Särsenbi, 23 Qazan 2019
46 - söz 4005 0 pikir 21 Naurız, 2014 sağat 17:26

Jer mäselesi – qazaqtıñ tiri ya öli boluınıñ mäselesi

Ahmet Baytwrsınwlı:

Orısşa oqığandar orıs söziniñ jüyesine dağdılanıp üyrengen, noğayşa oqığandar  noğay söziniñ jüyesine dağdılanıp üyrengen. Qazaq sözderin alıp, orıs  ya noğay jüyesimen tizse, ärine, ol nağız qazaqşa bolıp şıqpaydı. Sonday kemşilik bolmas üşin är jwrt balasın äuelinde öz tilinde oqıp, öz tilinde jazu-sızu üyretip, öz tiliniñ jüyesin bildirip, jolın tanıtıp,  balalar äbden dağdılanğandığın  keyin basqaşa  oqıta bastaydı. Biz de tilimiz bwzılmay  saqtaluın tilesek, özgelerşe äueli  ana tilimizben  oqıtıp, sonan soñ basqaşa oqıtuğa tiispiz.

***

Öz tilimen söylesken, öz tilimen jazğan jwrttıñ wlttığı eş uaqıtta adamı qwrımay joğalmaydı. Wlttıñ saqtaluına da, joğaluına da sebep bolatın närseniñ eñ quattısı – tili. Sözi joğalğan jwrttıñ özi de joğaladı. Öz wltına basqa jwrttı qosamın degender äueli sol jwrttıñ tilin azdıruğa tırısadı.     

***     

XX ğasırğa şeyin türiktiñ tilin azdırmay asıl qalpında alıp kelgen, til turasındağı abıroy men alğıs qazaqqa tiisti.

***                                                                                                                               

Älipbi degen – tildiñ negizgi dıbıstarına arnalğan tañbalardıñ jwmağı. Neğwrlım til dıbıstarına mol jetse, arnağan dıbısqa däl kelse, oquğa, jazuğa jeñil bolsa, üyretuge oñay bolsa, zamanındağı öner qwraldarına ornatuğa qolaylı bolsa, soğwrlım älip-bi jaqsı bolmaqşı.

***

Qazaq äldeqaşan tilinde qanday dıbıstar bar ekenin ayırğan, är dıbısqa belgilep tañba arnağan. Oquımızğa onımız jaqsı, jazuımızğa tağı jaqsı, üyretu jağınan orıstikinen, nemistikinen, francuzdikinen, ağılşındikinen oñay, oñtaylı.   

***    

Qwl bolğan halıqtan tuıp, qwldıqtıñ qorlıq-zorlığın körip otırıp, qazaq qalam qayratkerleri qalamın wltınıñ auırın jeñildetu, auruın azaytu jolında jwm­samauı mümkin de emes. Olay bolmağan bolsa, onda tabiğat zañınan tısqarı, adamnan şoşqa, şoşqadan küşik tuğan siyaqtı bolıp şığadı.

***

Balanı wlşa tärbieleseñ – wl, qwlşa tärbieleseñ – qwl bolmaqşı.

***

Jer mäselesi – qazaqtıñ tiri ya öli boluınıñ mäselesi.

0 pikir