Jeksenbi, 29 Naurız 2020
Bw ne mazaq? 6317 0 pikir 2 Qazan, 2015 sağat 23:35

SÄULE KİM, BIQIBAEV KİM?

Jambıl oblıstıq filarmoniyasınıñ direktorı, äygili änşi, dästürli önerdiñ bügingi köşbasşısı Säule Janpeyisovanı jergilikti bişikeşter eñbek demalısında jürgen jerinde jwmıstan bosatıp jiberdi.

Köpşiliktiñ esine sala keteyik, osıdan 3–4 jıl bwrın atalmış öner ordası dau-damaydıñ ortasında qalğan edi. Daudan olardıñ özderi şarşamasa da, sol kezdegi oblıs äkimi Qanat Bozımbaev şarşağan bolu kerek: direktor Seyitqasım Tüktibaev oblıstıq Tärtiptik keñestiñ sıbaylas jemqorlıqqa salınğanı üşin jwmıstan bosatu jaylı wsınısı negizinde qızmetinen quılğan soñ (bir orında tabanı kürektey 21 jıl tapjılmay otırsa, salınbağanda qaytsin?), Almatıdan osı oblıstıñ tuması Säule Janpeyisovanı qolqalap şaqırıp aladı. Äkim bwnday jauaptı şeşim qabıldarda, atı qız demese, zatı anau-mınau er jigitke bergisiz Säule hanımnıñ biraz jıl bwrın Atırau qalasında Öner akademiyasın twrğızu jolında 4 jıl abıroymen qızmet atqarğanın eskergeni dausız. Änşige de beldi buıp, aru Almatını tastau, Tarazğa qonıs audaru oñay soqpağanı anıq.

Mine, äkimniñ qolqalauımen tuğan jerge taban tiregen Säule az uaqıtta köp jwmıs tındırdı. «Balasağwn» mädeniet sarayı jönge keltirildi. Orkestr qwrıldı, ärtisterge arnap qanşama jaña kiim tigildi, qanşa jaña bağdarlama jasaldı. Basqanı bılay qoyğanda, üş jıl qatarınan halıqaralıq festival' ötkizu aytuğa ğana oñay... Filarmoniya keñes kezinen beri wmıt qalğan keremet dästürdi qayta tiriltti – biıldıñ özinde bes audan halqına tolıq qwramımen barıp, önerge susap qalğan halıqtıñ qwmarın qandırıp qayttı; birneşe oblıs ortalığında, tipti Pol'şa, Çehoslovakiya, Türkiya sekildi birneşe şetel sahnalarında, Astana qalasındağı «Täuelsizdik» sarayında öner körsetti.

Säule östip, kün-tün qatıp jürgeninde, biıl bir top filarmoniya qızmetkeri qol qoyğan arız qarjı policiyasına top ete tüsedi. Jäne sol künderi kezdeysoqtıq pa, basqa ma (jalpı, ömirde kezdeysoq eşnärse joq ekenin wmıtpağan jön), oblıstıq Mädeniet basqarmasınıñ bastığı D.Bıqıbaev tarapınan Säulege öz erkimen ketkeniñiz dwrıs bolar edi degen «wsınıs» aytıladı. Aytılğanda da, «ol kisi osılay bolğanın qalap otır» dep, oblıs äkimi Kärim Kökirekbaevtıñ atına silteme jasaladı...

– «Mınaday jağdayda men müldem ketpeymin, iya meniñ jemqor ekenimdi däleldep, sottañdar, iya aqtañdar» dedim. Şınım osı! – deydi Säule. – «Oybay, nesin aytasıñ, bılıq-şılığı köp eken, sosın ketuge mäjbür bolıptı» degen sözdi estigim kelmeydi. Onıñ üstine oblıs äkimi Kärim ağay da meni qabıldap, «alañdamay jwmısıñdı istey ber, mağan senen artıq direktor kerek emes» degen bolatın...

Biraq qarjı policiyasındağılar qazaqı körealmauşılıqqa ğana qwrılğan, jalañqay, dälelsiz, negizsiz arızdan arı izdep, beri izdep, qılmıs qwramın taba almay, isti toqtata twru turalı qaulı qabıldaydı. Säule de kezekti eñbek demalısına attanadı.

Degenmen, «izge tüsken» basşılarğa Säuleniñ asaulığı qattı wnamay qalsa kerek: «berse – qolınan, bermese – jolınan» degen emes pe, äriptesterimiz jazğanday «jwmıstan bosatudıñ jambıldıq ädisin» oylap tabadı. Ras, qit etse sotqa jügiretin bügingi zamanda kim sottıñ şeşimimen öz ornına qaytıp kelmey jatır, äñgime mäseleniñ aşıq aytılmay, Säuleniñ sırtınan şeşilgendiginde ğoy.

– Eñ qızığı, demalısta jürgenimde, jwmısımdağılar mağan telefon soğadı: «Tüktibaev sot şeşimimen öz ornına keleyin dep jatır eken ğoy, siz ne bilesiz?» dep, menen swraydı. Men Bıqıbaevqa habarlassam: «Ras, erteñ aparıp otırğızamız» deydi. «Köketay, twra twrıñız, men jwmısqa şığayın, sodan keyin-aq äkelip otırğıza berseñiz boladı ğoy» desem, bastığım: «Säuletay, bolmaydı, öytsem, mına sot orındauşı meni sotqa süyreydi» dep qara-a-p twr!..

«Mine, kördiñiz be, «ornına otırğızayın da qwtılayın, ekeui birin-biri sotqa berip jatsın, ol ekeuiniñ sottasu hikayası bitem degenşe jan näsip, qalğanın sol kezde köre jatarmın» degen bastığıñız. Öte dwrıs jasağan!» – deymin men.

– Bıqıbaevta apta sayın ötetin apparat jinalısı bar emes pe, sonda ol meniñ ornıma jinalısqa qatısıp otırğan orınbasarıma qarap: «Jaña bastıqtarıñız qwttı bolsın!» – depti. «Ol kim boldı eken?» degen jwrttıñ auzı aşılıp qalmay ma?! Sonı tüsindiru üşin, endi ol köpke qarata: «Seyitqasım Tüktibaev sottıñ şeşimimen öz ornına qaytıp keldi» deydi. «Säule qayda ketti?» degen zañdı swraq tuadı ğoy tağı da. Ol swraqqa bastıq: «Säule eñbek demalısında jür», – dep jauap beripti!..

– Mine, kino! Kino emes dep köriñiz! Eñbek kodeksi bwnday jağdayda «jwmıs beruşi sizdiñ qazirgi qızmetiñizge deñgeyles qızmet berui tiis» deydi. Siz kelisseñiz, sol orınğa bara alasız.

– «Jwmıstan bosatudıñ jambıldıq ädisin» oylap tauıp otırğan bwl jerdegiler, «bizden kinä joq, wsındıq, kelispegen özi» dep, menen qwtılu üşin mına hattı jiberipti (fotoköşirmeni qarañız).

Au, men rejisser twrmaq, ärtis te emespin ğoy, men – änşimin! Äleumettik jelige osı hattı salıp jiberip edim, köptiñ auzı dualı emes pe, qarañızşı – Tınısbek Qoñıratbaev: Oy, şirkin, Bıqıbaev mırza bıqsıtıptı ğoy. Bıqıbaev kim, Säule kim!!!» – dep jazıptı. Janwzaq Nwrtaywlı: «Bıqıbaev deydi? )) Atına zatı say bolıp twr eken ))». Dariga Muştanova: Qorlauların-ay! Qayran Abaydıñ «It marjandı ne qılsın» deytini osındayda ğoy... Bölek ortalıq aşıp beretin jönderi bar ekenin añğaruğa bilik qayda-a-a!» – degen siyaqtı jazbalar tüsipti jelige.

Biz osı oqiğa jaylı oyın swrap, şımkenttik bilikti zañger Jañabek Äbişevke habarlasqanımızda, ol bılay jauap berdi: «Eger adamdı öziniñ bwrınğı qızmet ornına qayta otırğızu turalı şeşim Joğarğı sottan kelse, onı tüsinuge bolar edi. Al bwl jerde onday şeşimdi birinşi satıdağı sot şığarıp otır. Nege ol şığaradı? Ekinşiden, adamnıñ qayta ornına kelui turalı üş ay işinde ğana arızdanuına qaqısı bar, al ol 3,5 jıldan keyin oralıp otır, sonşama uaqıt boyı qayda jürgen? Eñbek demalısında jürgen adamdı jwmıstan şığaru – barıp twrğan bassızdıq. Zañsızdıq. Eger «Janpeyisova jwmıstı atqara almadı» dese, onı negizdep, bwyrıq jazsın. Eñbek kodeksiniñ jwmıs beruşiniñ bastamasımen qızmetkerdi jwmıstan şığaru turalı 54-babında 19-bölim bar, onıñ birde-bireui bwğan säykes kelmeydi. Endeşe olar Säuleni jwmıstan şığara almaydı! Sotqa arız bersin-dağı, üyinde jata bersin! Zañsız jwmıs istemegen künderin keyin Mädeniet basqarması tölep beredi. Eger bilimdi sud'ya bolsa, ol aqşanı Bıqıbaevtıñ qaltasınan tölettiredi. Ädildigi de sol boladı!» – dedi bilikti zañger.

Säule «men de bwl iste müddeli adam bolğandıqtan, mağan osı istiñ köşirmesin beruiñizdi ötinemin» dep, Taraz qalalıq sotı törağasınıñ atına arız jazğan eken. S.Tüktibaevtı «ornına qoyğan» B.Manketegi attı sud'yadan «siz tarapqa jatpaysız» degen sıltaumen arızın qabıldamay, keri qaytarğan jauap kelipti (fotoköşirmeni qarañız).

– Mağan Almatıdan, Astanadan habarlasıp jatqan köptegen janaşırlarımnıñ işinde «ministrge aytayıq sen jaylı» degen ağa-apalarım da bar. Ministr özi de bärin estip, bilip otırğan şığar. Qajet dep tapsa, Astanadan qızmet wsınar. Biraq men kreslo qoltıqtap tuğan joqpın ğoy. Şeneuniktermen sottasıp jatudı men öz atıma layıq körmeymin. Altın uaqıtımdı qor qılıp, ornı tolmas jüykemdi jwqartıp neğılamın?! Adal da ayanbay eñbek etkenime bir Alla kuä. Qwday bergen önerim bar emes pe? Aldımda älpeştegen halqım bar: änimdi aytıp, alğısımdı alıp jüre bermeymin be?! – deydi Säuleniñ özi.

Bizdiñ şeneunikter şirek ğasırğa juıq uaqıt işinde memleket aqşasın «jeudiñ» wşığına şıqtı desek boladı. Byudjetti pışaq üstinen «böluge» böget bolıp köriñizşi: Islam Äbişev sekildi ministrliktegi komitetiñizdi de qısqarta saladı, öziñizdiñ üstiñizden qırıq jıl bwrınğını qopara köterip, qılmıstıq is qozğap qoyadı... Böltirik şeşen babamız sonday pısıqtardan küygeninen: «Aldıñ» mänisin bilmegen, «berdiñ» mänisin bilmeydi, «al» men «berdiñ» mänisin bilmegen, neniñ mänisin biledi?!» dep küyingen eken. Ol zamandağı Abay aytqan «qaşan tüsip qalğanşa jep bitetinderdiñ» isi bügingilermen salıstırğanda, balanıñ oyınşığı bolıp qaldı. Tüktibaev ta wlı toydıñ, mol qarjınıñ qarsañında, Säuleniñ demalıstan şıqqanına da şıdamay, kresloğa öte asığıs-üsigis kelip qonjiğanına qarağanda, Bıqıbaev ekeuiniñ bir oylağan-bilgeni bar şığar...

Atırauda da jwmıstı tört jıl ögizdey örge süyregen jerinen «qalay jeudi» işten oqıp tuğandardıñ «al» men «berge» itermeleui jiiley bastağan soñ, bir künde arızın jazıp ketip qalğan dara tuğan darındı änşi bolsa, attan tüsse, taqtan tüskendey küy keşetin mansapqorlardıñ küyki tirligine miığınan küle qaraydı.

Tek köñilge qayau tüsirer bir ğana närse – kökirekteri joğarı, adamgerşilik qasietteri tömen äkim-qaralardıñ Qazaq handığınıñ 550 jıldığı köne Taraz jerinde toylanayın dep jatqanında, birde-bir şığarmaşılıq bağdarlamağa Säule Janpeyisovanıñ atın qospağanda, közdegenderi ne? Elp ete qalıp, ornın bosata qoymağan qarşaday qızdan aylaların asırıp, qızmetin tartıp alğanımen qoymay, özderinşe kek alğandarı ma? Mwqatqandarı ma?

Äy, ruhani mügedek bayğwstar-ay, bwl äreketinen Säuleniñ qılşığı da qisaymaytının, tek özderiniñ şınayı bet-perdelerin aşıp alatındarın da tüsinbegenderi me? Şınında da, Säule kim, Bıqıbaev kim?!

Ömirzaq AQJİGİT,

«Obşestvennaya poziciya»

(proekt «DAT» №33 (304) ot 01 oktyabrya 2015 g.

0 pikir