Senbi, 19 Qazan 2019
46 - söz 3368 0 pikir 31 Mamır, 2016 sağat 14:19

AŞARŞILIQTIÑ ÄDEBIETTEGİ JALĞIZ SIMVOLI...

...TUĞAN BALASIN TİRİDEY JEGEN ÄYEL ĞANA MA?

Aytarı joq, ädebiettegi eñ auır taqırıptardıñ biri – aşarşılıq. Qalamger üşin bwl näubetten ötken dramatizmge, tragediyağa, psihologiyalıq küyzeliske tolı taqırıp bolsa, ol soğıs qana şığar. 

 Biraq, osı küni bir tendenciya payda boldı. Sonı aytqım keldi.

Bügingi aşarşılıq turalı jazılıp jatqan şığarmalardıñ köbisindegi syujet jelisi jalğız balasınıñ sirağın müjip otırğan miskin äyeldiñ töñireginde ğana örbitin boldı. Tipti, keyingi kezde osı syujetpen äuestenip, äueyilenip ketkendeymiz. Sonda qalay? Aşarşılıq uaqıtındağı qazaqtardıñ tarihi, ädebi beynesi osı ğana ma? Sol bir ürkindide «kannibal qazaqtar» tuğan balaların, tüp-twqiyanın otqa qaqtap jep qana aman qalğan ba? Onıñ jalğız simvolı tuğan balasınıñ etin tiridey sılıp jegen äyelder ğana ma? 

Aşarşılıq turalı jazıp otırğanda osı turalı da bir oylanıp qoyğan dwrıs şığar. Sen Edgar Po qwsap abstrakti taqırıptı qozğap otırğan joqsıñ ğoy, sen jwrtıñnıñ tağdır talayın, tartqan qasiretin, tarihın jazıp otırsıñ.

Bir ştrih. Mısalı, meniñ äkem Eşen 1930 jılı tuğan. Bolıs-baydıñ balası atanıp, kämpeskege ilinip, twqım-zäuzatı toz-tozı şığıp ketkende, äkemdi atası Kökebay bolıstıñ bas jılqışısı Qırıqbay asırap aladı. Ata-baba, jekjat-jwrağatınan bir, äke-şeşeden eki ayırılğan sol jetimekti Qırıqbay atamız ben Bibi apamız bağıp-qağıp jetkizdi. Adam qatarına qostı, ayağınan twrğızdı. Jandarı jännatta bolsın, bwl kisiler bolmağanda äkem de «qanıpezer bir qazaqtıñ qandı auızında müjilip» kete berer me edi. Biz bolmas ta edik. Al, meniñ äkemniñ qilı tağdırı sol qiyamet-qayım jıldardağı bar qazaqtıñ basındağı tağdır bolatın. Biz bir-birimizdiñ etimizdi jep emes, etimizdi jegizbey aman qalıp, el boldıq.

P.S. Şağın emociyalıq jazbanıñ aytqısı kelgeni mınau: 1) Wlttıñ tarihı, jadı men adamgerşilik twrğısınan alğanda. Sol tarihtağı birdi-ekili üreyli, jantürşigerlik oqiğalardı silekeyiñ şwbırıp otırıp qayta-qayta jazu, eki-üş syujettiñ aynalasın şiırlay beru – jañalıq ta emes, ötimdi de emes; 2) Ädebiet twrğısınan alğanda. Jañağıday «qorqınıştı syujettermen» Ryunoske Akutagavanıñ «Rasemon qaqpasın» oqıp ösken adamdardı tañğaldıru tipten mümkin emes. Jazılu maşığı öz aldına...

Talğat Eşenwlı

Facebook-tegi paraqşasınan

0 pikir