Jwma, 15 Qaraşa 2019
Qoğam 4809 0 pikir 28 Mamır, 2014 sağat 10:34

Däuren Quat. ZAMANDAS. MWÑDAS. QALAMGER

Bäkeñmen – Valeriy Mihaylov ağamızben Jazuşılar Odağınıñ dälizinde birer ret kezdesip, qol alısqanımız bolmasa, jeke basımızdıñ tanıstığı joq eken. Bäkeñ – sıpayı adam. Birtoğa jan. Orıs ağayınnıñ bwrqırap jüretin ädeti bwl kisige jwqpağan. Öziniñ de kisige jwğımı kemdeu köringenimen işi tolı äñgime men şejire siyaqtı seziletin. Solay bolıp şıqtı. «Ğalamat jwt şejiresi». Aqın Ğwsıman Jandıbaev audarğan. «Hronika velikogo djuta». Kitap avtorı Goloşekin degen qwbıjıq pen älgi qwbıjıqtıñ zamandastarınıñ   adamzat balasına jasağan jauızdıqtarın äşkereley otırıp, qazaq dalasında aranın aşqan alapat aştıqtı baylanıstıra bayandaydı. Bwltartpas, naqtı derektermen söyleydi. Kitaptıñ alğaşqı beti büy deydi:

-         «Eñ birinşi esimde qalğanı – Ay. Küzdiñ suıq küninde biz äldebir jaqqa köşip baramız. Men şayqalaqtağan arbanıñ üstinde körpege oraulı jatırmın. Kenet arba solq etip toqtay qaldı. Meniñ közim qap-qara bolıp tünergen aspan törindegi Ayğa tüsti. Men şalqamnan jatıp, odan közimdi almay wzaq qaradım. Joldıñ eki şeti tolğan adam mürdeleri. Olardıñ sozılğan qoldarı bwratılıp tırbiğan ağaş bwtaqtarına wqsaydı. Öli-tirisi belgisiz, jerge jabısıp qatıp qalğan. Mağan aytpasada bäri belgili edi. Ülkender bäribir swrağanımen jauap bermeydi, olardıñ mağan qaraylauğa mwrşası da joq. Osı bir sereyip qatıp qalğan adamdardı äldebir tılısım ürey qorşap twrğanday... Keyin estiyar bolğan kezimde swrağanmın, sonda bärin aytıp berdi. Olar adamnıñ mäyitteri edi...»

Oñaşa bir otırısta «öziniñ qaşanğı kümbirlegen mayda qoñır dauısımen erekşe bir tolqu üstinde» aqın Ğafu Qayırbekovtıñ Valeriy bauırın qwlağdar etken äñgimesi eken bwl. Ğafañ osı äñgime üstinde äjesiniñ qayrat körsetkeniniñ arqasında Torğay qalasına jetip, sondağı nağaşı jwrtımen selbesip aman qalğandarı turalı sır şertedi. Tağı bir äñgimesinde aqın «Ğabeñnen – Ğabit Müsirepovten estigen edik» dep tağı bir swmdıq  körinisti oqiğanı jayıp saladı:

-         «... 1932 jılı Qazaqstan swmdıq aştıqtıñ qwrsauında qaldı. Müsirepov tört joldasımen birge ölkelik komitetke hat jazdı. Onda wjımdastırudağı asıra silteuşilik turalı aytıldı. Biraq olardıñ bärin «wltşılsıñdar» dep ayıptadı. «Biz, - dedi Ğabeñ, - bitken jerimiz osı dep oyladıq. Olar üşin, qolına qandı qılış wstağan baskeser üşin, bizdiñ ömirimiz ne twradı...»

Sol jılı qıs erte tüsken bolatın, Almatını qazan ayınıñ özinde-aq qar basıp qalğan. Müsirepovti ölkelik komitetke şaqırdı.

«Nesi bar, eger sen öziñniñ halqıñ üşin osınşa alañdaytın bolsañ, Torğayğa barıp qayt, - dep oğan Goloşekin mısqılday qaradı. – Onda eşqanday aştıqtıñ joq ekenin öz köziñmen köresiñ».

Müsirepov jolğa şıqtı. Qostanayğa jetti. Onda aqırğan qıs eken. Atqaru komitetine keldi. Onıñ törağası Qazaqstanğa öz erkinen tıs kelgen adam eken. «E-e, - deydi ol, - sizder de men siyaqtı jer audarılğandar ekensizder ğoy. Sizderdi mwnda qay Qwday aydap kelgen? Elsiz dala, tolassız boran, al Batpaqqarağa deyin mıñ jarım şaqırım, üsip qalasızdar. Ne sizderdi jep qoyadı». Osı sözderdiñ bärin ol eş qaljıñsız, bayıppen aytqanı körinip twrdı.

... Äulieköl audanınan ötkennen keyin boran bastaldı. Wytqıp soqqan qar wşqındarı künniñ közin jauıp, joldı bitep tastadı. Jürginşiler joldıñ jülgesinen adasıp, attar twrıp qaladı. Kenet Müsirepovtiñ közine äldene şalınğanday boladı: ananday jerdegi kürtik qardıñ arasınan birdeñe qarañdaydı, beynebir sekseuildiñ qisıq bwtağı sekildi. Ol şanadan ırğıp tüsip älginiñ qasına baradı. Qar astında adam ölikteri jattı.

... Olar kürtik qardan şığıp, öliler salğan jolmen jürip otırdı. Alda – qañırap bos qalğan auıldar. Jergilikti jol bastauşı bwl qonıstardıñ nömirlerin aytıp keledi.: - olar bir-birinen tek nömirimen ğana ajıratıladı: eşbirinde jan balası qalmağan. Jolauşılar qazaqtıñ közine tosın körinetin kiiz üy qalaşığına at basın tiredi.

... Müsirepovti äsirese işi-sırtınıñ sän-saltanatı kelisken altı qanattı kiiz üy tañğaldırdı. Üy jasauları – aşıq tüsti jibek körpelere men atılas jastıqtar, betin äsem örnektermen äşekeylegen tükti kilemder közdiñ jauın aladı. Orta twsında teñ bolıp jinalğan jük twr. Beyne bir üy ieleri älginde ğana säl uaqıtqa şığıp ketkendey, äne-mine qaytadan kirip keletin sekildi.

... Bäri jan-jaqtan qarap jür – al mına bir twstağı kiimder jinalğan jük özgeşe bir kürkege wqsaydı. Ortasında kişkene tesik bar... Äldebir beytanıs ta üreyli älemge aşılğan qarañğı terezege wqsaydı. Kenetten aralarındağı ekeui qarulanğan tört erkek bir mezette äldeneden sekem alıp selt etti. Deneleri türşigip, ürke qarap säl twrdı da, esikke qaray enteley bettedi. Twra beruge dätteri şıdamay, dalağa atıp-atıp şıqtı. Ğabit Müsirepov eñ soñında qaldı. Tabaldırıqta säl kidirip, art jağına qaradı: üstine kiimderdi üyip tastağan şağın jük teñniñ işinde bireu bar sekildi.

... Ayaqtarın kürtik qardan äreñ-äreñ suırıp, olar şanağa bettedi. Kenet kökeyin türtkilegen beymälim tüysikpen qarsılasuğa boyınan küş tappağan Müsirepov özderi älginde ğana kirip şıqqan, aq kiizben jabılğan eñseli ülken üyge qaray bwrıldı. Joldastarı da soñınan erdi.

«Oybay, mwnda bireudiñ izi jatır!» - dep ışqına dauıstadı bireui.

Olar qar betindegi beymälim izge üñilip, üymelesip qaldı. İz mülde jaña edi.

«Bwl ne? Qarasaq pa? Tülki me?»

«Joq, wqsamaydı! Sirä... Äy, biraq boluı mümkin emes!..»

Jigitter iz qualap jürip otırıp kiiz üyden bir-aq şıqtı. Esikti ayqara aştı.

Kütpegen jerden iesiz üydiñ işinen ıñırsığan aşı dıbıs estildi. Bäriniñ jotası mwzdap qoya berdi. Älde ittiñ qıñsılı ma nemese mısıqtıñ zarlağanı ma – ayırıp bolmaydı jäne osınıñ bäri qanday bir qorsılmen qatar estiledi.

Jük jinalğan teñniñ quıqtay ğana tesiginen äldebir kip-kişkene tiri jan atıp şıqtı da, adamdarğa twra wmtıldı. Ol qanğa malşınğan edi. Qansüñgi bolıp qatıp qalğan wzın şaştarı müyizge wqsap, jan-jağına soraya şığıp twr, ayaqtarı beynebir qarğanıñ siraqtarı siyaqtı qap-qara, şidey. Közderi oysız, betine qatıp qalğan qannıñ üsti jañadan aqqan qan tamşılarımen älemiştengen. Tisteri aqsiıp, auzınan qızıl köpirşik ağıp twr.

Törteui birdey qorıqqannan esteri şığıp, esikke qaray sekire qaştı. Sırtqa şığıp, artqa bwrılğanda älgi qwbıjıqtıñ qarası da körinbedi, ğayıp bolsa kerek.

«Bwl sonda ne boldı?» - dedi Ğabit qırılday söylep, joldastarına qarap. Qorqınıştan äli de selkildep twrğan olar ündemedi. Tek keyin, Qostanayğa barğan soñ jolserikteriniñ biri Ğabekeñe mınanı ayttı:

-         Siz, bälkim, onı jın dep oylap qalğan şığarsız? Joq, jın emes. Men bayqap qaldım, anıq bayqadım. Ol - adam. Säbi. Qazaqtıñ jeti-segiz jasar qızı...

-         Joq! Joq! – Müsirepov ışqına ayğay saldı. Onıñ üninen jan düniesiniñ alapat jarılısınday, aytıp jetkizgisiz dolı, sonımen bir uaqıtta şarasızdıqtıñ därmensiz aşuı bwrq etti. – Ol – aştıq! Ol aştıqtıñ közi bolatın! Qarğıs atqır aştıqtıñ däl öziniñ...»(«Ğalamat jwt şejiresi», 9-14 better) 

Qazaq dalasına osı alapat aştıqtı alıp kelgen, qazaqtıñ jeti-segiz jasar qızın aştıqtıñ tiri beynesine aynaldırğan, Müsirepovti mısqıldap Torğay dalasına jiberip, közin qwrtpaq bolğan Goloşekin kim edi? Ärine, ol turalı jazılıp ta, aytılıp jatır. Şın esimi – Şaya, töñkeristik janama nıspısı Filipp bolğan quayaq qwrdımnıñ istegen isin, salğan lañın jariya etpey sovettik cenzura qatañ baqılap otırdı. Onısı – qazaqtıñ marğasqa wldarın tizimdep attırudıñ alğı şartın jasap, qalıñ eldi aştıq deytin qoldan egilgen apatpen qırıp salğan revolyucionerdiñ şınayı bet-beynesin jasıru, ruhın bodandıq qamıtı borday ezgen eldiñ esine qaydağı-jaydağını salmaudıñ amalı bolsa kerek. Onıñ üstine, «jılımıq jıldarı» Şaya Ickoviç – Filipp Isaeviç Goloşekinniñ swmpayı jüzin tanıtuğa qazaq tarihşılarınıñ erik-jigeri jetpegen de siyaqtı. Iä, ol kezdegi ahual tüsinikti bolatın. Bertin, onıñ özinde de 1980 jıldardıñ ayağın ala,  atalarımız «qu jaq» atağan zwlımnıñ is-äreketinen eptep habardar bola bastadıq. Alayda, Goloşekinniñ äuelbasta bwzılğan adamdıq kelbetiniñ tüp-tamırın qozğap, jandüniesindegi kemtarlıqtı äygilegen kitap – «Ğalamat jwt şejiresi» der edik. Avtordıñ naqtı deregi boyınşa, Goloşekin öziniñ qan qasap jolındağı dosı Sverdlovpen Turuhanskiy ölkesiniñ ortalığı Monastır' selosına jer audarlıp barıp, birge twradı. Sol seloda Sverdlov äyeli Klavdiya Novgorodceva-Sverdlovağa jazğan hattarınıñ birinde Goloşkindi «Mizontorp» deydi (mizontrop – adam balasın jek köretin auruğa şaldıqqan miskin). Al, patşanıñ taqtan qwlağanın estip Monostır'dan Mäskeuge jetken YAkov Sverdlov qarındasınıñ üyine tüsip, dalağa Goloşekindi qaldırıp ketedi. Sonısına ıñğaysızdanğannan bwrın qattı qorqqan ol qarındasın jwmsap: «Jorj, oy, Jorj! Ol meni öltiredi. Sen bar, sen barıp ertip kelmeseñ men qwrıdım», - degendi aytadı. Mizontropqa adam öltiru degen rahat emes pe, ol rasında senimdi serigi Sverdlovtı endi säl keşikkeninde sespey qatıruı mümkin edi ğoy. Äytse de mizontrop revolyuciya isi üşin öziniñ şeksiz paydasın tigizip qaladı: ol bir-aq tünniñ işinde Reseydi 300 jıl bilegen romanovtar äuletiniñ twqım-twyağın, qızmetşilerimen qosıp o düniege şimirkpesten attandırdı. Romanovtardı Tobıldağı gubernator üyiniñ jertölesine qamap alıp atqan Goloşekinniñ jendetteri – Voykov, YUrovskiy, Partin, t.b. degender bolsa kerek. Biraq Ekaterinburg qalasına tayap qalğan aqgvardiyaşılardan seskengen Golşekin patşa otbasınıñ mäyitin tegis örtetedi. Keyin onıñ Mäskeuge üş ülken ağaş jäşikpen ketip bara jatqanın kögender: «Mınauıñızdıñ işinde  ne bar?»  dep swrağanda: «Putilov zauıtı üşin dayındalğan snaryadtardıñ ülgisi» dese kerek. Al, şındığında arqanmen şandıp buılğan älgi jäşikterdiñ işinde romanovtardıñ spirtke malınğan bassüyekteri men örtenbey qalğan tisteri jatqan edi.

... Dalamızğa oralayıq. Valeriy Mihaylov Goloşekinniñ qiyapat isterin osı jäne özge de swmdıq derektermen şegendep alğan soñ qazaq dalasında bastalğan jwttıñ sebep-saldarın, oğan qatıstı oqiğalar men tötenşe jayttardıñ hronologiyasın jasaydı. Asıqpaydı, bwra tartpaydı. Qazaqtar turalı jazıp otır ekenmin dep sol zamandağı qazaq basşılarınıñ qatelikterge jol bergenin, ötirik aytuğa mäjübir bolğan twstarın, bir-birimen sayasi tartısqa tüskenin, bir-biriniñ üstinen arız aydağanın jasırıp qalmaydı. Bir keremeti: Bäkeñ sonıñ bärin aşıq ayta otırıp, tarihi twlğalardı bügingi zamananıñ betimen birjaqtı sınap-minemeydi, bärin uaqıttıñ bezbenine salıp, salmaqtı pikir aytadı. Biz äredik alaşorda kösemderiniñ ömirin, eñbegin, küres jolın zertteuşiler men rısqwlovtanuşılar arasındağı polemeykağa kuä bolıp qalıp jürmiz. Mwndağı bastı mäsele – Twrar Rısqwlovtıñ 1930 jılı Halkom keñesiniñ törağasınıñ orınbasarı kezinde   wjımdastırudı jeteldetu turalı qaulığa (qaulınıñ jobasına) tüzetu engizgeni turasınan örbidi. Qaulı jöninde Rısqwlovtıñ Sayasi byuroğa joldağan hatı 1950 jıldarı «Voprosı istorii KPSS» jurnalında jariyalanğan eken. Ras, Rısqwlov kollektivtendirudiñ tezdetuin jaqtaydı. Alayda, aynaldırğan birer jıldan soñ Twrannan şıqqan Twrardıñ elinde alapat aştıq aranın aşadı. Sonda Rısqwlov öz halqına jamandıq şaqırğanı ma, bilik üşin solay jasadı ma? Bwl swraqqa «iä» dep jauap qayıru qiın siyaqtı. Öytkeni, qazaq tarihşıları önbes daudıñ özegine aynaldırıp alğan osı swraqqa Mäskeudiñ swrqiya sayasatın et-jüregimen sezetin gummanist-jazuşı Valeriy Mihaylov: «Şın mäninde Rısqwlovtıñ tüzetuleri Stalinniñ bastapqı eskertepelerimen bir bağıtta şıqtı jäne şarualar bwqarasınıñ wjımdasu jolına tüsuiniñ ob'ektivti jasandı şaralarmen jedeldetudi maqsat etti.

 

... Bälkim, Stalinniñ qısımınan tısqarı qalmağan şığar. Aytpaqşı, Rısqwlovtıñ tikeley bastığı – RSFSR Halkom keñesiniñ törağası S.I. Sırcov ta (1919 jılğı don kazaktarı genocidin bastı orındauşılardıñ biri) mal şaruaşılığı audandarında «kolhoz qozğalısın küşeytudi» talap etti. Kösemniñ nwsqauın orınday otırıp, Sırcovtıñ Rısqwlovtı Sayasi byuroğa hat jazuğa mäjbürleui de äbden mümkin ğoy. Tarihta bolıp körmegen küşteu men zorlıq-zombılıqqa jol aşqan wjımdastıru turalı qaulınıñ eki künnen keyin qatañ stalindik redakciyamen qabıldanuın kezdeysoqtıq deuge bolmaydı» dep jazadı («Ğalamat jwt şejiresi», 282-283 bb).

Mäskeudiñ osılayşa türtip, ımdap, nwsqap oynaytın ädeti büginde qalğan joq, onı körip te bilip te jürmiz. Öziniñ ığına könip, ıqtap söyleytinderden Mäskeu äzirge irgesin aulaq sala da qoymas.

Sonımen, kitabımızğa keleyik. Wjımdastıru men ortaqtastıruğa qwlşına kirisken  esalañ äri mizontrop Goloşekinniñ nauqanı wlı dalada qwyın-peren qarqın aladı. Tipti, amalsız ezuiñe külki de üyredi eken.

«Kantemirovkada (Sırdariya okrugı. -red) kiimdi, üy-ıdısayaqtarın ortaqtasıra bastağan, al jergilikti agronom Frosov it pen mısıqtı da ortaqtasırudı qolğa aldı.

... Eñbekşiqazaq audanında kiizüydi ortaqtastırğan, Sırdariya okrugı Irijar audanında añşı mıltığı men is tigetin maşina, basqa audandarda üyrek pen qazdı...

Keybir auıldarda baqıttı bolaşaqtıñ «josparın» jasağan – «ortaq otbasılıq-twrmıstıq ömirge ötu qajettiligi» turalı mäsele qoyılğan. Demek, «kolhozda äyelder men balalardı da ortaqtastıradı» degen baylardıñ ösegi de negissiz bolmağanı ğoy», - deydi atalğan eñbeginde qalamger.

1929 jılı eldiñ qolında 40 million bas mal bolğan eken, «1933 jılı sol 40 millionnan 4 million ğana bas mal qaldı. Onıñ öziniñ şındığına senu qiın. Qazaqstan Odaqtı etpen, jünmen, terimen qamtamsız etetin eñ iri aymaqtan özin-özi asıray almaytın ölkege aynaldı. Goloşekin kez kelgen bolmaşı sınnıñ özin qısımğa alıp, sözine qwlaq aspaytın sausaqpen qana sanarlıq adamdardı ayasuız jazaladı» (sonda, 264 bet) Al, älemniñ jartı halqın aş-jalañaş jasağandardıñ biri, wjımdastırudıñ bwrınğı üylestiruşisi Lazar' Moiseeviç Kaganoviç wzaq jasap, jüzge jetip, köşede masayrap otırıp qaytıs bolıptı. Öleriniñ aldında oğan «auılşaruaşılığın damıtudağı tabıstarı üşin» Lenin ordeni berilgen-di.

Valeriy Mihaylov «Ğalamat jwt şejiresinde» derekterdi ğana tizbektep qoymay aştıq pen quğın sürgin taqırıbın qamtığan  qalamgerlerdiñ şığarmaları men ğalımdardıñ zertteulerinen (mısalı, Zeytin Aqışovtıñ «Zaual» , Robert Kokvestiñ Londonda jarıq körgen «Qayğı qasiret qırmanı. Keñestik wjımdastıru jäne aştıq terrorı» kitabınan, N. Mihaylov pen N Tepcovtiñ eñbekterinen t.b.) üzindiler keltirip otıradı. Äygili besudiñ hatına qol qoyğandardıñ biri M. Ğataullinniñ sottaluşılardıñ ortasında otırıp: «Halıq jauları bwlar emes. Jau – menimin. Meni sottañızdar. Jalğız özimdi ğana. Biraq men de halıq jauı emespin. Men halıq jaularınıñ jauımın. Al, men mwnday jauğa 1932 jılı  issaparmen Kentke kelgende aynaldım» degen sözin birinşi bolıp tasqa tüsiredi (sonda, 262-263 better), Goloşekinniñ uağında tabu qoyılıp, tiım salınğan sözderge deyin tirnektep tauıp naqtı mısal keltiredi. Goloşekin adamdı adam dep ataudı tiıp «öndirgiş küşterdiñ negizgi elementi» dep aytqızıptı. «Öndirgiş küşterdiñ negizgi elementi» adam  ekenin, sol adamnıñ biri qazaq ekenin, qazaqtıñ 80 mıñğa juıq balası qarausız qalıp bara jatqanın Goloşekinniñ esine salğan  qayran er sol zamanda Memlekettik josparlau basqaramısında istegen Nwrmwhamedov boladı (bwl da atalğan kitapta, 209 bet). Nwrmwhamedovke Goloşekin ne dep jauap berdi dersiz sol kezde? «Nwrmwhamedovşe, bastısı sol: onıñ aytuınşa, Qazaqstanda 80 mıñ qarausız qalğandar bar, olardıñ türleri adam şoşırlıq, tipti bet-jüzderine tiktep qaraudıñ özi qiın. Meniñ oyımşa, mwnday medicinalıq közqaraspen plenum kelise almaydı. Bizder sayasatkerlermiz jäne bwl sekildi burjuaziyalıq filontropiyalıq (meyrbandıq - aud) dünietanımda twra almaymız» (201 bet).

Alapat aştıqtıñ şındığı  aştıq kernegen zamanda söz boldı ma? Ärine, bolğan. Onı jariyağa jar salıp jazğan qazaq gazetteri edi deydi orıs V. Mihaylov Ğabbas Toğjanovtıñ 1922 jılı 21 aqpanda «Eñbekşi qazaq» gazetinde jarıq körgen maqalasına silteme jasay otırıp.   

«Ğalamat jwt şejiresinde» äkesimen birge jer auıp, qazaq ortasın panalağan orıs qızı  Tat'yana Nevadovskayanıñ estilik-däpteriniñ de betteri paraqtaladı. Tat'yana Gavrilovna İle Alatauınıñ baurayındağı Şımdäulet auılında twrğan. «Qazaqstandağı qasiretti» ökisip twrıp öleñ joldarımen örgen Nevadovskayanıñ

«Boyanıp älem – kelip te qaldı köktem de...

Wmıtılğan bäri – oralam, biraq ötkenge...

Qıstağı qatqan esime dene tüsedi,

Kögerip şığıp qalsa da alau kök belde» - dep bastalatın tolğauın aqın Amanhan Älim ağamız tebirene tärjimalaptı.

1980 jıldarı Nevadovskaya Ortalıq memlekettik mwrağatqa otızınşı jıldardıñ fotoal'bomın tapsıradı. Sol fotoal'bomdağı «bir şağın äuesqoylıq fotosuret bärinen de köp äser tudardı» deydi kitap avtorı. Al'bomdağı estelikten oqığanımızdıñ qısqaşa bayanı: kezekti aştıq qwrbanı. Jas qız  (Tat'yana Nevadovskaya) üyinen talğaju etetin däm alıp kelgenşe, qırda qol jayıp otırğan qazaq baqiğa attanıp ketken...

Milliondağan tağdırlardı aştıq pen ajaldıñ aranına salıp oynağan, saharada saytannıñ «saltanatın» qwrğan Goloşekin 1941 jılı 28 qazanda Beriyanıñ nwsqauımen Barbış kentinde atıldı. «Ğalamat jwt şejiresi» derekti hikayatında bayandalğan jayttardıñ wzın-ırğası mine osı.

El işi bile jürgeni dwrıs-au: Bäkeñ – Valeriy Mihaylov – qazaqtıñ ülken dosı. Şın ziyalı adam. Zamandas. Mwñdas. Qalamger. Osı Bäkeñdi 1993 jıldarı «Hronika velikogo djuta» kitabı üşin Memlekettik sıylıqqa wsınğandar bolıptı. Biraq komissiya müşeleri qabıldamağan. Jaramsız dep tanığan. Seni, seniñ baytaq älemiñdi älemtapıraq jasap, ruhıñdı jasıtqan, qwl qılğan, sorlatqan qoğamnıñ qoyasın aqtarıp, bar bolmısın äşkerlegen, adamzattıñ ädil sotına salğan  kitap pen kitap avtorın mensinbeseñ, memsıylıqtan kem körseñ sağan ne deyik,  qazaqtıñ ädebi biligi. Äytse de, Bäkeñniñ qalamger qauım men oqırman ortasındağı bedeli zor. Sonıñ bir kuäsi Ğwsman ağamızdıñ audarması bolsa kerek. Avtorğa degen zor qwrmetpen tärjimalanğan kitap – HH ğasırda jazılğan eñ wlı tuındılardıñ birine esep. Öytkeni «Ğalamat jwt şejiresi» osınau alasapıran swmdıqtıñ ar jağındağı qwbıjıqtı tanıp, jer-jahandı kezekti lañnan saqtandıradı. Bwl kitap – jwt pen aştıqtıñ jwmırına twtasımen jwtılıp kete jazdağan jwrttıñ basınan ötken tağdırdı jırlağan epopeyalıq jinaq. «Qazan töñkerisinen keyin qwldandıru kezeñi bastaldı», «Bol'şevikter halıqtıñ qolındağı qazına baylıqtı tonap alıp älemdik revolyuciya jasağısı keldi». Valeriy Mihaylovtıñ kitabında mwnday tezister jii kezdesedi. Ol okyatbr' töñkerisiniñ atası Lenindi, onıñ jolın jalğastıruşılardı jek köretindigin aşıq jazadı. Ärine derekti hikayattağınıñ bärin aqtarıp şığuğa bir maqala jetpeydi. Men kitapqa saraptama pikir aytıp ta otırğan joqpın. Tek qısqaşa şolu jasadım. Sondıqtan  «Ğalamat jwt şejiresine» aldağı uaqıttarda oralıp  otıratın bolamız.

Abai.kz    

0 pikir