Särsenbi, 23 Qazan 2019
Mıñ bir mısal 3834 0 pikir 29 Jeltoqsan, 2016 sağat 09:35

ŞENEUNİKTERDİÑ JALAQISIN KÖTERUGE QARSIMIZ

Ükimettiñ nazarına

Şeneunikterdiñ jalaqısın köteruge bölinetin qarjı eñ tömengi zeynetaqını köteruge bağıttalsın!

Biz  toy toylap, dumandatıp jürgende Jaña jıldıñ zırıldap kelip qalğanın da bilmey qalıppız. «Jalañayaq twrsa da, seri toñğanın bildirmeydi» degen jağdaydamız. Duıldatıp, maqtanıp jürip, kedeyligimizdi aytuğa wyalatın boldıq. Meniñ aytayın degenim, eldegi biraz jwrttıñ äleumettik hal ahualı. Bügingi küni auılda bolsın, qalada bolsın, eñ tömengi järdemaqı alatın, eñ tömengi zeynetaqı alatındardıñ qarası köp. Al, respublikalıq äleumettik qamsızdandıru departamentiniñ esebi boyınşa  eñ tömengi kün köris qwnı 20 mıñ teñge şamasında eken.  Osı künköris qwnı men eñ tömengi järdemaqı men eñ tömengi zeynetaqını salıstırıp köreyik.

Balaları üşin äyelderge beriletin järdemaqınıñ kölemi 12 mıñ teñge, eñ tömengi zeynetaqı 37 mıñ teñge arasında.

Biılğı qañtardan bastap, säuir, şilde, qazan aylarında azıq-tüliktiñ bağası birneşe esege qımbattadı. Azıq-tüliktiñ bügingi bağası eñ tömengi järdemaqı men eñ tömengi zeynetaqınıñ köleminen birneşe ret asıp, qazir jarğa tirelip twr.

Mäselen, bir keli qanttıñ bağası jıl basında 180 teñge bolsa, qazir 350 teñge.

Bir qorap şäy jıl basında 380 teñge bolsa, qazir 750 teñge. Basqa da azıq-tüliktiñ türleri de solay eki esege juıq qımbattağan.

Sonda deymin-au, äyelderge balaları üşin tölenetin 12 mıñ teñge järdemaqımen  bir adam künelte ala ma!  Al, eñ tömengi zeynetaqı 37 mıñ teñge alatın zeynetker osı aqşağa bir ay künelte ala ma?. Eñ tömengi zeynetaqı alatındar kündelikti tamağın qamtamasız etudiñ sırtında, twrğan üyiniñ kommunaldıq qızmetin töleuge tiının jetkize almay sansırap jür.

Tayauda Elbası  «Eñ tömengi järdemaqı men zeynetaqı 20 payızğa köteriledi» degen bolatın. El künde ösip jatqan inflyaciyanıñ qırsığınan «jırtığın tolıq jamay almasa da» osığan «şükirlik etip otır edi. Osıdan birer kün ğana bwrın Densaulıq jäne äleumettik qamsızdandıru ministri  Düysenova hanım «Zeynetaqı qañtar ayında 9 payız, şilde ayında on bir payız qosıladı» dep jaña jılda zeynetaqığa qosıluğa tiisti payızdı eki merzimge bölip tastadı.

Al, qımbatşılıq pen inflyaciya eldi qısıp bara jatır. Sonday-aq, şilde ayında qosılatın on bir payızğa deyin de  azıq tülik, jwrt twtınatın tauarlar bağası tağı üstemelenip, zeynetaqığa qosılğan payızdı «jep» qoyatın tärizdi.

Zeynetaqı men järdemaqı respublika byudjetinen bölinetin sözsiz. «Krizis. Qarjı jetpey jatır» dep biliktegiler sıltau aytuğa bayağıdan-aq üyrengen. «Iä, solay ekeni solay ğoy» dep biz de iığımızdı köterer edik.

Biraq, tayauda Ükimet «şeneunikterdiñ» jalaqısın eki ese köteru turalı mäsele qozğağan siyaqtı.  Soğan qarağanda krizis ükimettegilerdi onşa qıspay otırğan tärizdi.  Şeneunikterdiñ jalaqısı köteriletin bolsa, ol da byudjettiñ qarjısı, yağni, halıqtıñ salığınan jinalğan aqşa. Olay bolsa, äleumettik jağdayı naşarlay bastağan eñ tömengi järdemaqı men eñ tömengi zeynetaqı alatındardıñ jağdayın oylamay, sol halıqtıñ esebinen şeneunikterdiñ jalaqısın ösiru qanşalıqtı zañdılıqqa sıyımdı!  Mäselen, memleket qarauındağı «Wlttıq qor» men onıñ «doçerniy» kompaniyalarında 600 mıñday adam bar dep estimin. Onıñ sırtında ministrlikter men oblıstıq, qalalıq, audandıq äkimşilikterde, memlekettik mekemelerde qanşama adam otır.

Bwlardıñ köbiniñ jalaqısı  500 mıñ teñgeden asadı. Sonda osı şeneunikterdiñ jalaqıların ösiruge jetken qarjı, nege eñ tömengi zeynetaqı alatındardıñ zeynetaqısın köteruge jetpeydi?

Ata Zañımızda: «Memleket halıqtıñ äleumettik jağdayın köterip otıradı» dep anıq jazılsa, osı parızğa memlekettik şeneunikter nege oñ közimen qaramay otır!?

Jalpı, şeneunikterdiñ jalaqısı halıqtıñ qaltasınan (salıqtan) tölenip otırğandıqtan, şeneuniktiñ jalaqısı zeynetaqıdan, ne qarapayım el alıp otırğan jalaqıdan jiırma ese köp boluı eş zañdılıqqa sıymaydı. Şeneunikterge oyğa kelgen jalaqını tağayındauğa bolmaytın sebebi – olar biznes salasındağı qızmetkerler emes. Qarapayım halıq pen şeneuniktiñ jalaqısınıñ alşaqtığı  köp bolmauı kerek. Men damığan elderde solay bolatınına senimdimin. Eger, biz Europadağı Norvegiya, Germaniya tärizdi elderdiñ qatarına qosılğımız kelse, äueli, eñ tömen qamtılğan halıqtıñ äleumettik jağdayın oylastırıp, solardıñ kün körisin qamtamasız etuimiz qajet.

Osı jazda Mäjiliste eñ tömengi zeynetaqını  60 mıñ teñgege deyin köteru turalı söz bolğan siyaqtı edi. Osı mäseleni Densaulıq jäne äleumettik qamsızdandıru mekemesi ayaqsız qaldırğan tärizdi.

Sonımen, «söz ayağı qwrdım»  bolmas üşin sözimdi tömendegidey talaptarmen ayaqtaymın:

  1.  Şeneunikterdıñ jalaqısın eki ösiruge qarsımın (Oğan aytılatın uäjdi joğarıda keltirdim).
  2. Şeneunikterdiñ jalaqısın köteruge byujetten bölinetin qarjını eseptep, ol qarjını osı qañtardan bastap, eñ tömengi järdemaqı men eñ tömengi zeynetaqı alatındardıñ zeynetaqısın köteruge bağıttau kerek!

Jwmat ÄNESWLI, Qazaqstan Jurnalister odağınıñ ardageri

Abai.kz

0 pikir