Tilendiev jaylı talay şığarma, maqalalardı oqıdım. Zamanımızdıñ wlı sazgeri, qazaq halqınıñ önerdegi jarıq jwldızı turalı qanşa jazılıp, qanşa aytılsa da, köptik etpeydi. Aldağı uaqıtta da talay qır-sırları, qaytalanbas tabiğatı, eren talantı jaylı äli jaña dünielerdiñ jarıqqa şığarına eşbir kümänim joq. Äytse de, atanıñ jüreginen şımırlap şıqqan sonau erekşe sözderi, meyirim-ıqılasqa tolı qızıq teñeui, küni büginge deyin özge aytpağan madaqtay, basqa bere almağan biik bağaday seziledi de twradı.

...1998 jılı Qarasay babanıñ 400 jıldıq toyında jüzdegen kiiz üy tigilip, tamaşa bağdarlamalar jasalıp, alıs-jaqın elderden meymandar kelip, wlan-asır toy ötip jattı. Sonda Almatı oblıstıq Mädeniet basqarmasınıñ bastığı Külimhan Jäyşibekova mağan:

– Bügin Nwrğisa ağa «Otırar sazımen» koncert beredi eken, – dedi.

– Ağa köpten beri sırqattanıp auruhanada jatır ğoy, – dedim.

– Auruhanadan ädeyi kelipti, «Qarasay babamnıñ toyına şaşu şaşamın» depti, qasında därigerleri bar. Qazir ana-a-au kiiz üyde, – dep tau jaqtı körsetti.

Külimhan ekeumiz «qaytsek te ağağa sälem berip, jüzin körip şığayıq» dep, solay qaray tartıp kettik. Koncert bolatın jer – qonaqtar otırğan qaz-qatar tigilgen kiiz üylerden aulaqta, tau etegine arnayı sahna jasalıp, otıratın orındar äzirlengen eken. Keluin keldik, biraq ağağa kiru, biz oylağanday, oñay bolmadı. Kiiz üydiñ aldında twrğan jigitter: «Kiruge bolmaydı, mazasın almañızdar», – dep jolatpadı. Jalınıp-jalbarınıp, ötiniştiñ nebir türin aytıp jatıp, aqırı bir minutqa äreñ kirgizdi.

Ağa kresloda frakpen otır eken. Auru kimdi jüdetpeydi, sırqat äbden meñdep, azıp, öñi bop-boz bolıp ketipti. Ağanıñ ata jaqsı köretin qwlağınan kün körinip twr. Külimhan jaqın qarındası bolğandıqtan «ağalap» barıp amandastı. Men qazaqşalap iilip sälem saldım. Tanımas dep oylap edim:

– Raqmet, aynalayın! Batır ağam Bäukeñniñ aruağı jebep, mañdayıña bersin! – dep tilek ayttı. Közime jas toldı. Raqmet aytıp, qoştasıp şığıp kettik te, endi koncertti küttik. «YApır-ay, ağa tım älsiz körindi, orkestrdi qalay basqaradı?» dep qobaljıp otırdıq. Koncertke Elbası özi arnayı kelip qatıstı.

Nwrğisa ağanı qoltıqtap äkelip, dirijerdiñ tepkişegine şığardı. Ağa eki qolın qwlaştay jayıp, joğarı kötergende... O, Jaratqan! Tura qiyağa samğaytın qıranday lezde qanattanıp, körer közge özgerip sala berdi. Küy artınan küy ketti. «Mahambet», «Ata tolğauı», «Farabi sazı», «Aqqu»... Nebir wşqır oydı, eñ näzik sezimdi, jürek törindegi armandı, erlikti, örlikti, erkindikti qwdiretti sazben, siqırlı ünmen jetkizip, tamşıdan – teñiz, wşqınnan ört tudırıp jatqanday äser berdi. Ätteñ, ätteñ, Qwday tağala aqın-jazuşılıq darın bergen bolsa, sol körinisterdi, sol ğajayıp ündi sözben kesteler edim-au... Nwrağañnıñ sondağı koncerti el-jwrtımen qoştasuınday, halqına degen bükil süyispenşilik meyirimin sarqıp bergen soñğı koncert boldı. Mıñdağan adamnıñ jüreginde esten ketpes sol ğajayıp beynesi saqtalıp qalğanı aqiqat.

«Otırar sazı» orkestriniñ koncertterin keyin de talay kördik. Ağa twrğan twğırğa nebir dirijerler şıqtı, orkestrdi basqarğan boldı. Biraq... Iä, biraq «Otırar sazınıñ» janı, ruhı Nwr-ağamen birge ketkendey, äyteuir bastı bir tetik jetpeydi de twradı. Aqqusız köldey jadağay körinedi...

Zeynep AHMETOVA

 BABALAR AMANATI» kitabınan alındı)

 

Abai.kz

0 pikir