Särsenbi, 23 Qazan 2019
Jañalıqtar 2173 0 pikir 31 Qazan, 2013 sağat 03:48

Eleujan Serimov. Zañ, qwqıq salasındağı kisäpirlik "qwbılıstar"

Bolmısımız momın bolğannan ba, sot degende at ürikkendey şoşitınımız ras. Zäude bir zañğa tompaq kelip qalıp, äpseleñge tüsken keziñde imanıñ men ar-ojdanıñ, ishatıñ men kisiligiñ sınalıp, bilip-bilmey istegen äreketiñniñ aq-qarasına qaray qılday moynıña zildey qamıt kigizuge ükim şığaralatın birden-bir orın – sot. Tegeuirindiden tepki jep, küştiden tar qıspaq körgen, ädilet izdep, törelik swrauşılardıñ jügineri men süyeneri – qaşan da osı sot orındarı. Olardıñ käsibi deñgeyin qazirgi küni baspasöz betterinde sot jüyesindegi ädi­let­siz­der­­ jayında jii-jii söz bolatınınan-aq anıq añdauğa boladı. Ädiletsizdikter – qazirgi qo­ğam­­­da­­ğı be­leñ alğan, äsirese adam sanasına tüsken jegi qwrt sekildi dertterdiñ biri. Äuel basta ter­­geuşi öz isin äd­­il jürgizbegendikten, janama dälelderge qwrılıp, ja­zıq­sız­ moynına kinä tağılğan ay­ıp­taluşılardıñ deni kün ötken sayın köbeyip baradı. Elimizde zañnıñ tiisti därejede orındaluının qadağalaytın organ — Bas prokuraturanıñ derekközine jüginsek, 2012 jıldan bastap bir jarım jıl işinde 855 adamnıñ konstituciyalıq qwqı bwzılıptı, 105 adam zañsız twtqındalğan, 209 adam zañsız wstalğan, 372 adam qılmıstıq jauapkerşilikke zañsız tartılğan deydi.

Bolmısımız momın bolğannan ba, sot degende at ürikkendey şoşitınımız ras. Zäude bir zañğa tompaq kelip qalıp, äpseleñge tüsken keziñde imanıñ men ar-ojdanıñ, ishatıñ men kisiligiñ sınalıp, bilip-bilmey istegen äreketiñniñ aq-qarasına qaray qılday moynıña zildey qamıt kigizuge ükim şığaralatın birden-bir orın – sot. Tegeuirindiden tepki jep, küştiden tar qıspaq körgen, ädilet izdep, törelik swrauşılardıñ jügineri men süyeneri – qaşan da osı sot orındarı. Olardıñ käsibi deñgeyin qazirgi küni baspasöz betterinde sot jüyesindegi ädi­let­siz­der­­ jayında jii-jii söz bolatınınan-aq anıq añdauğa boladı. Ädiletsizdikter – qazirgi qo­ğam­­­da­­ğı be­leñ alğan, äsirese adam sanasına tüsken jegi qwrt sekildi dertterdiñ biri. Äuel basta ter­­geuşi öz isin äd­­il jürgizbegendikten, janama dälelderge qwrılıp, ja­zıq­sız­ moynına kinä tağılğan ay­ıp­taluşılardıñ deni kün ötken sayın köbeyip baradı. Elimizde zañnıñ tiisti därejede orındaluının qadağalaytın organ — Bas prokuraturanıñ derekközine jüginsek, 2012 jıldan bastap bir jarım jıl işinde 855 adamnıñ konstituciyalıq qwqı bwzılıptı, 105 adam zañsız twtqındalğan, 209 adam zañsız wstalğan, 372 adam qılmıstıq jauapkerşilikke zañsız tartılğan deydi. Bwdan — sotqa deyingi satıdağı, dälirek aytqanda, işki ister organdarı qızmetkerleriniñ jürgizgen tergeu amaldarındağı olqılıqtan ğana emes, sonımen birge sot üderisine qatısuşılardıñ (prokuror, advokattardıñ) da käsibi deñ­gey­i­niñ­ osal tüsip jat­­­qa­nı­nan de­gen­ qorıtındı şığaruğa boladı. Ädildik kategoriyalarınıñ negizgi qağidattarı osı­­ jerde bosañ tar­tuda. Bwrnağı jıldarı El­­bası teleefir ar­qı­­lı be­r­gen­ bir swh­ba­tın­da öziniñ jarlığımen jiırmadan astam sud'yanı ornı­nan­ al­­astatqanın aytqan edi­. Al solardıñ ornın basqan, bügingi tañda sot jüyesinde qızmet etip jürgender öndirdey jastar, ömirlik, qızmettik tä­­­ji­­ri­besi az mamandar. Qosılğıştardıñ auıstırğanmen qosındı özgermeude. Kön qwrıssa qalıbına baradınıñ kerindey. Qazir olardıñ da pışağı qwyrıq üstinde bolıp twr. «Baltalımen  alıssañ da, qaltalımen qağıspa» degen söz bar. Ömirdiñ ıstıq-suığın tatıp ülgermey, qazanında qaynamay jatıp, kesim aytatındardı körgende, jigeriñ qwmğa siñgen suday bop, üniñ şıqpay qaladı eken...

Qazirgi küni qay salada bolmasın memlekettik qızmet mekemelerinde ädeptiliktiñ jetispeuşiligi buı bwrqırap twrğan özekti problemağa aynaluda. Bwnıñ qwqıq qorğau organdarına da qatısı joq emes. Sot töreligin at­­­qa­ruda, sot öndirisinde, sottıq, prokurorlıq jä­ne­ tergeu organdarında ad­­am­ger­şilik normaların qatañ saqtap, olardı öz­ ornımen dwrıs qoldana bi­­­ludiñ mañ­ızı öte-möte zor. Jasalınğan qıl­mıstı aşu, qılmıskerdi an­ıq­tau, onı ws­tau, qılmısına qaray äd­il jaza tağayındau, onıñ keyingi ömi­rin­de mändi, maz­­mwndı ğwmır ke­şui qoğam men­ adam müd­deleriniñ etene qabısqan özara birliginen tu­ın­daydı. Sot tö­religin atqaratın organdardıñ öz ökilettiligin is jü­zinde jüzege as­ı­ru­ ba­­rısında azamattardıñ qwqıqtarın qozğap, belgili bir­ twlğağa mem­lekettik mäj­bürleu şaraları qoldanılatını ayan. Azamat­tıñ­ ar-wya­tı, bostandıq-er­kin­digi, otbasındağı kelisim üy­le­sim­di­li­gi, yaki, bir söz­­­ben aytqanda, tağdırı qıl­­mıstıq ister boyınşa şığarılatın ter­­geu qo­­rıtındısına tikeley bay­la­­nıstı. Endeşe qılmıstıq ister boy­ın­şa sot­­tıñ tergeu qorıtındısı zañ jä­­ne adamgerşilik negizderge süy­e­nu­i ab­zal. YAğ­ni, qılmıstıq isterdi tergep, sot­ şeşimin şığarğanda, qıl­mısqa qar­sı­ kü­­res şaraların qoldanu zañ talap­ta­rına ğana emes, son­day-aq ad­am­ger­şi­lik­ mwrattarğa da qatañ säykes boluı qa­jet, bas­qa­şa aytqanda, sot or­gan­da­rı­ al­dındağı qızmettik maqsattar zañdı ne­­gizge ala otırıp, adam­ger­şi­lik­ joldar­men şeşimin tabuğa tiis. Totı qws qanatına qarap türlenip, ayağına qarap qorlanadı deydi. Sot organdarına qarap qorlanatınday bolmayıq. Soñğı jıldarı sot ädildigi bağıtında qanşama jwmıs atqarıldı. Sot jüyesine alqa biler institutınıñ engizilui de osımen tikeley baylanısıp jatır.

Sottağı alqa bi mü­şe­leri aldın ala qalıptasqan pikir, közqa­ras twrğı­sı­nan em­es, sot­ tergeui ba­rı­sında anıqtalatın, äygilenetin anıq dälel­der­ge­ süy­e­nip­ barıp­ şeşim qa­bıldaydı. Bwl instituttıñ artıqşılığı – köp­ten sot­ jüyesinde äbden qa­lıpqa tüsip qalğan sud'ya, öz käsibi, tä­jiribesiniñ biiginen­ qıl­mıstı bağalasa, alqa müşeleri mwnday küydi alğaş bastan ke­­şi­­rip, sot­ üderisine sırt­tay­ emes, twñğış ret tikeley qatısıp otırğandıq­­tan­, sot tö­religine barınşa ja­uapkerşilikpen keluge wmtıladı. Son­dıq­­tan kä­sibi su­d'ya men alqa mü­şe­le­ri­niñ pikiri bir jerden şığa bermeui zañ­dılıq, qalıptı jağday boluğa tiis. Bwl­ ins­ti­tuttıñ wtımdılıq er­ekşeligi – alqa müşeleri ömirdiñ tür­li jağ­da­yat­ta­rı­nan­ jasalğan qılmısqa su­d'yalarday zañdıq-tehnologiyalıq twr­ğıdan qa­ra­may­dı,­ ömirdiñ özegindegi täjiribege süyenedi. Äytse de alqa bilerdi sot üderisine qatıstırudıñ qarsı jaqtarı da bar. Ar­nayı zañgerlik bilimi, täjiribesi joq­, sondıqtan qarapayım adam (alqa biler) sezim jetegine erip, adam tağdı­rın­ şeşer twsta qatelikke boy aldıruı mümkin degen uäj aytıladı.

Osınıñ bäri de zañ, qwqıq salasında körinis tauap jatqan kisäpirlik qwbılıstar. 

 

Qarağandı qalası

Abai.kz

0 pikir