Jwma, 22 Qaraşa 2019
Mäyekti 4790 0 pikir 27 Qañtar, 2016 sağat 10:44

QOSILU MEN AJIRASU. "QOŞTASQIM KELMEYDİ"

«Ömirdiñ swrağı köp, jauabı az. Janıp-sönetin jalğan dünieniñ jwmbağın şeşken jandar bar ma eken, özi?! Ömirdiñ mäni – kezdesu men qoştasu ma, sonda? Qoştasatın bolsaq nege kezdesemiz? Aqırı tağdır kezdestirgen eken, jaqın jandarımızben nege qoştasamız? Nege?» - Qazaqstannıñ eñbek siñirgen qayratkeri, rejisser Ashat Maemirov – M.Äuezov atındağı Qazaqtıñ memlekettik akademiyalıq drama teatrında sahnalap jatqan «Qoştasqım kelmeydi» (avtorı: A.Volodin)  qoyılımında osı swraqtarğa jauap izdeydi.

«Qoştasqım kelmeydi» draması HH ğasır dramaturgiyasınıñ klassigi Aleksandr Volodinniñ "S lyubimımi ne rasstavaytes'" şığarmasınıñ negizinde sahnalanıp otır. Adamdardıñ kezdesui men qoştasuı jaylı sır şertetin qarapayım, äri qiın drama. P'esa men qoyılımdı «Ajırasu turalı is» dep te atauğa boladı. Öytkeni, jwbaylardıñ segiz jwbı birinen keyin biri ajırasadı. Ärbir keyipker – ğaşıqtıq pen satqındıq, täkapparlıq pen qızğanış, süyu men jek köru siyaqtı ötkelderdi basınan keşiredi. 

1972 jılı jazılsa da, äli künge özektiligi men ömirşeñdigin joğaltpağan Aleksandr Volodinniñ atalmış draması – ömir şındığın äserlemey qarapayım tilmen surettep, adam bolmısın şınayı körsete otırıp, ruhani qwndılıqtardıñ tereñine boylatatındığımen meni qattı qızıqtırdı. «Qoştasqım kelmeydi» degen ataumen sahnalap otırğan osı qoyılımğa otbası mäselesi, erli-zayıptılardıñ qarım-qatınasındağı äleumettik mäseleler, mahabbat pen dostıq sekildi mäñgilik taqırıptar arqau etilgen. 

Qazirgi qoğamda beleñ alğan ajırasulardıñ sebebi nede? Keyipkerlerdiñ «Biz bölek jandar ekenbiz» degen bastı jauaptarı bir kezderi jalındağan wlı sezimniñ, keyin ömir sınağınan ötpey qalğandığına bastı ayğaq pa? Swrağı köp, jauabı az ömirdiñ jwmbağın ärbir keyipker özinşe şeşedi, öz tağdırı arqılı wğınadı.

Osınday ömirlik taqırıp jöninde teatr akterleri tazalıq pen satqandıq, ömirdiñ mäni men mänsizdigi jaylı oy-tağılımdarmen oy bölisedi, sırlasadı. «Qoştasqım kelmeydi» qoyılımında M.Äuezov teatrınıñ akterleri şağın zaldıñ işinde körermenderimen sır-swhbat örbitedi. Jürektegi jazulardı oqidı.

Scenografiyalıq twrğıda sahnada bası artıq eşteñe joq. Qoyılımğa qatısatın akterler bir jarım sağat boyı sahnadan ketpeydi. Sırği aşılatın şımıldıq ta, kulisa da bolmaydı. Sondıqtan eksperimentten köri laboratoriyalıq jwmıs dep atağan dwrıs şığar.  Qoyılım «Şarttı teatr» qwrılımınıñ zañdılıqtarı negizinde sahnalanıp otır.  Mine, mwnıñ özi akterge sahnada özgeşe ömir süru men basqaşa äreket jasaudı talap etedi. Bwl arada eñ bastı princip – akterdiñ energiyasın bastı qwralğa aynaldıru. Sondıqtan artister bir sät oqiğa kuägerlerine aynaladı, bir sät olar körermenderge aynaladı, endi bir sät özderiniñ azamattıq wstanımdarın aytadı. Oqiğa keyipkeri kuäger bolıp, ortağa şıqqannan keyin körermenmen ekeuiniñ arasında özgeşe baylanıs ornaydı. Közge körinbeytin keremetter arqılı ol öziniñ körermeniniñ  jüregine jol tabadı.

Qazir bwl qoyılımğa teatrdıñ üş buını qatar atsalısıp otır. Olardıñ  köbi  osı teatrdıñ sahnasında älemdik, wlttıq klassikalıq şığarmalarda salmaqtı rölderdi oynağan akterler.  Bwl qoyılımda olar müldem basqa keyipke enedi. Älemdik zamanaui sahna önerinde «Jaña drama» degen bağıt bar. Eger dästürli dramaturgiyada şığarma jazuşınıñ üstelinde düniege kelse, «jaña drama» – sahna üstinde tuadı. Iya, p'esa keyipkerleriniñ naqtı esimderi bar. Alayda, akterler öziniñ mamandığına ğılımi twrğıda köz salıp, beyneni psihologiyalıq twrğıda zerdelep keyipkerdiñ avtorına aynaladı. YAğni, beyneniñ ömirbayanın, mädeni tiptik bolmısın, azamattıq wstanımın, äleumettik märtebesin özderi oylap tabadı.

Sondıqtan, qoyılımğa segiz janwyanıñ ömiri arqau bolsa, onıñ bäri bir-birine wqsamaydı. On türli sınğan tağdırlar. Sınğan aynanı qayta jalğauğa bola ma? Joq. Körermendi osınday bir filosofiyalıq oyğa, tağılım älemine jeteleu - maqsatımız. Jasıratını joq, bwl qoyılımda M.Çehov, B.Brehtiñ teatr ädisindegi elementter qoldanıladı. Mwndağı maqsatım – körermenniñ sanasına äser etu. YAğni, racional'dıq teatr äleminiñ estetikasımen tanıstıru.

M.Äuezov atındağı Qazaq memlekettik akademiyalıq drama teatrınıñ Baspasöz qızmeti

Abai.kz

0 pikir