Senbi, 28 Naurız 2020
46 - söz 3866 0 pikir 19 Mamır, 2014 sağat 10:39

AUĞANDAĞI QAZAQTAR

äl-Farabi atındağı Qazaq wlttıq universitetiniñ joğarı oqu ornına deyingi bilim beru fakul'teti qazaq diasporası ökilderimen birge, 2010 jıldan beri Auğanstan Islam Respublikasınan (AIR) kelgen jastarğa da bilim berude. Eki el arasındağı ıntımaqtastıq kelisimşart negizinde Auğanstanğa issaparğa barğanda, sonda twrıp jatqan qazaq diasporasınıñ eñ bedeldi ökili - Abdul Jalil Salamatzadamen kezdesip äñgimege tartqan edim.

Qandasımız Abdul Jalil - Qwndız provinciyasında mal şaruaşılığımen aynalısatın, auqattı jan. Qazaqstan Ükimetiniñ şaqırtuımen Qazaqstan men Auğanstan arasındağı diplomatiyalıq qatınas ornağandığınıñ 20 jıldığına arnalğan, AIR sırtqı ister ministrliginde 2012 jıldıñ aqpanında ötken döñgelek üstelge qatısqan. Onıñ söylegen sözin şeteldik jäne auğandıq diplomattardıñ köpşiligi jılı qabıldadı. Ol odan bwrın birneşe ret Qazaqtardıñ düniejüzilik qwrıltayına delegat bolıp qatısqan. Abdul Jalil jergilikti azamattar arasında jaqsı qarım-qatınasqa, bedelge ie, bwrınıraq AIR Parlamenti tömengi palatası Jirga bolısı deputattığına kandidat­tığına özin wsınuğa ümiti boldı. 2013 jıldıñ jazında Qazaqstan azamat­tığın aldı, biraq äzirşe Auğanstanda twrıp jatır. Abdul Jalil Auğanstanda qazirgi kezde twrıp jatqan qandas­ta­rımız jaylı äñgimesinde: «Auğanstanda twratın qazaqtar birte-birte Qazaqstanğa qonıstansaq degen ümitte, äytse de, qazir oğan qarjılıq mümkindikteri joq. Bizdiñ elimizde de olarğa memleket kömek körsetpeydi (oralmandardı qoldau bağdarlaması 2012 jıldıñ mamırında ayaqtalğan). Olardıñ köpşiligi Qazaqstanğa köşip kelu üşin qanday da qarajat tabu maqsatında öz jer uçaskelerin satu mäselesimen aynalısuda» ­ - dep­ ağınan jarıldı.

 

 

 

Auğanstandağı Qazaqstannıñ konsuldığınan alğan mälimetterge süyensek, Auğanstanğa qazaq diasporası ökilderiniñ negizgi böligi şamamen ötken ğasırdıñ 30-jıldarında qonıstanğan (bwğan deyin de qazaqtar köşip kelgen, biraq olardıñ wrpaqtarı etnikalıq-tuıstıq qatınastarın jäne mädeni baylanıstarın joğaltqan). Qazirgi uaqıtta Auğanstan Islam Respublikasındağı etnikalıq qazaqtardıñ jalpı sanı 25 otbasığa juıq (140 adamday) olar, negizinen, eldiñ soltüstik aymaqtarın mekendeydi. Auğanstandağı etnikalıq qazaqtardıñ köp mekendegen jeri - Qwndız provinciyası, qalğandarı: Balhta - 7 otbası, Bağlanda - 7 otbası, Taharda - 1 otbası, Farabta 1 otbası qonıstanğan. Olardıñ arasında aralas nekeniñ ülesi joğarı (äyelderi - özbekter men täjikter), osığan baylanıs­tı jastar qazaq tilin bilmeydi. Qazaqtar qızdarın basqa wlttarğa wzatpauğa tırısadı.

Özbek jäne täjik wlttarınıñ köpşiligi de Auğanstannıñ soltüstigin mekendeydi. Olardıñ belgili bir böligi özderin qazaq retinde körsetkisi keletinin osı orayda atap ötken orındı. Bwğan olardıñ Qazaqstanğa repartriant (öz eline qaytuşı) esebinde ötip, jeñildetilgen tärtippen Qazaqstan azamattığın aluğa tırısuşılığı sebep boluı mümkin. Qazaq diasporası ökilderiniñ qarjılıq jäne äleumettik jağdayları tömen. Jeri, malı jäne halıq twtınatın tauarlı wsaq dükenderi bar 2-3 däuletti otbasın esepke almağanda, köpşiligi diqanşılıqpen, jük tasımaldaumen jäne ärtürli jwmıspen aynalısadı.

 

Auğanstanda az wlttarğa kömek körsetu men damıtudıñ äleumettik bağdarlamaları qarastırılmağan. Sondıqtan da Auğan ükimeti qazaq diasporası ökilderine eşqanday kömek körsetpeydi. Jergilikti qazaqtardıñ 80-85 payızı sauatsız. Memlekettik jäne äskeri qızmette qazaqtardıñ eşqaysısı qanday da bolmasın lauazım ielenbegen.

Ğalım, şığıstanuşı Islam Jemeney Auğan qazaqtarı jaylı jazğan eñbeginde: «1980 jıldarı Kabul universitetinde bar-joğı eki qazaq joğarı bilim alıp jürdi. Olardıñ biri - Nwrmwhammed molda Serikbaywlı. Ekinşisi - Mwhammed Rafih BWW-nıñ bosqındar bölimşesiniñ tizimine ilinip, öziniñ alğan jağrafiya mamandığı boyınşa Daniya elinde twraqtadı. Qazaqstanmen de baylanısıp twradı. Atalğan eki oqımıstıdan keyin Auğanstanda joğarı oqu bitirgen Abdolla Äskeri. Abdolla 1981 jılı Balh oblısı, Mazar Şärip qalasında düniege keldi. 2003-2006 jıldar aralığında Kabul universitetin oqıp diplom aldı. 2007-2010 jıldarı täuelsizdiktiñ jemisi retinde Almatı qalasındağı halıqaralıq Süleymen ­Demirel universitetiniñ ekonomika fakul'tetin «Biznes menedjmenti» mamandığı boyınşa magistraturasın ayaqtadı. Sonımen qatar jurnalistika salasında täjiribelik bilimin jetildirdi. Qazirgi uaqıtta atalğan universitetiniñ kitaphanasınıñ meñgeruşisi bolıp qızmet atqaradı. Eline adal qızmet etip, ğalım bolu nieti bar» - dep jazğan.

Qazaqstan Respublikasınıñ ükimeti men Auğanstan Islam Respublikasınıñ ükimeti arasındağı Bilim beru salasındağı ıntımaqtastıq ayasında gumanitarlıq kömek körsetilip jatqanı barşağa ayan. Bügingi tañda kelisimşart negizinde auğan jastarı Qazaqstannıñ joğarı oqu orındarında bilim aluda. Ötken jılı Auğanstanğa issaparmen barğanda Qazaqstanğa kelip oqığısı keletin qazaq diasporası ökilderi Auğanstandağı Qazaqstan elşiligine kelip, ötiniş bildirgeninen habardar edim. Säti tüsip 2013 jıldıñ mausım ayında eki el arasındağı ıntımaqtastıq kelisim ayasında ötkizilgen emtihanğa 4 qazaq diasporası ökili de qatısıp, näti­jesinde Qazaqstanda oquğa joldama alğan ­bolatın. Den­saulığına baylanıstı bireui kele almadı. Qazirgi tañda kelgen 3 qandasımız: ­Abdul Rahib Salamatzada, ­Nazari ­Farhand, Akbari Mohammad Kasım Äl Farabi atındağı Qazaq wlttıq universiteti joğarı oqu ornına deyingi bilim beru fakul'tetinde qazaq tilinde bilim aluda. Tildik kurstan ötken soñ, Qazaqstannıñ joğarı oqu ornında bilimin jalğastıruğa mümkindik aladı. Qanday da bir mümkindik tuıp jatsa, qandastarımızğa qoldau körsetu bizdiñ adamgerşilik twrğıdan körsetiletin parızımız dep sanaymın.

Gülşara Tastemirova, QazWU-diñ docenti

Maqala «Jas qazaq» gazetinen alındı

0 pikir