Särsenbi, 23 Qazan 2019
Bizdiñ şeneunik 4949 0 pikir 24 Şilde, 2014 sağat 11:41

ÖNER ADAMDARI ÖGEY BALALAR MA?

 

Keyde qaraptan-qarap otırıp, qapalanadı ekensiñ. Özge öñirlerde oblıstıñ atın şığarıp, abıroyın aspandatıp  jürgen abzal jandardı alaqanğa salıp, ayalap jüredi. Alıs jürgen aqın-jazuşıların elge şaqırıp, jası kelip qalğandarına üy-jay berip, sılañdağan swlu kölikti sıyğa tartıp, astına at mingizip, iığına şapan jauıp, twrmıstan tauqımet tartqandarına qarjılay kömek körsetip jatqandarın estip-bilgende asa bir rizaşılıq sezimi boyımızdı bilep alatındığı şındıq.

      Al bizde...Bizde bäri kerisinşe. Öner adamdarına degen qamqorlıq jaylı söz qozğaudıñ özi wyat. Böten jerlerge barğanda osı saual aldımızdan şığa ma dep ünemi quıstanıp otıramız. «Ou, senderde ataqtı aytısker aqın, Qazaqstannıñ halıq aqını Äsiya Berkenova bar emes pe edi? Sonıñ jayı qalay?» dese, nemese «Nağaşıbay aqındarıñız (Mwqatovtı aytadı) körinbey ketti ğoy» dese, bolmasa «ana dauılpaz aqın Aqılbek Şayahmetov qayda jwr?» dep qalsa ne betimizdi aytamız dep ünemi ürey üstinde jüremiz. Öytkeni jauabına kelgende auzımızdı qwr şöppen sürtkennen basqa, amalımız qalmaydı.

    Bwl bizdegi biliktiñ boyına bitken, sodan äli künge deyin arıla almay jürgen sıralğı sırqatı ma dep qalamın. Öner adamdarın ögeysitu—oblısımızdıñ basşılarınıñ bir-birine asıl amanattay etip tapsırıp ketetin «mäñgilik basqaru mwrası» sekildi. Basqasın bilmeymin, soñğı qırıq jıl işinde oblısımızğa eren eñbegi siñdi ğoy deytin ne aqınına, ne jazuşısına, ne ärtisine, ne jurnalisine bılayğı jwrt riza bolatınday qwrmet körsetilipti, bolmasa el «e,bäse» deytindey bir bwyımtayın nemese mwqtajın ötep jiberipti» degendi estigen de, körgen de emespiz. Özimizden şıqqan äkim bolsın, ne özge jaqtan äkelip, jaylı orıntaqqa qonjitqanı bolsın, osı dästürden auıtqığanı şamalı. Osındayda mına körşimiz—Qızıljarğa azğantay uaqıt äkim bolğan Tayır Manswrovtıñ öz jerinde sorlap jürgen qazaq jurnalisterine jasap ketken jaqsılığın estigende nemese Mwhtar Qwl-Mühammedtiñ Qızılordanıñ tizginin üstağanda sondağı aqın-jazuşılardıñ eñbegin jinap 100 kitap şığarıp ketkendigine qwlağdar bolğanda, äytpese Imanğali Tasmağanbetovtıñ Almatı men Astana şaharlarında jazuşılar qauımınıñ alğısına bölengendigin özgeler jır qılıp aytqanda, «Oypıray, bizge de osınday önerge degen ıqılası erekşe äkim bwyırar ma eken?» degen qızğanıştıñ qızıl iti qayta-qayta qıñsılaytındığı bar.

    Jä, äñgimen ärirekten bastalıq. Biz mektepte oqıp jürgen 60-şı jıldarı ataqtı klassik jazuşılarımız—Ğabit Müsirepov pen Säbit Mwqanov «Qostanay oblısınıñ Presnegor'kov audanında tuğan» dep biletinbiz. Keyin ayaq astınan osı qasietti de kieli öñir Soltüstik Qazaqstan oblısına qarap ketendigin estigende ayran-asır bolğandığımız ras. «Baqsaq-baqa eken» degendey bwğan osı qos asılımızdı oblısımızdı 20 jıldan astam bilep-töstegen, özin osı öñirde jartı qwdaydan kem sezinbeytin, keudesin nan pisken, özgelerdi, äsirese, qazaqtı adam qatarında sanamaytın Mihayl Borodin degen mıqtınıñ astamşılıq äreketi sebep bolsa kerek. Özinen basqa jandı közine ilmeytin osınau quıs keude, astamşıl hatşısımaq qazaqtıñ jazuşıların qaydan sıylasın. Elge keldiñ-au, halıq bwlardı asığa kütip otır-au degen oy sanasına krisin be, şirkinniñ. Ou, Borodin kim, Säbit pen Ğabit arısımız kim? Mwnday örkökirektikke tözsin be, özderiniñ kindik qanı tamğan qasietti ölkeni körşi oblısımızdıñ aumağına auıstırıp jiberipti.

 

               Beyimbet Maylin

  Ğabeñ men Säbeñ sekildi alıptardıñ şaujayına jabısqanmen, eşteñe istey almağan bilik ötkennen ğibrattı sabaq almaydı eken. Jwptarı jazılmağan üş arıs—İliyayas, Säken men Beyimbettiñ tarihtan oyıp alğan orındarı da birdey ekendigi barşağa ayan. İliyas pen Säkenniñ mwralarınıñ nasihattaluı eşkimnen de kende emes. Alayda Bi-ağañnıñ biz üşin orını bölek, märtebesi ayrıqşa ekendigi tağı da dausız. Ol kisiniñ atındağı mwrajaydıñ Almatı men Taldıqorğan sekildi qalalarda aşılğandığı, sondağı oqırman qauımnıñ ıstıq ıqılasına bölenip jürgendigi biz üşin zor quanış ekendigin de jasıra almaymız. Söyte twra özimizdiñ Bi-ağañnıñ tuğan topırağında, oblıs ortalığında ülken bir mwrajayınıñ bolmauı jüregimizdi jaralı etip jürgendigin de aytpay kete almaymız. Bwl mäseleni kezinde, Bi-ağañnıñ mwrasın zertep jürgen almatılıq Toqtar Beyisqwlov ağamız ben aqtöbelik Serikqali Baymenşin talay köterdi. Bir ökiniştisi, ol «bayağı jartas, bir jartas» küyinde qaldı. Oqırman tilegin, ğalımdardıñ zarın estitin qwlaq bolmadı. Sol twsta oblıs tizginin wstağandar mwnı sirä wsaq-tüyek dep sanasa kerek. Oñtüstikten keldi ğoy dep ümit artqan Şökeevtiñ onda şaruası bolmadı, tegi bölek Kulagin kerek etpedi, endi öz öñirimizdiñ tülegi Säduaqsov ta asqan salqınqandılıq pen sabırlılıq tanıtıp otır.

    Oblısımızdıñ tağı bir ataqtı tülegi, asa talantı müsinşi Käkimjan Naurızbaev ağamız eliniñ ıstıq ıqılası men jürek jıluına bölene almay dünieden ötti. Kezinde elimizdiñ eñsesin kötergen, halqımızdıñ birtuar wldarı—Abay, Jambıl, Qwrmanğazı, Şoqanğa tamaşa eskertkiş ornatqan, qazaqtan şıqqan twñğış käsibi müsinşisiniñ tuğan ölkesinde ne köşesi, ne mwrajayı joq. «Ätteñ,- deysiñ osındayda, -sol talanttı der kezinde elep-eskerip, qalamızdıñ sänin keltiretin eskertkişterge tapsırıs bergende, mına özmizdi mazaq etkendey qalanıñ naq ortasında şältiip twrğan neşe türli Napol'on, Çaplin, Janna d.Arktterden qwtılar ma edik, kim bilsin».

     Biletinderdiñ aytuına qarağanda bwl ağamızdıñ jası kelip qartayğan şağında osındağı bilik basındağılarğa "Elge kelsem dep edim", «jaman aytpay jaqsı joq» künderdiñ küninde olay-bılay bolıp ketsem, süyegim tuğan jerde qalsın» dep Qostanaydan bir bölme ğana swraptı desedi. Bi-ağañdı bötensigen şeneunikter Käkeñdi qaytsın, «äzirge sizge beretin üyimiz joq» dep bir-aq kesipti.

   Bilik sıylamasa da halıq alaqanına salıp ayalaytın, ünemi maqtan etip aytıp jüretin wlınıñ—Qazaq SSR-iniñ halıq suretşisi, eñbegi siñgen mädeniet qayratkeri, SSSR Memlekettik sıylığınıñ laureatı Käkimjan Naurızbaev kelesi jılı 90 jasqa toladı eken.

     Tağı bir talant, kezinde «qazaq val'siniñ koroli» atanğan Şämşi Qaldayaqovtıñ özi önerine tabınğan Äbilahat Espaev pen dañqtı kompozitor Baqıtjan Bayqadamovtıñ da osı öz ölkemizdiñ tuması ekendigin bireu bilse, bireu bilmes. Alayda bwl ekeui de kindik qanı tamğan jerinde layıqtı bağasın ala almay keledi. Özgesin bılay qoyğanda, mwndağı mädeniettiñ tizginin wstağandar osı ekeuiniñ eñ bolmasa än keşterin ötkizuge de qwlqı joq. Dwrısı niet joq şığar.

     Jaraydı, «közden ketse, köñilden wmıt» degendey o dünielik bolıp ketkenderdiñ ruhına nemqwraydı qaraytındarğa birdeñeni aytıp tüsindiru qiın şığar. Alayda közi tiri talantarımızdı da dwrıs bağalay almay jür emespiz be? Kezinde täp-täuir dausımen elge tanılıp qalğan Ayjan Nwrmwhamedova degen ädemi qarındasımız bar edi. Qazir de, qwdayğa şükir, twğırdan tayıp otırğan joq. Än düniesinde özindik ornı bar. Al sol qarındasımız tuğan jerge at izin salmaydı dese de boladı. Nege? Öytkeni  «tuğan jeriniñ atın şığarıp jür ğoy» dep ol kelgende emin-jarqın qarsı alıp, törge otırğızıp jürgen adam joq. «Ärkim sıylağannıñ qwlı», teris qabaq tanıtqan jerge kim jolasın. Renişin birde osında kelgende aytıp ta qaldı. «Meni mwnda emes, anau joldasımnıñ tuğan ölkesi—Qızılordada Mädina Eralievadan kem sıylamaydı», -dep sahnada ağınan jarılğanı bar.

   P.S.Jaqında  «Abai.kz» saytında  Bijan Qalmağambetov degen azamattıñ  «Qazaqtıñ bwrınğı ötken sal-se­ri­leri men jırşı-jıraularınıñ zañ­dı jalğası, wltımızdıñ twñğış bard aqını Tabıldı Dosımovtıñ şığarmaşılığına arnalğan festival' Aqtau, Atırau qala­sında ötti. Aqtöbede ekinşi ret qolğa al­dıq. Aldağı uaqıtta Astana men Almatı kütip twr. Ayaulı darınnıñ qanıñdı qızdıratın patriottıq öleñderi men jibek jeldey näzik lirikalıq änderi Qazaqstan twrmaq, Qıtay, Türkiya, Moñğoliyadağı qandasta­rımızğa keñinen mäşhür ekenine özim kuä boldım. Osı keşti ötkizuge qoldau kör­setken Aqtöbe oblısınıñ äkimi Arhimed Begejanwlına mıñ alğıs!»  degen sözderin oqıp, Atıraudıñ qırşın ketken aqınına degen qwrmet seziminiñ kuäsi bolıp, Arhimed inimizdiñ bwl isine rizaşılıq sezimidi jasıra almadım. Aqını äkimin emes, äkimi aqının izdegen eldiñ ne armanı bar, şirkin.

 

Mwartbek Däurenwlı

Qostanay

Abai.kz

 

0 pikir