Düysenbi, 18 Qaraşa 2019
Jañalıqtar 1688 0 pikir 2 Şilde, 2013 sağat 08:51

Baqaş Kädey. Elbası Qwljağa kelgende

(esse)

(esse)

2004 jılı qırküyektiñ 24 jwldızı. Äbiger bolğanımızğa bir jwma. Dünie qazaqtarınıñ wlı kösemi Nwrswltan Äbişwlı Nazarbaev elimizge saparlay keletin kün. Saparlay kelgende osı Qwljada bolıp, memleket jäne avtonomiyalı ölkeniñ basşılarımen keybir mäseleler turalı keñespek. Näkeñniñ köñilge alğan tağı bir şaruası – Qıtaydağı qarapayım qazaqtardıñ hal-jayın bilu maqsatında bir jay otbasına bas swğıp, nan auız tiip attanbaq ekenin wqqan soñ, oblıstıq ükimettiñ ornalastıruı boyınşa, belgilengen qonaq keletin otbasınıñ qora-qopsısın tazalap, üyin rettep, äynegine deyin sürtip, kädimgi toy jasaytınday äbiger bop jürgen jayımız osı. Belgilengen otbası oblıstıq mäslihattıñ bwrınğı törağası, zeynetker basşı Äzimbay aqsaqaldıñ otbası boldı. Sebebi, qarapayım otbası dep bir diqan nemese malşınıñ otbasına  ornalastırsaq, şetkerirek bolıp, jol alıstaydı da uaqıt jar bermeydi, Olay bolatını berilgen uaqıt basında 40 minut delingen, keyin 20 minutqa qısqardı. Ekinşiden, qalayda biz üşin şetel Prezidenti keletin bolğandığı sebepti, tiisti memleket qwpiyalığına kepildik etu üşin sol otbasındağılar söz-äreketke erekşe köñil bölui kerek. Üyge qazaq patşası keldi dep, quanıştı sezimmen lepire söylep otırğanda, auzınan keybir memleket qwpiyalığına sayatın söz-söylemder şığıp ketse, «aytılğan söz atılğan oq», qayta jiıp ala almay wyatqa qalatın, tipti ülken isterge barıp kesiri tietin jağday tuıluı ğajap emes. Ol üşin ol kisilerge aldın ala «Otbasılıq kurs» aşu kerek. Jöpeldemede bwl mümkin bola qoymaydı. Sonımen sayasidıñ qır-sırına qanıq, basşılıq qızmette bolğan, qart partiya müşesi Äzimbay aqsaqaldıñ üyine ornalastırğan jağday osı.

Qwlegerdey tıpırşıdıq

Bwl men oblıstıq ükimettiñ kütip alu basqarmasında istep jürgen kezim. Basqarma bastığı Kamaş apay, men jäne keñse meñgermesinen  Izät Äbilmäjinqızı, zañ-tüzim basqarmasınan Nwrğayşa Jwmaşqızı qatarlı birneşeumiz osı Äzimbay aqsaqaldıñ üyin retteuge järdemge kelgenimizge bir apta. Elbası kelgende ärqaysımızdıñ öz mindetimiz bar. Men qoy soyıp, qazaqşa jiliktep, balqıtıp pisirip,tabaq jasap, özim bastap köterip kirip, «äumin» dep bata swraytın boldım. Al, Izät pen Nwrğayşa kädimgi qazaq kelinderi retinde qaymaqtap samaurınmen şay qwyadı. Kamaş apay qajetti zattardı tolıqtauğa kepildik etuşi. Elbasınıñ nwr didarın köru orayına ie bolğandığımız üşin quanıştan boyımızda qan tulap, bir türli sezim bilep, auızdıqpen alısqan qwlagerdiñ küyin keşip, sağat sanap, wyqı qaşıp, sol sätti küttik. Küttik te, Äzimbay şaldıñ därethanasına deyin aynaday etip tazalap ülgerdik. Äzimbay şaldıñ üyi qala ortalığınan İle özeniniñ köne köpirine qaray jüretin joldıñ oñ qatarındağı tasköpir auıldıq ükimet ğimaratınıñ artında ğana, ot-elektr stansasına qwldap ketetin köşeniñ boyında eken. Europa ülgisinde salınğan bir qabat şatırşa qañıltır töbeli, ortası karidor, eki jağına bölinip ornalasqan üşten altı auızdı üy, karidordıñ taqalğan basında qabat üydegi sekildi tazalıq bölmesi bar. Aula kölemi mölşermen 5 fın(3 sotok), qaqpadan kire beris oñ jağında bir auızdı şayhanalıq üy, onıñ jer astı bölmesi kömirhana etip ornalastırılğan. Üydiñ artındağı köldeneñ wzınşaq jerdiñ köşe jaq şetine garaj salıp, işki jağındağı qalğan böligin aq qaldırmay jemis ağaştarın otırğızğan. Al altı auız üydiñ karidor arqılı bölingen batıs üş qanatınıñ astı as üy jäne azıq-tülik qoyması etilgen. Üy qorğanınıñ tübine jüzim otırğızılıp, söremen kire beris şayhana üyge artıp qoyılğan da, qaqpadan kirgen adamğa jasıl karidordan kirgendey janğa jaylı äser beredi.

Elbası keletin kün de jetti äyteu. Äzimbay şal, wlı Şalqar üşeumiz qoydı artqı aulada soydıq, sol arağa oşaq salıp, ülken qazan asıp, bir qoydıñ etin biraq saldıq, et pisip bola bere Elbasınıñ arnaulı azıq-tülik tazalığına jauaptı qorğauşısı Aydar deytin atan tüyedey azamat keldi de:

– Etiñiz pisti me?– dedi.

– Pisip qaldı, –dedim men.

– Bir kesip beriñiz, – dedi de, qolındağı köterip jürgen çemodannıñ işinen qattamalı qolfonğa wqsaytın aspabın alıp şığıp tañdayın aştı, barmaqtay etti tañdayına basıp jauıp, bes on sekunttay twrdı da ekrandağı üzdiksiz özgergen cifırlar toqtağanda barıp:

– Jaraydı, etiñiz tolımdı, jeuge jaraydı, – dep iığın bir qomdadı da, aspaptarın jiıstırıp, aldıñğı aulağa ötip ketti.

Aydar keşeden beri bar osında, aulanıñ tört tarabınıñ qauipsizdigi men ortasınıñ tazalıq ölşemin mwqiyat tekserip jürgen. Deneliligi sonşa, ädettegi üydiñ esiginen tura kirse, eki iığı eki jaqtaudı soqpasa da sızıp kiretindey, boyı, Qwday-au, eki metrden älde qayda artıq. Men ädette boyım 182 sm, salmağım 98 de 101 kilogram aralığında tartıp jüretinmin. Keşe onımen esik aldında suretke tüskemiz, bügin älgi suretterimizdi körsek, Aydardıñ qasında toktan şıqqan balapanday körinedi ekenbiz. Bügin täñerteñ Aydar bizge qadağalay tapsırıp:

- Sizderdiñ qwbır sularıñızdı ülken kisige işuge bolmaydı, öytkeni sizderdiñ qwbır sularıñız twndıru barısında qwramındağı as qortuğa järdemşi minaraldar süzilip tastalğan, sizder şaydı da, etti de minaral sumen qaynatularıñız kerek, – degen. Sosın kadimgi keñselerge qoyılatın elektrli su qaynatqıştıñ töbesine töñkere salatın 20 kilogramdıq minaral sudan 6 qwtısın äkelip, şay men etke jalpı üş törteuin istetkenbiz.

Bwl kezde samaurındağı şay da qaynap, qaymaqtı sütimen qwya salatınday dayın bop twrğan. Dastarhan tolı tağam. Qonaqtar kelip otırsa, etimdi tartsam ğana boldı, meniñ mindetim bitkeli twr. Aydar mırza bir kezde, bir närse esine tüskendey: .

- Qanday şay dayındadıñızdar? – dep swrap qaldı.

- Sütti şay qwyamız ba dep, – dedik üy iesi bäybişe bar bärimiz.

- Joq, bolmaydı. Ülken kisige sütti şay işuge bolmaydı. Ol kisi bir jıl boldı, densaulıq üşin kök şay işip jürgen. Onıñ üstine sizderdiñ sütterñizdiñ sapasın biz äli teksergemiz joq. Öytseñizder ülken kisini auırtıp alasızdar,–dedi. Şaması sol kezde bizdiñ elde ausıldıñ qwtırıp twrğandığınan habardar bolsa kerek.

- Kök şay da dayın, qajetine qaray bolar dep, altı-jeti türli şay dayındap qoyğanbız, tañdağanın işedi, –dep bizdiñ kütip alu basqarmamızdıñ bastığı Kamaş apay söz qıstırdı.

Sonımen kök şay işiletin boldı. Bir kezde Aydar menen:

- Siz bwl otbasımen qalay tuısasız?– dep swradı.

- Joq, meniñ bwl otbasımen tuıstıq qatınasım joq, oblıstıq ükimettiñ ornalastıruımen Elbasınıñ qızmetinde boluğa jiberilgenmin, – dedim şınımdı aytıp.

- Onda bolmaydı, – dedi Aydar. - Ülken kisi osı otbasına ğana kelgen. Bwl otbasımen tuıstıq qatınası joq adamdardıñ mwnda boluına bolmaydı, äsirese, äkimşilikten adam qatısuına bolmaydı, sizder dereu ketip qalıñızdar, bolmasa, artqı aulağa barıp jasırınıp qalularıñızğa boladı.

«Prezident tayaq alıp qumaydı»

Töbeme bir qoyğanday boldı, bir aptadan beri Äzimbaydıñ därethanasına deyin tazalap, qwraq wşıp jürgendegi tört közben kütken, añsağanımız osı sät emes pe edi. Mınalarıñ quıp şıqsa ne boldıq sonda! Kamaş apayğa ayttım:

– Endi qaytemız?

Ol kisi:

- Prezident kelgende bizdi tayaq alıp quıp jüredi ğoy deysiñ be, şıqpaymız osı auladan, sonşa uaqıt tosqan bir oraydı qalay qoldan bermekpiz. Qolın qısıp, sälemdesip nwr didarın körip qalayıq Elbasınıñ, –dedi.  Älgi sözdi maldanıp, Kamaş apayğa arqalanıp, aynalsoqtap aulada jürip aldıq, Aydar birneşe ret eskertti, betbaqtanıp jürip aldıq, ol da bizdi quıp şığa almadı. Öytkeni biz otıraqtı eldiñ bwzauımız ğoy. Uaqıt tayap keledi. Men etimdi tüsirip, üş tabaq etip jasap, tarta salatınday etip dayındap qoyğamın. Bata swrau mindetim tağı bar. Tıqırşıp twrmın.

«Keldi, keldi» dep esik jaqqa qalbalaqtap jügirdi bireu, eleñ ete qaldıq.

Kelgender Qazaqstan jaqtıñ tilşileri bolıp şıqtı. Twrqı şağın, sarı şaştı qazaq qız, qolında qalam-qağazı bar, qasında alpamsaday apparat kötergen qazaq jigit keldi de, özderin qısqaşa tanıstırıp, asığıs amandastı da, üy ielerimen tanısıp, atı-jönin, qızmet ornın, otbasınıñ basqa müşeleriniñ de atı-jöni men qızmet orındarın, osı otbasımen tuıstıq baylanısın qağazğa tolıq naqtap tüsirip jattı .

- Otağası qaysı kisi?

-  Menmin, – dedi Äzimbay aqsaqal.

– Atı-jöniñiz?

– Äzimbay.

– Ne qızmet isteysiz?

– Oblıstıq sayasi keñeste.

– Sayasi keñes degen ne?

– Äkimşilik aqılşı organ.

– E, onda ne isteysiz?

– Jay kädirmin (Elbasınıñ talabı jay bwqaranıñ hal-küyin köru, basşımın demey, jay kädirmin dep aytu sayasi tapsırma bolatın) .

– Kädir degen ne?

– Jay qızmetker degen söz.

– Mına kisi?–bäybişesine qaradı.

– Bwl kisi meniñ äyelim.

– Qayda, ne isteysiz, apay?

– Oblıstıq dostıq doğdırhanasında.

– Şipagersiz be?

– Iä, şipagermin.

...

– Mınalardıñ bäri sizdiñ balalarıñız ba?

– Iä, mınau ülken kelinim, mınau ekinşi wlım, mınau qızım, mınau küyeu balam, mına jigit jienim, mınau bes jasar jien nemere qızım, – dep ekeui bala-şağaların tügendep şıqtı.

– Ülken wlıñız nege kelmegen?

– Ol qazir sizderdiñ elde jür.

– Jay ma?

– Iä, tuısşılap, sauda jasap, tirşilik jayımen degen siyaqtı.

Tanıstıq hatqa tüsken soñ tilşiler, ülken kisi kelgende sizder qaqpadan kirgennen retiñiz boyınşa tizilip twrasızdar dep, qatarğa twrğızıp qoydı, qatardıñ soñına ala Kamaş apay ekeumiz orın közdep qoydıq, eki qızımız üyde, samaurınnıñ qasında.

Artınşa eki-üş qorğauşı kirip keldi, qasında Qıtaydağı qazaq konsul'nıñ sol kezdegi bastığı bar.

-Mına ekeui tañ atqanşa wyıqtamay, bizdiñ üydiñ tört töñiregine küzetke twrdı, –dedi üy iesi Şalqar Äzimbaywlı törteudiñ işindegi eki oqqağardı körsetip. Onıñ artınan bizdiñ eldiñ onşaqtı tilşisi topırlap biraq keldi.

- Mınalardıñ bäri ne isteydi?– dep iığın qomdap alaqanın jaydı qorğauşınıñ bireui.

– Tilşi.

- Osınşa köp tilşiniñ ne qajeti bar? Bir operator, bir tilşi bolsa jetedi ğoy. Basqa aqparat pen telearnalarğa osılar köbeytip joldap jiberse boldı emes pe? Ekeui qalıp, qalğanı qaytsın mınalardıñ. Kim şeşedi bwl jwmıstı, qaytarıñızdar mınalardı.

Sonımen sausıldağandardıñ ekeui ğana qaldırılıp, qalğanı twmsıqqa qağıldı. Mañızdı isterdi ükimet jağınan arhivke alu üşin özimizdiñ arnaulı fotograftı äreñ qostırdıq, üşeui qaldı.

 

Bir tünde töselgen asfal't

 

Elbası kelgende keskinge alıp, suretke tartamız dep üy iesi äygili cifrlı apparattar dayındap qoyğan bolatın, onıñ bärine jol qoyılmadı. Memleket jağınan belgilengen zañdı tilşilerden basqa eşqanday jeke adamnıñ keskinge, suretke aluına bolmaydı dep apparat bitkendi jiğızıp tastağan.

–Ülken kisimen suretke tüsip estelik qaldıru mümkinşiligi bola ma bizderge?– dep swradıq älgilerdiñ birinen.

- Boladı şay auız tiip şıqqan soñ armansız estelik qaldıratın bolasızdar, ol oray beriledi barlıqtarıñızğa, – dep sendirdi ol.

–Keldi, keldi,–degen bireudiñ küñkilimen tağı eleñdey qaldıq. Bwl jolğısı şın boldı. Qaqpağa kelip toqtağan köliktiñ dauısın da estimey qalıppız. Öytetini İle özeni köpirine ketetin ülken asfal't joldan beri bwrılğan 200-300 metr jerde keşe keş biz qaytqanğa deyin asfal't joq, şağın tastaq jol bolatın, tañerteñ kelsek, asfal't Äzimbay aqsaqaldıñ qaqpasına biraq tirelipti. May tösep, taptap, betine qwrğaq cement şaşıp, onı tegis sıpırıp, bozañ tartqan bwrın jatqızılğan asfal't etip ülgergen eken basşılıq. Bir şaytanşaq ta saldırlamay ötpeytin jolğa üyrenip qalğan qwlaq, tınıştıqtı sezbey qalıppız.

    Bärimizdiñ közimiz qaqpada, bağanağı ret boyınşa qatardıñ soñında, Äzimbay şaldıñ jien wlınan keyin Kamaş apay ekeumiz twrdıq. Kamaş apay aytqanday bağanağı bizdi qualağan oqqağarlar Elbasınıñ töñiregine jinalıp, bizben jwmısı bolmay qaldı. Bağana aldımen kelgen ekeuiniñ işinde qañıltaqtau, qoñır közdi, sarı jigit Näkeñniñ oñ jağında qatarlasa kirip keledi. Biz qaqpadan kire beris sol jaqqa tizilgenbiz. Orta boylı, burıl bastı, qarakök kastyumı, boyına qwp jarasqan, işinen kigen auakök jeydesi men qiğaş qılañ jolaqtı qara galstugi tipti de mırza körsetken, iman jüzdi, denesin tik wstağan, sergek, biday öñinen göri aqqwbalau, közi toqtausız tezdeu qimıl jasaytın, qolı bir adammen amandasıp bolğanşa közi bes adamdı şolıp bolatın saq beyne Elbasın da öz közimizben twñğış körip twrmız. Qaqpadan kire reti boyınşa üy iesi Äzimbaydan tartıp birden qol alsıp kele jatqan Elbası bizge de jaqındap keledi, jaqındağan sayın jüregimiz atqaqtap, älde qanday bir maqtanış, quanış, merey, şattanıs aralasqan alaqızu sezim bilep ketti denemdi. Mine, qol alısıp ta ülgirdik.

- Assalaumağalaykom, – dep qol wsındım.

- Uağalaykümassalam, –dep qolımdı alğan Elbasımen lezdik köz tüyilistegi jan düniemdi aytıp swrama. Lezdik bolsa da adamğa öte ıjdağatpen, bar nazarımen, meyirimmen, tereñ qaraydı eken. Qasındağı oqqağar meniñ bwl otbasınıñ müşesi emes ekenimdi bağana bilgen ğoy. Elbası bir bassa bir, eki bassa eki basıp qatarlasıp erip keledi. Elbası kimmen qol alıssa onıñ qoyu qoñır közi soda. Qağılez baqılaydı. Bir qarasam tipti mağan kelgende közi öñmenimnen ötti. Meyli, ol onıñ mindeti. Al men Elbasımen qol alısqanıma maqtanam. Qatardıñ eñ soñı men edim. Qol alısudan soñ üyge kire beris basbaldaqtı nwsqap, «qane, üyge kiriñizder» dep jol nwsqadım. Ol kisi jay basıp üyge kirip ketti. Artınan ergen toptıñ işinde, at-atağı belgili, Uañ lı çuan, Ashat Kerimbaywlı, Alpısbay Rahımwlı, sol kezdegi oblıs bastığı Qızayjan Seyilqojawlı jäne bir top ağalar, qasqa-jaysañdar kirip ketti, ortalıqtan jäne qatıstı ministrlikten, oblıstıq ükimetten Qıtay basşılar keldi degen, solar boluı kerek, qaysı birin tanimız. Aldı-arttı orap, apparatınıñ şırağın jarqıldatqan tilşiler de birge kirip ketti.

 

Kädeli tabaqtı äreñ qabıldadı

Olar kire salısımen, men as üydegi dayındap qoyğan kädeli tabağıma jügirdim. Qonaq dastarhanı ortadan kire qalğan sol jaq 1-bölmedegi ülken qonaq üyge jayılğan. Keñ de wzın as üstelin aynaldıra 24 orındıq qoyılğan. Qonaq sanı 22, üy iesimen lıq toladı. Al, oqqağar, tilşi, kütuşilerge orın ornalastırılmağan. Bir qoydıñ etin üş tabaqqa bölip, kelistirip jasap qoyğam. Bas tabaqtı özim köterdim, üş jigit qonaq bölmesiniñ esik aldına jetip keldik. Näkeñ bir audarmaşı, jeti oqqağarmen jür eken. Jeti oqqağardıñ bağanağı qañıltaq qoñır köz jäne twrqı sonımen qaraylas tağı biri esiktiñ eki jağına müsindey qatıp qarauılğa twra qalıptı. Qalğan beseui ana bes auız üydi birden kirip qauipsizdigin tekserip jür eken. Esiktegi eki qarauıl kädimgi maşinanı toqtauğa bwyırğan jol saqşısınıñ işaratın istep, oñ jaqtağısı sol qolımen, sol jaqtağısı oñ qolımen meni toqtauğa bwyrıq etip, eki iığımnan itere qaldı.

- Joq, mwnıñız bolmaydı. Ülken kisi bwl otbasığa tek şay auız tiip attanamız degen, et jeymiz dep aytpağan ğoy, büytseñizder ülken kisini renjitip alasızdar, alıp ketiñiz, – dep tigildi mağan. Esik aşıq twr, Elbası esikke qarsı qarap törde otır eken. Bärin körip twr da, estip twr. Mümkin öziniñ salğan şektemesi şığar. Eki iığım iteruli, qolımda bas tabaq, esikte men twrmın.

Näkeñniñ bir jağına Uañ lı çuan, bir jağına Ashat Kerimbay, Alpısbay Rahımwlı qatarlı ağalar jayğasıptı, qalğandarın tügendeu meniñ mindetim emes. Esikten kire beris orındıqta, esikke artın berip, oblıs bastığı Qızayjan Seyilqojawlı ağamız jayğasıptı da, onıñ oñ jağında üy iesi Äzimbay, odan bäybişesi otırıptı. Äzimbaydıñ ornı Näkeñe qarama-qarsı eken. İşki jağın köre almadım.

Oqqağardıñ sözin üy işi tügel estidi. Biraq eşkim eşteñe aytqan joq. Üy işi bir sät qwlaqqa wrğan tanaday tındı da qaldı. Tınıştıqtı bwzıp, qimıldağan, keremet keskin ükim jasağan Qızayjan ağa boldı. Ornınan qarğıp twrdı da, mağan kelip: .

- Äkel, seni kirgizbese men alıp kireyin, – dedi de, qolımdağı tabaqtı alıp, üyge kiruge oñtaylanğanda, älgi oqqağarlar, mağan istegenin söz äreketin ol kisige de qaytaladı. Qıqañ äuelgi ädetimen älgi ekeuiniñ betine sızdap bir qarap aldı da:

- Twr bılay! Nemeneñe äkireñdeysiñ!  Qara mına şañıraqqa! Är eldiñ saltı basqa, iti qara qasqa degen. Biz bwğan birdeñe qosıp qoydı ğoy deysiñ be? Äumin dep bata swrau atam qazaqtıñ saltı. Jemese, aldınan qaytar. Bosat, joldı! – dep zekip tastadı. Aytarğa bolmasa, mına ekeui sasqalaqtap, jibererin de, jibermesin de bile almay, şaylığıp qaldı. Törde otırğan Elbası onan arman qısıldı. Bwl aralıqta basqa bes auız üydi aynalıp tekserip jürgen bılayğı beseui de jaqındap keldi. İşindegi eñ jası ülken, mwrtı wltaraqtay, boyşañdau qara (söytsem mwnım qazirgi Kärim Mäsimov eken, keyin saylanğannan keyin biraq bildik):

–Jiberiñder, jiberiñder, wyat bolmasın, – dep edi, Qızayjan ağanıñ zekuinen şaylığıp jibere saluğa şaq qalıp, öz jağınan bir emeurin kütip äreñ twrğan mına ekeui jandarına qaray bir-bir qadam sırğıp joldı aşa qoydı.

- Äumin! – dedi Qızayjan ağa bastı alıp kirip.

- Äumin! – dedik bärimiz. Sabasına tüsken Elbası qol jayıp, äueli sizderden bolsın degendey, osı dastarqandağı özinen basqa jerlik qazaqtıñ ülkenderi Ashat ağa men Alpısbay ağağa qaradı. Ol kisiler de «sizden, sizden» dep qoldarı jayulı küyinde özine qaradı. Elbası batasın kelisken keñ qazaqtıñ sağım oynağan dalasınday keñinen kösiltip, köñilge nwr wyıtıp, ağınan aqtarılıp, dästürlige juıqtau bastap, zamanağa saydırıp barıp, wzaqqa sozıp jibermey öte dämdi de mändi etip jasap barıp, biraq bet sipadı. «Allahuäkbär!» dep bet sipağan bes qazaqtıñ dauısı bükil İle añğarın busandırıp jibergendey boldı.

 

 Patşa bergen qwlaq

Tabaq tartılıp bolğan soñ jetim balaşa esikten sığalap twrudıñ ornı joq, üşeumiz şığıp kettik. Qonaq üydiñ aulağa qaraytın küngey jaq terezesinen (biikteu edi) üydegi äñgime küñgirlep anıq estilmeydi eken. Bar armanım Elbasın eñ jaqın aralıqtan körip köz aydın bolıp, öz auzınan töl äñgimelerin estip qalsam degen oy ğana. Bir närse izdegen bolıp karidorğa kirdim, esiktegi eki oqqağardan eki qadam arı barıp twrıp, üydiñ işine qwlaq türmekpin. Elbası qolındağı bastıñ qwyqasın öz qolımen kesip, ärbir adamğa ülestirip otır eken. Kirip bara jatqanımdı közi şalğan Elbası «Mä, mınanı jañağı nemere qızğa berşi»  dep qaldı. Söz mağan aytılğanday bolğan soñ, esikte toqtay qaldım. Mağan aldınala kesip tabaqtıñ şetine qoyıp qoyğan qwlaqtı wsındı, Qızayjan ağa qol jalğadı, men onı Äzimbaydıñ aulada oynap jürgen bes jasar jien nemere qızına wstattım.

– Kim berdi?

– Ala ğoy, jey ğoy, sağan ber, – dep patşa berdi.

–  Patşa berdi?! – dep säbi jüregi jarılarday quanıp, tebirenip qwlaqtı qolına alğan bala, aulada jürgen basqalarğa maqtanıp, «Patşa berdi» dep bir körsetip, bir tistep jep jürdi.

Äldeneni sıltauratıp sırtta twra almay qayta kirdim karidorğa. Esikten qarap öttim. Aqboz kastyum  kigen, nağız qazaq twlğalı, orta boylı, tolıq jigit, Elbasınıñ jeke audarmaşısı ekeni anıq (bwl jigitti qısta telearnadan qısqı olimpiadanıñ aşılu, jabılu saltanatında tağı Elbasınıñ janınan kördim, ondağısınan edäuir semirip ketipti), Elbası men Uañ lı çuannıñ ortasınan artjaqta twrıp, qaysı qıtaydıñ sözi bolsa da qalt jibermey, säl eñkeyip, sıbırğa jaqın kübirmen Elbasınıñ qwlağına audarıp twr. Bizden qıtayşağa audaru mindetimen oblıstıq partkomnıñ audarmaşısı, maytalman audarmaşı Mädi Taytorin kirgen. Eki bwrışqa jañağı bes auız üydi tekserip jürgen oqqağardıñ ekeui kirip twra qalıptı. Qalğan ekeui işki bwrışta bolsa kerek. Bwlar bağana qaqpadan alğaş kire qalğanda, jügire basıp, aulanıñ bwrış-bwrışın tekserip, artqı oylağa ötip, üydiñ aldı-artında twrıp, bir-birimen jağalarına ornatılğan tüymedey tildeskileri arqılı kübirlesip jatqandar edi.

Et jemeytin qazaq qayda? Elbası tamaqtan ala otırıp, bayıppen, ıjdağatpen äñgime aytıp otır eken.

– Düniejüzinde öz wltın bir tudıñ astına jinaymın dep jar salğan üş memleket bar, sonıñ biri biz. Alğaş egemendik alğanda jer şarına tarıday şaşılğan qazaq qandını bir kök tudıñ astına jinaymın dep bükil düniege jar salğanmın. Qwdayğa şükir, sodan beri oralmandardıñ köşi üzilgen joq. Biraq äli de är elde köptegen qandastarımız bar. Endi, adam degen solay ğoy, qay jer özine jaylı bolsa, sol jerde twrğısı keledi.Sizder üşin de solay, bwl jaqta twrsañızdar da boladı, biz jaqta twrsañızdar da boladı, –dep jatır eken. Esiktegi ekeui «Osıdan bir qauip kele me» degendey, köziniñ qıyığımen mağan qayta-qayta qaray bergesin aqırın sırtqa şıqtım.

Köp ötpey qayta kirdim. Bwl kezde tamaq ta jelinip bop qalğan siyaqtı, Elbası arnaulı kütuşi Izät pen Nwrğayşa qwyğan kök şaydı soraptap qoyıp, qasındağı oqqağarğa qarap edi, ol bir jwdırıqtay şağın törtbwrıştı qorap wsındı, qoraptı qolına alıp qaqpağın aşqan Elbası:

- Mınau bizdiñ Astana qalasınıñ bederi tüsirilgen znak edi, estelik bolsın, – dep Äzimbayğa wsındı. Onan ana bwrıştağı bireusine qarap edi, ol mölşermen tağı bir biiktigi eki qarıstay keletin törtbwrıştı qoraptı wstata qoydı.Patşa arağı bolar dep oyladım işimnen.

- Mınau bizdegi altın adam mwnarasınıñ beynesi, – dep wsındı. Odan: 

- Balalarıñ älemniñ barlıq jerindegi jañalıqtardan habardar bolıp, älemmen tildesip otırsın dep bir komp'yuter ala kelip edim, az bolsa da köptey körip qabıl alıñız, – dey bergende, qay uaqıtta alıp kirip ketkenin kim bilsin, işki jaqtan eki oqqağar eki-üş jäşikti köterip şıqtı. Äygili markalı komp'yuter, lazerli maşinkasımen eken. Mwnı körip Äzekeñniñ kişi wlı Şalqar mwrtınan küldi.

Sırtqa qayta şıqtım, jıltıñdap qayta-qayta kirip-şığıp, äsirese esiktegi eki oqqağarğa süykimim ketken şığar. Biraq özimdi toqtata almadım.

«Jeriñ tar eken, ä»

«Şıqtı, şıqtı» degen bireusiniñ dauısımen aulada jürgen men esikke qaradım. Elbası şığıp keledi eken. Esikke siısınşa oqqağarlar eki jağında, artında keledi, basqaları därejesi boyınşa şwbay eripti. Üydiñ basbaldağı tigildeu, tarlau edi, sol qolımen reşetkadan sipay wstap tüsip kele jatqan Elbası:

– Mına basbaldağıñdı kişkene keñirek, jadağayıraq etip jasasañ bolmay ma, ana nemereleriñ qwlaydı ğoy mınadan, – dep bir qoydı. Basbaldaqtan tüsip bolğan soñ üydiñ bwrışına barıp art jaqqa bir qarap, 5 fın(3 sotok) jerde tığılıp otırğan aulanı közimen bir şoldı da:

– Äy, jeriñ tar eken ä,–dedi de, basqa eşnärse aytpay qaqpağa qaray bettedi. Jeti oqqağar ekeui eki janında bir metr aralıq qaldırğan, qalğandarı artınan qoldarın özara ayqastırıp, Elbasın jartı şeñber formasında qorşadı da, eşkimdi jolatpay äketip bara jattı. Bağanağı eki oqqağardıñ «şay işip şıqqan soñ suretke armansız tüsetin bolasızdar» degeni aldausıratqanı boldı. Eşqanday estelik qalmaytın boldı. Bir estelik suretim joq, Nazarbaevtıñ qolın wstadım degenge kim senedi. Estelik alıp qalu kerek edi. Endi qarmanbasaq ülgermeytin boldıq. Äne qaqpağa da bardı, attap şıqsa, arjağında köligi twr, minedi de ketedi. Qalatın boldıq it bolıp. Bolmadı. Şwbap kele jatqan toptıñ sırtımen janay jügirip aldığa ötip, Elbasınıñ sırtınan qatarlasa kelip:

– Ülken kisi, Sizben birer parşa suretke tüsip, estelik qaldıruğa bolar ma eken?– dep qoyıp qaldım. Bwl kezde qaqpadan şığıp ta bolğan edi. Bizdiñ basşılar jağı jek körgen beynemen betime ajıraya qarastı. Öytkeni tazşanıñ hanğa beybereket töte söyleuine bolmaydı ğoy, üy iesi men «wsaq» qazaqtar jağı jüregindegisin jetkizgendey mağan rizaşıldığımen bir-bir qarasıp aldı da közin, nazarın Elbasına  audardı.

- Iä, äbden boladı ğoy, keliñder,–dedi de toqtap, eki jağın nwsqap twra qaldı. Osı sätti tıqırşi kütken el, dörekileu bolğanına qaramastan asığıs-üsigis Elbasınıñ jan-jağına japırlay wylığıp jattı. Äkimşilikte istegendigim üşin de däreje degen närseden öte almay, aldımen ülkender men basşılar twrsın dep tosıp baqsam, mağan kel, sende suretke tüsip al deytin adam tabılmaytın siyaqtı. Sosın oyladım, eşkim işinen tınıp ündemegende, «suretke tüsip estelik qaldırayıq» dep Elbasına tike aytıp toqtatqan men edim, endi men ne üşin şetke twradı ekem dep. Söyttim de, jügirip barıp orın tappay opır-topır bop jatqan toptıñ artına ötip, Äzimbay şal ekeuiniñ artınan, ortasınan kelip, Elbasınıñ sol jaq iığınan qarap twra qaldım.Aynalası birneşe sekund qana boldı, tilşilerdiñ apparattarı nayzağayşa jarqıldap ketti.

«Elbası wstağan qolımdı jumağan küyi...»

 

Elbası jüretin ıñğay bayqatıp kölikke qaray bet alğasın eriksiz ornımızdan biz de qozğaldıq. Saqşı maşinasınıñ jol bastauımen, erekşe därejeli qwrmet retinde qorğauğa alınğan kölikter tizbegi, oblıstıq ükimettiñ qarsısındağı on eki qabat «Jiyañjwn-Şuañçın» qonaqjayın betke alıp attanıp ketti.Tañerteñnen beri sırtqa şıqpağan soñ bilmeppiz, joldıñ eki jağına är 10 metrge birden saqşı ornalastırıp tastalıptı. Kamaş apay öz köligimen sol toptıñ artınan ilesip ketti, qonaqjayğa ornalastıru men onda el atınan beriletin keşki qonağasıda tiisti mindeti bar. Al men jäne Izat, Nwrğayşa üşeumiz tapsırma boyınşa artın jiıstırıp, qonaqjayğa soñınan baratın bolğanbız. Şaruanı tındırıp bolıp barayıq desek, qonaqjaydıñ töñiregindegi köşeler jan balasın ötkizbey jatıptı. Amalsız keşki qonağasıda Elbasınıñ qızmetkerleriniñ qatarında bola almay qaldıq.

Ol küngi erekşe şattanğan biz ğana emes, oblıstıq än-bi üyirmesindegi qonağasıda arnaulı öner körsetuge barğan önerpazdar da qol alısıp, jüzdesip, suretke tüsip estelik qaldırıptı. Arnaulı dayındalğan şağın koncerttiñ basın Elbasınıñ sözine jazılğan Bekbolat Tileuhannıñ äni "Elim meniñmen" bastağanda, eleñ etip, äñgimesin şort toqtatıp, kesesin qoyğan Elbası ornınan twrıp, sahnağa jalğız şığıp, änşilermen qol alısıp, än ayaqtağanşa birge aytıp twrdı dep, änşiler ertesi jarıla quanıp äñgimeledi. Solardıñ işinde, äygili jas änşi Toqtar Meyirqan wlınıñ erekşe tolqınıspen:

– Elbası wstağan qolımdı jumağan küyi üyge barıp wyıqtap jatqan tört jasar qızımnıñ mañdayına bastım, – degen äñgimesi äli esimde. Elbasınıñ nwr didarın körip, qolın wstağan basqa änşiler de sonday sezimde bolğan şığar...

Aytpaqşı, sondağı suretten ükimettiñ arnaulı fototilşisi tartqan eki suretti közimniñ qaraşığınday ayalap, ömir boyı saqtauğa bekidim. Alğaş «Assalaumağalayküm» dep sälemdesip, qol berip twrğan suret pen, soñındağı toptıq suret eñ bağa jetpes asıldarım meniñ. Tım qwrısa keyin säti tüsip atajwrtqa barıp jatsaq, «bir el bir jerde jürip sender jüzin köre almağan Elbasınıñ qıtayda jürip qolın wstap, birge suretke tüskem men» dep maqtanuğa da kerek şığar.

(Eskertu: tüpnwsqada avtordıñ jazu mäneri saqtaldı)

Abai.kz

0 pikir