Jwma, 18 Qazan 2019
Qoğam 7628 0 pikir 31 Şilde, 2015 sağat 20:38

QAZAQ ARAQ İŞKENDİ QAŞAN QOYADI?

Wlıbritaniyalıq IWSR (halıqaralıq şarap pen spirttik işimdikter narığın zertteu wyımı – red.)  wyımı 2013 jılı araq işu jöninen Qazaqstan besinşi orınğa şıqqanı turalı osıdan eki jıl bwrın aqparat taratqan edi. Sol uaqıttıñ resmi mälimeti boyınşa Qazaqstanda 200 mıñnan astam adam maskünemdikke şaldıqqan. IWSR-dıñ mälimeti boyınşa, dünie jüzinde 2012 jılı 4 milliard 440 mıñ litr araq işilgen. Onıñ jartısın osı işimdikti oylap tapqan el – Resey twrğındarı twtınğan.

Qazaqstanda jıl sayın jan basına şaqqanda 5,9 litr araq işiledi eken. Älemde araqtan basqa işimdik anağwrlım az qoldanıladı. Mısalı, romdı eñ köp işedi degen Kubada jan basına şaqqanda bwl işimdik är adamğa 4,9 litrden keledi. Djindi eñ köp işetin Fillippinde bir adam jılına 1,4 litr twtınadı. Şotland viskiin işuden Franciya birinşi twrsa (1,4 litr), AQŞ (0,36 litr) tekila işetinder tiziminde birinşi orın alğan. Älemdegi eñ äygili alkogol' önimi araq bolsa, onı köp işetin – bwrınğı kommunistik elderdiñ twrğındarı.

Düniejüzilik densaulıq saqtau wyımı jan basına şaqqanda 8 litrden köp alkogol' önimin twtınatın elderdiñ wlttıq genofondı degradaciyağa wşıraydı degen aqparat taratqan. Qazaqstannıñ statistika agenttiginiñ mälimeti boyınşa, araqtan bölek, el twrğındarı jan basına şaqqanda jılına 31 litr sıra işedi. Bwl da älemdegi joğarı körsetkişterdiñ biri.

Al, 2014 jıldıñ kökteminde QR Prem'er- Ministriniñ orınbasarı - Qarjı ministri Baqıt Swltanov:  «Düniejüzilik densaulıq saqtau wyımınıñ jürgizgen zertteulerine säykes, spirt işimdikterin twtınu deñgeyi jönindegi reytingte Qazaqstan 188 eldiñ  arasında 34 orındı ielenip otır. Elimizdiñ ärbir azamatı jılına orta eseppen şamamen 5,5 litr taza etil spirtin nemese 11 litr araq twtınadı eken. Nätijesinde Qazaqstan Ortalıq Aziya öñirindegi araqtı eñ köp işetin el retinde tanılıp otır», - dep mälimdeme jasadı.

Ötken aptada ğana, Almatı qalalıq narkologiyalıq  jäne   äleumettik-ekonomikalıq qayta qalpına keltiru ortalığında Sankt-Peterburgten kelgen medicina ğılım­darınıñ doktorı  V.L. Kozlovskiydiñ qatısuımen şeber­lik sınıbı ötipti. Reseylik mamannıñ qatısuımen ötken bwl basqosuğa Almatı qalalıq Densaulıq saqtau basqar­masınıñ basşısı J. Qasım­janova qatısqan.

Vladimir Leonidoviç Kozlov­skiiy sözinde «İşimdik işu jağınan Qazaqstan men  Reseydiñ körsetkişi birdey» depti.   130 million halqı bar Resey men 17 million halqı bar Qazaqstan araq pen esirtki twtınu jağınan teñesui qanşalıqtı qauipti ekenin oylay beriñiz!

Almatı qalalıq narkologiyalıq  jäne   äleumettik-ekonomikalıq qalpına keltiru Ortalığınıñ direktorı G. Süley­menovanıñ aytuın­şa, jıl basınan beri 24 258  nauqas esepke alınıp, em qabıl­dap, 275 nauqasqa sauıqtıru şaraları körsetilipti. 800-den astam nauqas esepten şığarılğan. Bwl öz  erikterimen jäne otbası müşeleriniñ ötinişi arqılı kelip emdelip jatqandar ekenin eskersek,  araq degen äzäzildiñ qwşağı­nan ajıray almay jürgenderiñ esebin däl aytu qiın-aq.  

Bir maskünemdi sauıqtıru üşin ortaşa eseppen ayına 120-125 mıñ teñge jwmsalatın bolsa kerek.   Al osı maskünemdikke şaldıqqandardı emdeytin däri­ger­ler ayına 60 mıñ, meyirbikeler 45 mıñ teñge aylıq ala­dı eken.  Qazirgi jas pen käriniñ wrtında jürgen nasıbay­dıñ derti tipti zor körinedi.  Därigerler bügingi jastar ara­sın­dağı belsizdik pen bedeuliktiñ keñ etek alıp kele jat­qan­dığına  işimdik,  şılımqorlıq, esirtki jäne nası­bay  şeguşiliktiñ de sebep bolıp otırğanın aytıp, dabıl qağu­da. 

Biz joğarıda 2013 jıldıñ statistikasın keltirdik. Al, osı jılı qazan ayında qazaqstandıqtar alkogol' önimderin kündiz sağat 12-den keşki 21-ge deyin ğana satıp ala alatın zañ qabıldanğan. Soğan qaramastan bizdiñ el biıl işkiştik jağınan Reseymen teñesip alıptı.

Qazaqstanda 2015 jıldıñ qañtarı men mamırı aralığında 11 million  793,2 mıñ litr araq öndirilgen.  Statistika agenttiginiñ mälimeti boyınşa, osı uaqıt aralğında  185 million 354,7 mıñ litr sıra öndiripti.  Resmi derek respublikamızda maskünemdik dertimen 300 mıñnan astam adam esepte twrğanın aytadı.

Bayıptasaq, qazaqtıñ auzı araqqa tiip, atınan tüsken soñ-aq «qara bastı». Ğılımı men mädenietinen, özindik twrmıs saltınan ayırılğanın bılay qoyğanda, tilin, tipti özin joğaltıp ala jazdağan joq pa qazaq. Sonıñ bir sebebi öktemdik körsetken halıqtıñ batırıp jibergen tırnağı bolsa, ekinşisi azğırıp üyretken arağı emes pe?! Täuelsizdiktiñ şirek ğasırında elimiz imandı jolın tauıp, üş mıñ meşit boy köterdi. Biraq, qazaq äli oyanbağan, äli silkinbegen tärizdi. Qazekem endi de bolsa esin jiıp, eñsesin tiktese, araqtan boyın aulaq wstap, wl-qızın baba jolımen, ata saltımen tärbielese ruhımızdıñ bolat qorğandarı mayırılmastay beriktene tüser edi. Qalğıp jatqan qazaqqa «Qara pima» filimin qosımşa wsınıp otırmız. Araq – atadan qalğan as emes. Köriñiz, oy tüyiñiz ağayın!

 

Nwrğali Nwrtay

Abai.kz

0 pikir