Jwma, 6 Jeltoqsan 2019
46 - söz 2553 0 pikir 16 Mamır, 2014 sağat 16:23

Resey vs Ukraina: mäñgilik mäsele

Ukrainadağı ahualğa qatıstı pikirtalas soñğı uaqıtta qıza tüspese, sayabırlağan joq. AQŞ pen Reseydiñ arasındağı aqparattıq ayqasqa qazir törtkül dünie köz tigip otır. Bwl rette, bizdiñ basılımğa swhbat bergen täuelsiz jurnalist äri sayasattanuşı Sergey Duvanov soñğı kezdegi orın alğan oqiğalarğa qatıstı öz oy-pikirin ortağa saldı.

Jas qazaq: «Putin AQŞ pen Batıstıñ sankciyasınan seskenip otırğan joq» deydi halıqaralıq sarapşılar. Nege?

Sergey Duvanov: Sebebi bütindey alğanda sankciya strategiya emes. Bwl – strategiyanıñ san tarau qwralınıñ biri ğana. Iä, qazirgidey jahandağan älemde mwnday sankciyalar Reseydiñ deñgeyindegi memleketke «qolaysızdıq» tudıruı mümkin. Biraq bwl Mäskeudiñ «betin beri bwrıp», Qırım, bolmasa twtas Ukrainağa qatıstı sayasatın özgertuge ıqpal etui neğaybıl.

Jas qazaq: Qazir Reseyde «oqşaulau – ekonomikağa jaqsı, al salınatın sankciya­lar jalpı işki önimniñ ösuine ıqpal etedi» degen sıñaydağı pikir aytıluda. Sizdiñşe, Mäskeu qolğa alğan qazirgi trend qanşalıqtı tabıstı boladı?

Sergey Duvanov: Mäskeudiñ bwl äreketinen qanday nätije şığarın uaqıt körsete jatar. Esteriñizde bolsa, ekonomikalıq sankciya salınğan alğaşqı jıldarı Iran da: «işki tauar önimin arttıramız, şetten keletin tauarğa şekteu qoyamız» degen bolatın. Biraq bwl oyı iske aspadı. Iran rialı qattı deval'vaciyağa wşıradı. Mwnay eksportı 60 payızğa tömende­di. Onıñ üstine, ötkende Reseydegi statistika ğılımi-zertteu institutınıñ eks-törağası Vasiliy Simçera «Memlekettik statistika federaldıq qızmetiniñ» taratqan aqparatı şındıqqa säykes kelmeytinin aytıp qaldı. Onıñ sözine qarağanda, Reseydiñ älemdik jalpı işki önimdegi (JİÖ) ülesi 18,5 emes, 12 payız. Al resmi derekte 6 payız dep körsetilgen JİÖ-niñ ösimi şıntuaytında 4 payızğa da jetpeydi.

Jas qazaq: Qazir Mäskeu AQŞ pen Batısqa qarsı jauap qatuda. Mäskeudiñ bwl äreketinen qanday da bir nätije şığa ma, qalay oylaysız?

Sergey Duvanov: Iä, Resey Amerikanıñ äskeri äri barlauğa arnalğan jer serigine auaday qajet zımıran qozğaltqışınıñ tasımalına şekteu qoymaq oyı bar. Mwnıñ şet-şağasın ötkende vice-prem'er Dmitriy Rogozin aytıp qaldı. Qazir Pentagon negizinen Reseydiñ «Energomaş» käsipornında qwrastırılatın zımıran qozğaltqıştarın paydalanadı. Biluimşe, bwlar amerikalıq «Atlas V» zımıranına arnalğan «NK-33» jäne «RD 180» qozğaltqışı. Al 2020 jılğa qaray Resey amerikalıq ğarışkerlerge «Soyuz» zımıran-tasımaldauşısınıñ orındarın satudı toqtatpaq. Meniñşe, bwl Mäskeudiñ AQŞ-tıñ tamırın basıp körgisi kelgen türi ğana. Sebebi atalğan zımıran tasımaldauşıdağı är orın üşin Qwrama Ştattar Reseyge 76 mln dollar töleydi.

Jas qazaq: Ukraina dağdarısı resmi Astana wstanatın jäne bügingidey deyin bülinbestey köringen köpvektorlı sayasatına qanşalıqtı äser etti dep oylaysız? Däl qazir Qazaqstan üşin bwdan basqa balama joldar bar ma?

Sergey Duvanov: Iä, jasırarı joq, Ukrainadağı jağday jäne bwl taraptağı Reseydiñ äreketi Qazaqstannıñ sırtqı sayasat vedomstvosınıñ jwmısın äri qiındatıp, äri kürdelendirip jiberdi. Biraq konceptualdı twrğıdan alsaq, Astana öziniñ bağzı dästürine adaldıq tanıtıp otır. Aqorda eki tarappen de dostıq äri seriktestik baylanıstı saqtap qaluğa tırısıp bağuda. Bılayşa aytqanda, barlığınıñ köñilinen şığuğa, eşkimmen betpe-bet kelmeu, eşkimmen arazdaspau, wrıspau – Qazaqstannıñ sırtqı sayasattağı doktrinasınıñ eñ negizgi özegi.

Jas qazaq: Ötken aptada Astanağa AQŞ memlekettik hatşısınıñ orınbasarı
Uil'yam Berns keldi. Tiisinşe qwrmetti qonaqtı qabıldauına baylanıstı Prezident Nwrswltan Nazarbaev Mäskeude ötui tiis bolğan Wjımdıq qauipsizdik turalı şart wyımınıñ (WQŞW) beyresmi sammitine qatısqan joq. Qazir keybir sayasattanuşı, onıñ işinde sırt köz bwdan sayasi astar izdep jatır. Al sizdiñ bwğan qatıstı közqarasıñız qanday?

Sergey Duvanov: Mwnıñ özi Aqordanıñ qanday jağdayda bolmasın köpvektorlı sayasattı wstanuğa tırısatının tağı da däleldedi. Meniñşe, soñğı kezderi Qazaqstannıñ köpvektorlı sayasatı Reseydiñ jağına jii jığılıp jürgeni jasırın emes. Degenmen de, Aqordağa soñ­ğı kezde qalıptasqan ahualğa baylanıstı bir jağınan Vaşingtonmen keñesip alu mañızdıraq boldı.

Jas qazaq: Putinniñ Simferopol' saparı Ukraina halqınıñ aşu-ızasın tudırğanı turalı bükil Batıs baspasözi jarısa jazıp jatır. Jaraydı, bwl bir jağınan tüsinikti delik. Al sonıñ artınan ile-şala Pridnestrov'ege barğan Resey ükimetiniñ vice-prem'eri Dmitriy Rogozinniñ äreketin qalay bağalauğa boladı?

Sergey Duvanov: Putinniñ Simferopol' saparı nemese Pridnestrov'ege barğan Rogozinniñ äreketi eñ aldımen sayasi sauatsızdıq äri barıp twrğan diplomatiyalıq dörekilik der edim. Ekeuiniñ äreketine atalğan aymaqtardağı jalpı jağdaydı eskere otırıp bağa bersem, bwl aşıqtan-aşıq diplomatiyalıq arandatuğa jatadı.

Jas qazaq: Amerikalıq sarapşılar «Putin «Pandora qwtısın» aşıp jiberdi» dep dabıl qağuda...

Sergey Duvanov: Turasın aytqanda, ol (Putin) şekaranı qayta qaraudıñ qauipti ülgisin oylap taptı. Negizinde, özge memlekettiñ şekarasına qol swğılmauına, birinşi kezekte osı Reseydiñ özi kepil bolğan edi. Bireuler «mwnı birinşi bop, täuelsiz Kosova memleketiniñ qwrıluına ıqpal etken NATO bastap berdi» deydi. Biraq bwl – şarttı dünie. Sebebi ol kezde şınımen twyıqqa tirelgen jağday tuındadı. Eki etnos birin-biri qırıp joya bastağanda, qandı qaqtığıstı beybit jolmen şeşu mümkin bolmadı. Mwnday jağdayda bwğan halıqaralıq küşterdiñ aralasuı zañdı edi. Qantögis tek osınıñ nätijesinde auızdıqtaldı. Al Qırımda Kosovadağı jağdaydıñ mıñnan bir nwsqası bolğan joq. Azamattıq nemese etnikalıq qaqtığıstar tuındadı ma? Joq! Bolmasa adam ölimi boldı ma? Joq!

Sosın YUgoslaviyadağı qantögisti toqtatqan äskeriler jañadan täuelsizdik alğan aymaqqa köz tikken joq. Al Qırımğa «tärtipti saqtau maqsatında jiberildi-mis» degen reseylik äsker aqır ayağın­da tübekti Reseydiñ qwramına qosıp tındı.

Jas qazaq: Ukrainadağı jağdayğa otandıq BAQ eşqanday emociyasız, ob'ek­tivti bağa bere aldı ma, qalay oylaysız?

Sergey Duvanov: Qazaqstannıñ aqparattıq narığı negizinen Resey mass-mediasınıñ ıqpalında ğoy. Sondıqtan Ukrainağa qatıstı orıstildi aqparat qwraldarınıñ derliginde reseylik, anığıraq aytsam, reseyşil közqaras basım. Bwl – birinşi kezekte Mäskeudiñ poziciyasın qoldaytın jäne mwnı öz maqalasında, bolmasa äleumettik jelide barınşa «jarnamalap», osı arqılı qoğamdı reseyşil zombige aynaldıruğa üles qosıp otırğan keybir orıs jurnalisterine qatıstı.

Jas qazaq: Futboldan Resey birinşiligindegi «Zenit» – «Dinamo» komandasınıñ arasındağı oyında janküyer bülik şığardı. Artınşa bwğan qatıstı «Zenit» janküyeriniñ biri: «Resey №1 imperiya» bolmasa «Reseyge eşkimge qarsı twra almaydı» , «älem Reseyden qaymığadı» degen sıqıldı pikir bildirdi. Bwl neniñ belgisi? Jalpı, bügingi orıs wltınıñ bolmısı qanday?

Sergey Duvanov: Bwğan birjaqtı jauap beruden aulaqpın. Degenmen, mwnıñ barlığı qazirgi putindik jüye qalıptastırğan sayasattıñ jemisi. Mäskeudiñ tarapınan Ukrainağa qarsı jürgizip otırğan aqparattıq soğıs qazir halıqtıñ da sanasın ulay bastadı. Bwl jağınan bauırlas wlttar bolsa da, orıs pen ukrain arasındağı ayırmaşılıq jer men köktey. Qazirgi ukrain wltınıñ dili men mädenietinde europalıq ıqpal bar. Olar qazir jartılay europalıq wltqa aynalıp ülgerdi. Bügingi ukrain qoğamınıñ sanası, jauapkerşiligi, belsendiligi, mädenieti, kerek deseñiz, wlt jolında basın bäygege tiguge dayarlığı jağınan reseylik qoğamnan bes eli biik twr. Sondıqtan Maydan – wrı, jemqor bilikke qarsı bas köteru ğana emes. Jalpı, bir ğana maydannıñ özi ukraindardıñ wlt retinde ösuine, bilikke ıqpal ete alatın naqtı azamattıq qoğamnıñ qalıp­tasuına ülken ıqpal etti. Bwl twrğıdan qazirgi ukrain-orıspen bes qaynasa da sorpası qosılmaytın mülde basqa wlt.

"Jas qazaq" gazeti

0 pikir