Jwma, 18 Qazan 2019
Qoğam 4862 0 pikir 31 Şilde, 2015 sağat 20:59

«QWDAYDIÑ SAYAJAYINDA» TWRATIN EL. OL QANDAY?

Bizdiñ aq jağalı wlıqtar 2022 jılı Almatı qalasında qısqı Olimipiyadanı ötkizudiñ qamımen Kuala Lumpurde jür. Biıl 2015, endi eki jıldan soñ Astanada EKSPO-2017-niñ halıqqaralıq körmesi ötedi.  Teñgeniñ deval'vaciyağa wşırağanın bilmey qalğan bas bankirimiz Qayrat Kelimbetov ötkende Qazaqstandı Ortalıq Aziyadağı Singapurge teñep jiberdi. Qala berdi, ekpindi elu eldiñ qatarınan ozıp, ozıq otız eldiñ ortasınan orın alıp jatırmız. Ayta bersek, oşunday-oşunday äñgimeler köp bizde. Biraq, «üydegi köñildi bazardağı narıq bwzadı» demekşi, jolğa şıqsañ bitti, köñil küyiñ bwzıladı, jüykeñ jwqaradı, jınıñ wstaydı. «Büytip artınıp-tartınıp avtokölikke ayaq artqanşa, üyde «Habar» men «Qazaqstandı» qaraaaap jata beresemşi» dep küyinesiñ. Äytkenmen de, jaz mezgili bolğan soñ,  jambasıñdı ağaş orındıqqa qajap otıra almaysıñ, tınıs tapqıñ keledi, jan şaqırıp, demalğıñ keledi. Sonday tilekpen biz de änebirkünderi är taraptı oylap, qabırğamızben keñestik. «Alaköl barayıq pa?» - «Şirikin, Alakölge ne jetsin?» - «Ay, biraq jol naşar ğoy». – «Iä, jol naşar». Almatıdan Alakölge apartın jolmen aldıñğı jıldarı jürip ötkenbiz. Avtoköliktiñ emes, azaptıñ jolı. Az küngi demalısımızdı sol azap jolı ayamay tartıp alğan. Söytip qwjıramızğa şarşıp-şaldığıp äreñ jetkenbiz. Sondağı joldıñ qiındığın oylap aqırı Istıqköldi köreyik dep şeştik.

Alaköldiñ alajazdayğı qonağı bizdiñ esebimizden kemip qalmağan şığar, alayda, Qorday men Şolpan Atanıñ arasındağı dañğıldı basıp ötken adamnıñ añsarı jılda Istıqkölge auıp, Alaköldiñ aydını (ataq-dañqı) tarıla berui mümkin. Nege deysiz ğoy? Biz mına jaqta maqtanıp, jer kökke sıymay jürgende qırğız ağayındar Bişkekten Istıqkölge deyingi 263 şaqırım joldı jañadan jasap, Istıqkölden Kegenge tartatın 110 şaqırım joldı bitirip qoyıptı. Jol degeniñiz, nesin aytasız, sayrap jatır. Osı joldı qırğızdar eki revolyuciyanı bastan ötkerip, Bakiev degen ulı jılan, tisti baqanı Bat'kanıñ eline (Belarussiyağa) quıp jibergen soñ qolğa alğan körinedi. 2010 jılı bastalğan jol qwrılısı eki-üş jılda ayaqtalğan. Dalada bauırın jazıp, taulı qırattardan asıp, kökjiekke siñip bwlañıtıp kete beretin dañğıl jol Istıqkölge ğana barıp qoymaydı, Qıtaymen aradağı şekara beketterine deyin sozıladı.

... Al, bizde şe? «Qırsıq tigen eldi körgileriñ kelse, Qırğızstanğa barıñdar» dep, äuelep söyleytin, äuleki, maqtanşaqtar elin de şe? Däl osınday jol bar ma? Bar. Astanadan Burabayğa deyingi avtoban. Onıñ özin Elbasımız «Borevoyda astanalıqtar demalısın» degendi aytıp jürip äreñ saldırdı. Äytpese, ol da joq edi.

Almatı men Qapaşağaydıñ arasındağı qarğa adım jerdiñ jolı mine, üş jıldıñ jüzi aynaldı, äli biter emes. Sonda, bizdiki ne maqtan? Ne esirik? Neniñ jeligi? Ötkende jazdıq, Qazaqstanda bir şaqırım jol salu üşin 5 million dollar jwmsaladı eken. Sol 5 millionnıñ özi jırmıştalıp, wrlanıp-jırlanıp qwrılıs nısanına äreñ jetedi. Keyde jetpey de qaladı. Korrupciyamen küreskişter basqanı qoya twrıp jolğa şıqsa bar ğoy, tüyeni tügimen, bieni bügimen jwtqandardı közinen tizip twrıp wstar edi. Nege ekeni belgisiz, korrupciya maydanındağı küreskerler äzirge jol şaruaşılığına jolay almay jür.

 

... Osılardı oylap otırğanımızda avtokölik tiziginindegi qırğız ağayın Bakievtiñ twsındağı zar-zamandı aytıp biraz bwrqıldadı. Arasında «atañ qoqilap» ta ketedi. Bakiev biligi, ras, qırğız jwrtın köp jwtatıptı. Köp qiındıq äkelipti. Bilikke basqınşılıqpen qol jetkizgen Bakiev sol bilikti eşkimmen bölispeudiñ jolında barın salıptı. Bäskeles boluı ıqtimal azamattardı asıp, atqan, közin qwrtqan, elden quğan. Balası men bauırların betimen jiberip, bilgenin jasap, bılıqtırğan. Bakievtiñ kezinde satılmağan närse qalmaptı. «Atañ qoqi Bakiev qazaqtarğa qırğızdıñ Qarqara jaylauın da satıp jiberdi emes pe?», - dep ışqınğan qırğız azamatı mına bir zamanaui ırdı qoyıp berdi:

Ir ayaqtala bere tizginşi jigit, esimi – Ilgiz: «Oy, bayke, sizder baqıttısızdar ğoy, baqıttısızdar ğoy», - dey berdi.

-          Bilikke Atambaev kelgeli qalay boldı? – dep swradım Ilgizdan äñgimeni qazaq "baqıtınan" qırğız mäselesine qaray bwrıp.

-          Jaqşı boldı, çoñ jaqşı boldı, - dedi Ilgiz şın peyilimen, - wrlıq toqtadı.

-          Mine, - dedim Ilgizdı osı sözinen wstap, - mine, qazaq-qırğız jağdayında eldiñ eñ ülken baqıtı degenimiz – osı: wrlıqtıñ toqtauı. Sender bir Bakievti aytıp zarlaysıñdar, al, bizde baqanday mıñ Bakiev bar. Sonda qaysısımız baqıttımız?

Ilgiz ündemey basın şayqay berdi.

Ärine, bwdan keyingi äñgimeni äriqaray jalğastıra beruge boladı. Biraq,  ol: toyıp qaytqan üydiñ baylığın toğız jıl aytqan toğışardıñ sözindey birdeñe bolıp şığuı mümkin. Iä, qısqasınan qayırğanda, Istıqkölden ne kördik? Täp-täuir qızmet türlerin kördik. Gülzarlardı, qoldan ekken toğaylardı, ayırqalpaqtı ağayındar salğan sän-saltanattı pansionattardı, Isıq-Köldiñ aydınında jüzgen aq kemelerdi, Ruh Ordasın, Tañbalı tastar mekenin kördik. Istıqköl dep añqıldap jetken alıs-jaqınnıñ bärin aq jarıla qarsı alıp jürgen aq jarqın ayır qalpaqtı ağayındı kördik.  «Qwdaydıñ sayajayında twramız» dep, äzildeytin qırğız tuğandardıñ turizm klasterin damıtuğa bilek türe kiriskenderin kördik. «Qwdaydıñ sayajayındağı» halıqtıñ el bilegen wlıqtarına Qwdaydıñ bere bastağan ınsabın bayqadıq. Sonı oylap twrıp, özimizdiñ, qazaq biliginiñ toyımsızdığı, jalmauızdığı,  ınsapsızdığı esimizge tüsip qamıqtıq...

P.S. Jaratuşı Ie bir künderi adamzat balasına jer bölipti. Kezek qazaqqa tigende, qazekeñ jel qanattı twlparına mine şauıp, twlparı boldırğan soñ jayau tüse sala jügirip, özi äbden şarşap, diñkelep barıp qwlağan kezinde qamşısın laqtırıp jiberip, «sonau jerden bastap bäri meniki» dep, baytaq dalanı alıp qalıptı deydi. Al, wyqışıl qırğız jer bölisinen qalıp qoyıp, erteñinde Jaratqannıñ aldına kelip: «Meniñ jerim qayda?» - dep swraptı. Sonda Qwday: «Sen wyıqtap jatqanda jerdi mına jwrtqa bölip berip qoydım ğoy», - deydi qınjılıp. Qırğız oğan toqtamay: «Qırğız da adam balası emes pe? Bw qaytkeniñiz?» - degen eken, sonda Qwday qırğızdıñ köñilin qimay: «Jaraydı, özime saylap qoyğan sayajayım bar edi. Sen sol meniñ sayajayımda twr» - dep, jerdiñ eñ şwraylısın, körkemin bergen eken, älqissa.

«Qwdaydıñ sayajayı» deytin möz osı bir beykünä äzilden şıqsa kerek. Kim biledi, qırğız tuğan mına betinen taymay, ilgerlep ömir sürse, "Qwdaydıñ sayajayında twratın el" atımen älemge tanıluı äbden mümkin.  

Däuren Quat

Almatı-Şolpan Ata.

Şolpan Ata-Almatı.

Abai.kz             

0 pikir