Jeksenbi, 8 Jeltoqsan 2019
Ädebiet 5158 0 pikir 9 Aqpan, 2016 sağat 13:33

MWQAĞALI HÄM MOCART (foto/video)

 

Bügin, aqın Mwqağali Maqataevtıñ tuğan küni. Qazaq işinde jwldızı joğarı, halıqtıq poeziyanıñ eñ körnekti ökili. Aqın öleñderi şınaylığımen, ömirdi , tağdır jolındağı adam boyındağı qat-qabat sezimderdi boyamasız, däl jetkizedi. Öleñderiniñ osınday ömirşeñdigi aqın şığarmaların är adamnıñ aynımas serigine, dosına, sırlasına, mwñdasına aynaldırdı. Är qazaq oqırmanı tirşiliktiñ türli kezeñderinde aunağan köñil tolqının Mwqağali öleñderimen öredi.  Osılayşa, Maqataev jırları bütin wlt janınıñ poeziyalıq qabatına aynaldı.

Aqın öz zamanına, öz uaqıtına bağınıştı ömir sürgenimen, onıñ jır mwrası bizdiñ tüsinigimizdegi uaqıttıñ tejemeli küşin bwzıp, uaqıt biligi jürmeytin keñistikke köterilgen. Qazaq poeziyasında şığarmaları mwnday keñistikke şıqqan aqındar az. Sonıñ biri – M.Maqataev.

Tömende aqın şığarmaşılığındağı eñ şoqtıqtı jırlarınıñ biri – «Mocart. Jan azasın» jariyalap otırmız!

Keşegi, bügingi jäne bolaşaqtağı Mwqağali oqırmandarına aqınnıñ tuğan küni qwttı bolsın!

Abai.kz

 

Mwqağali Maqataev. Mocart. «Jan azası»

 

(R e k v i e m)

Bireu keldi de, qara kiimge oranğan.

-Janaza küyin jazşı bir, Mocart! -

Joğalğan...

Älde bir eles...

Älde bir adam bolar ma?!

Aza twtqan,

Bir jaqını joğalğan?!

Añ-tañ Mocart,

Bar jwmısın doğarğan.

Atı men jönin bileyin dep artınan,

İle şıqqan-dı.

Aula aldında säl twrğan.

Atı-jöni, kim ekeni belgisiz,

Qara kiim ğayıp boptı antwrğan.

Janaza küyin jazşı bir, Mocart!

Azalı ün...

Janaza küyi elitti onıñ nazarın.

Bwl ömirdiñ tozağı menen mazağın,

Tärik etsin bir.

Jazamın onı, jazamın!

Öñim be älde,

Tüsim be älde?..

Täñirim!

Royal'dıñ jäylap basıp bir kördi tamırın.

Hoş bol endi, hoş bol, hoş bol, bauırım!

Degendeyin kürsinip aldı auır ün.

-Hoş bol, Mocart!

Degendey me jüregi?!

Säl kidirip, quañ tarttı ireñi.

-Janaza küyin jazşı bir, Mocart! -

YApır-au,

Perişte me älde, peri me älde, kim edi?!..

Küy pernesin tağı da kelip bir bastı.

Küñirenip barıp, bir ünmen bir ün mwñdastı.

Ömirdi mınau azalı, auır ün bastı,

Küyzelip, jäylap, ömir men ölim sırlastı.

 

İ.TABIT YHI

Men seni süygem

Janımmen süygem, Jarıq Kün!

Jatsam da süyem twñğiığında tamwqtıñ.

Aq säuleñ seniñ aymalap meni,

Jarıq Kün,

Twrğan da bolar üstinde mınau tabıttıñ.

Ğarıştan qwyğan ğalamğa ortaq şuağıñ,

Sezgemin, bilgem,

Men üşin bir kün tınarın.

Tastama meni,

Tastama meni, Şırağım!

Şuağıñ tüssin,

Şöp bolıp, meyli, şığamın.

Qomağay köñil qwmartıp ötken är nege.

Tirlikte sonau tüskemin talay äurege.

Keşken ömir de,

Körgen baqıt ta, barlığı,

Jetpeydi eken ğoy,

Bir kündik seniñ säuleñe.

Bir kündik säule...

Bir kündik jarıq mekenim!

Mäñgilik tünek — qapasqa qalay ketemin.

Kelmeydi-au tilim...

Ölgennen swra der edim,

Tiri jandarğa,

Ömir degenniñ ne ekenin.

Ömir degenge,

Tirlikte, sirä, jeter me oy.

Jarıq säuleden basqanıñ bäri beker ğoy.

Beker ğoy bäri,

Beker ğoy bäri — böten ğoy,

Ömir degeniñ — bir kündik Säule eken ğoy!..

Tamşıday ğana, nwrına mine, zarıqtım.

Ömir osı eken, sırına mine, qanıqtım.

Jasa sen Mäñgi!

Jasa sen Mäñgi!

Jarıq Kün!

...Tabıtpın, tabıtpın, tabıtpın...

 

2. HALIQ ÜNİ

Ajaldıñ ayaz, boran, tüni ötkende,

Köktem kep, jer betine, gül ekkende,

Qızğaldaq qara jerdi jarıp şığıp,

Qadalar keudelerge, jürekterge.

Aspanda alapat küş dür etkende,

Kök pen jer titirkenip, dir etkende,

Qaq bölip, qara bwlttı qaqıratıp,

Wşqınıñ twrar seniñ tünekterde.

Bolaşaq düniege şır etkende,

Bir wrpaq, bir wrpaqqa ilekkende,

Aspalı köpir bolıp kalarsıñ sen,

Jalğaytın jürekterdi jürekterge.

Biz senimen,

Sen bizben qanattandıñ.

Qanattanıp, halqıña när aqtardıñ.

Seniñ köşiñ toqtamas jer betinde,

 

Ölmes mäñgi saparğa jaña attadıñ.

Ärine, suıq qayğı, suıq qayğı.

Köñilin halqıñ biraq suıtpaydı.

Egerde halıq özin wmıtpasa,

Batıl bol, halqıñ seni wmıtpaydı!

Qayırımsız qazağa eliñ bas wrmaydı,

Sağan degen sağınış basılmaydı.

Tabıtıñdı jasırsa, jer jasırar,

Al uaqıt, öziñdi jasırmaydı!

 

3. JESİRLER ÜNİ

Jalğanda — jalğan.

Jalğanda,

Jesirden mwñlıq jan bar ma?

Jalğanda, jalğız qalğanda,

Ädira qalğan armanğa,

Araşa tüser jan bar ma?

Jalğanda — jalğan,

Jalğanda,

Qañırap bäri qalğan ba?

Jete almay alğı tañdarğa,

Kettiñ-au, bozdaq, armanda.

Arada jürgen asıldı,

Aldı da ajal, jasırdı.

Optı da, jwttı qara jer,

Atılğan kökten jasındı.

Panasız qalğan jesirden,

Birjola ümit kesilgen.

Jarqırap janğan şıraqtı,

Soqqan da dauıl öşirgen.

Seni de jwtqan köne jer,

San ret äli kögerer.

Saltanatqa äli bölener,

Biraq ta mağan ne berer?

Töger de mwñın, jöneler,

Közimnen jasım sebeler.

Tas bauır tabıt tas qılıp,

Meni de bir kün şegeler.

Sen süygen orman, kölderge

Jıl sayın qwstar kelgende,

Kökjiek, sonau belderden,

Sağınış-sağım körgende,

Zarığar sağan şer-keude,

Sağınar jürek-şermende.

Tözermin qalay mwnıña,

Jeter kim seniñ qwnıña?

He istermin ajal wrığa?!

Şomılıp közdiñ suına,

Öziñ joq qanıq sırıma,

Ötermin jasıp, bwğına.

Qaşannan jerik qara jer,

Jesirdiñ qayğı-mwñına.

Qorşağan twman jan-jağım,

Kelmeske, qwsım, samğadıñ.

Hoş endi!

Üzilgen meniñ armanım,

Hoş bol, Ardağım!..

 

4. JETİMDER ÜNİ

Bizder -

Jetimdermiz,

Jetimdermiz.

Aqpannıñ,

Ayaz qardıñ ötindemiz.

Mına sarañ ömirden sauğa swrap,

Tirşiliktiñ mazasın ketirgemiz.

Bizder — jetimdermiz!

Bizder — jetimdermiz!

Dop qılıp jerdiñ şarın ötudemiz.

Bostan-bosqa ölmeymiz,

Ökinbeñiz.

Jekirmeñiz,

Bizderge jekirmeñiz,

Jekirmeñiz!

Bosağasın panalap talaylardıñ,

Talaylardıñ basınan sekirgemiz.

Sebebi, jetimdermiz!

Ökinbeñiz, bizderge jekirmeñiz.

Bizder — jetimdermiz!!!

Ömirge kelu de egiz, ketu de egiz.

 

Süreñsiz ötude jaz, ötude küz.

Jalğanda ölim bar da — jetimder bar

Sondıqtan mäñgilikke bekingemiz.

Bizder — jetimdermiz!

Wrılar da emespiz, qarılar da!

Qarğıs tañba bizderden arılar ma?!

Jılınamız bir auız jaqsı sözge,

Qarğıs ayaz bizderdi qarığanda.

Jasamaymız qiyanat janı barğa.

Janı bar jan, biraq ta tabılar da?

Jetim köñil jaqsığa jarığan ba?!

Bizder — jetimdermiz!

Jetimdermiz!

Jetim bolıp jürip-aq jetilgemiz:

Döñgelek jerdiñ şarın dopşa quıp,

Mazasın tirşiliktiñ ketirgemiz.

Tirşilikte bireuin.bireu künder,

Bizge jat — öli kimder,

Tiri kimder...

Jiılıp, Jer şarınıñ jetimderi,

Aldında Aqiqattıñ birigiñder!

 

5. BESİK JIRI

Äldi,

Äldi,

Aq balam,

Wyıqtay ğoy, wyıqta,

Jat, balam,

Mäñgilik seni terbeuge,

Mäñgilik besik saqtağam.

Künder de mwnda joq, balam,

Tañdar da mwnda atpağan.

Tüsirip säule tünekke,

Jat, balam,

Äldi, aq balam.

Cop da joq mwnda, baq ta joq,

Ataq ta, qwrmet, dañq ta joq.

Jetpeydi mwnda ösek te,

Jetpeydi sağan atqan oq.

Äldi, äldi, aq balam,

Mäñgilik tınış jat, balam.

Joq münda küres, ereges,

Künşildik, qulıq, töbeles.

Öziñdey mwnda — köp eles,

Aq balam, jalğız sen emes.

Wyıqtay ğoy, balam, şoşınba.

Bauırıñ, jarıñ, dosıñ da,

Añdığan jauıñ, qasıñ da,

Toğısar bäri osında.

Wyıqtay ğoy balam, şoşınba.

Şulama, orman, keñ dala,

Balamnıñ alma mazasın!

Terbetip twram men ğana,

Mäñgilik jannıñ azasın.

Äldi,

Äldi,

Aq pende,

Tınıştıq tauıp, jat mende.

Ömirdi qanday sıylasañ,

Ölimdi sonday jat körme!

Baurıma mäñgi saqtağan,

Äldi,

Äldi,

Aq balam...

Äldi...

Äldi...

Äldi-ay!..


;list" type="application/x-shockwave-flash">;list" />;list" />

 




0 pikir