Seysenbi, 19 Qaraşa 2019
Jañalıqtar 1365 0 pikir 24 Mamır, 2013 sağat 07:54

Qajımwqan Ğabdolla. Ar aldında twru – jar aldında twrumen teñ...

Qazir qalam wstağan ekiniñ biri: "Qazaq üşin otqa da, suğa tüsip jürmin!" dep, entigin basa almaydı. Dälel-däyek swrasañ, közimen jer şwqidı...

Şındığında, qazirgi zamandas tübegeyli özgerdi: bolmısımen de, minez-qwlqımen de, peyil-nietimen de, is-äreketimen de. Ökiniştisi: jağımsız qadetteri köbeyip ketti. Ädildik, adaldıq, tazalıq, aqiqat, zañdılıq, imandılıq siyaqtı asıl qasietterden arılıp-ayırılap baramız...

Erkin el bolğanımızben, el işin ürey men qorqınış jaylağan. Qazir bilik tarmaqtarınıñ jemqorlıqqa belşesinen batqandığın, kez kelgen zañdı belinen basatın jügensizdigin bilmeytin adam joq. Tüptiñ-tübinde osınau orasan bassızdıq – erte me-keş pe – ärbirimizdiñ üyimizdiñ esigin qağatındığın tüysine bermeymiz. Aurudıñ aldın almasa asqınadı. Tärtipsizdik pen tasırlıqqa qarsı tas atu kerek, keskilesken küres jürgizu kerek.

Jerimizdi saqtau, tilimizdi aqtau, tabiği baylıqtarımızdı qorğau, wlttıq müddelerimizdi qoldau jayındağı jiındarımızğa 1,5-2 mln halqı bar ülken Almatıda nebäri eki-üş mıñ adam şığadı. Öytkeni, halıq qalıñ wyqıda. Köpşilik keşegi keñestik masıl minezden de, qwldıq tüsinikten de äzir arılmağan. "Ädildik pen adaldıqtı bireu alıstan äkelip, bizge mıqtap ornatıp beredi", dep oylaydı...

Qazir qalam wstağan ekiniñ biri: "Qazaq üşin otqa da, suğa tüsip jürmin!" dep, entigin basa almaydı. Dälel-däyek swrasañ, közimen jer şwqidı...

Şındığında, qazirgi zamandas tübegeyli özgerdi: bolmısımen de, minez-qwlqımen de, peyil-nietimen de, is-äreketimen de. Ökiniştisi: jağımsız qadetteri köbeyip ketti. Ädildik, adaldıq, tazalıq, aqiqat, zañdılıq, imandılıq siyaqtı asıl qasietterden arılıp-ayırılap baramız...

Erkin el bolğanımızben, el işin ürey men qorqınış jaylağan. Qazir bilik tarmaqtarınıñ jemqorlıqqa belşesinen batqandığın, kez kelgen zañdı belinen basatın jügensizdigin bilmeytin adam joq. Tüptiñ-tübinde osınau orasan bassızdıq – erte me-keş pe – ärbirimizdiñ üyimizdiñ esigin qağatındığın tüysine bermeymiz. Aurudıñ aldın almasa asqınadı. Tärtipsizdik pen tasırlıqqa qarsı tas atu kerek, keskilesken küres jürgizu kerek.

Jerimizdi saqtau, tilimizdi aqtau, tabiği baylıqtarımızdı qorğau, wlttıq müddelerimizdi qoldau jayındağı jiındarımızğa 1,5-2 mln halqı bar ülken Almatıda nebäri eki-üş mıñ adam şığadı. Öytkeni, halıq qalıñ wyqıda. Köpşilik keşegi keñestik masıl minezden de, qwldıq tüsinikten de äzir arılmağan. "Ädildik pen adaldıqtı bireu alıstan äkelip, bizge mıqtap ornatıp beredi", dep oylaydı...

Bügingi qazaq qoğamı qaysarlıq pen janaşırlıqqa zäru. Basın köterip, keudesin bastırmaytın; zäbir körgen zarlı jamağat mañdayın tireytin twlğalar tım az. Tipti, sausaqpen sanarlıq, joqtıñ qası...

"...Qazaqı ortada tärbielengen adammın, biraq, elde bar problema bizdiñ otbasımızda da joq dep ayta almaymın!" – degen tanımal sayasatker Jarmahan Aytbaywlı TWYAQBAYdıñ sözin oqıp, oqıs oyğa qaldım.

Ädette, biliktegi adamdı atası bölek, anası jattay köruge dağdılanğan tüysigimiz – biliktegi jılı orın, qolaylı qızmetin öz erkimen tastap, qarapayım halıq jağına şıqqan büginde 65 jastağı 50 jıldıq eñbek jolı bar adamğa da, äste, asa jığılıp sene qoymaymız-au?!.

Senim men nanım jwrday zamanda ömir sürip jatırmız. Äytpese, otbasındağı on balanıñ eñ ülkeni bolğandıqtan, bwğanası bekimey jatıp, beynetti eñbekke aralasıp, kombayn jürgizuşisiniñ kömekşisi, 8-sınıptan bastap kombaynşı bolıp ter tökken, demalıs sayın üy baqşasında ösirgen jemis-jidek, kökönisti Taşkent bazarına pwldap, äke-şeşesine qant-şäyin ayıruğa qolğabıs etken, ömir jolın auıldıñ qarapayım jwmısşısınan bastağan adamğa da senimsizdik körsetemiz. Sonda jwmısşığa senbegen eldiñ bolaşağı qalay bolmaq?!.

...Qazaqtıñ qadım tarihında "Saylau ädiletsiz ötti!" dep, kenet, biik lauazımdı qızmeti men jwmaqtay jwmsaq därejesin tastap şıqqan jalğız adam – Jarmahan Twyaqbay. Ärbir özekti pendeniñ şaması jetip, jigeri şıdaytın şarua emes. Jüregi men arı taza adamnıñ qılıq-qasieti!..

Pende jeke basınıñ baqıtın, baylıq-qazınasın ne üşin, qanday biik maqsattar üşin qwrban qıladı? Jaratqan iemiz adamğa jalğız märte ğwmır beredi. YAğni, qayta-qayta qatelesip, kemşilikteriñdi dürkin-dürkin tüzetuge mümkinşiligi bolmaydı, adamnıñ ömiri tım qısqa, kürmeuge kelmeydi...

Endeşe, keñ mağınada, ömirlik deñgeyde, jeke basıñnıñ tağdır-talayında bir-aq ret qatelesuge boladı. Basqa mümkindik joq. Osınau jalğız mümkindikti qoldan berip, jaqsı twrmıstan, abıroy-qwrmetten – tarşılıq twrmısqa, bitpes küreske bel şeşip, belsene kirisu – oñay ma?..

Biliktiñ öz erkimen ketu – asa qiın. Alda-jalda kete qalsañ, onıñ jüzdegen sebep-saldarları boluı mümkin. Biraq, meniñşe, bastısı ekeu:
1. Irıqsız quılu, 2. Sıyısa almau, yağni, senimdi joğaltu.
Men Jarmahan Aytbaywlı TWYAQBAYdıñ soñğı sebeppen ketkenine sendim... Sengen sebebim: "Men arımnıñ "aytqanın" istedim, wyatımdı attap kete almadım. Erteñ bireuler meni de: "Älgilermen birge otırıp, bilgenin birge istedi ğoy" dep kinälip-küstanalamasın, dedim. Balalarım men nemerelerim meniñ atı-jönimmen jazıluğa arlanbasın dedim" – dep jazdı Jaqañ (Jarmahan TWYAQBAY).

Jaqañnan keşegi "sırlas-mwñdas dostarı" da bir-aq künde tügel teris aynaldı. Küni keşe jatsañ – jastıq, otırsañ – orındıq boluğa äzir "läppay, taqsırlar" tegis ğayıp boldı. Memlekettegi №3 adam äp sätte şıñırauğa qwladı. "Tañdau mezgili" jetkendigin mälim etken Jaqañnan: "Men neni joğaltıp, neni tabatınımdı jaqsı bilemin. Joğarğı bilikti ayausız sınaudıñ men üşin qanday da bolmaşı lauazımnıñ esigin tars japqandığın tereñ tüsinemin" – degen sözderdiñ qanşalıqtı qiınşılıqpen şıqqandığın ärkim-aq ünsiz wğındı.

"Oppoziciyağa kelgenimde, jas baladay sengiş edim" degen täuelsiz Qazaqstannıñ alğaşqı Bas prokurorı, Memlekettik tergeu komitetiniñ törağası, parlament deputatı, elimizdiñ bilik deñgeyindegi üşinşi adam – parlament Mäjilisiniñ törağası Jarmahan Twyaqbaydıñ özin-özi salmaqtı wstap, saliqalı söz saptap, qarapayım bolmıs, jwpını kiingenine alğaşında men de ilana qoymadım.

Äytkenmen, äydik şeşimimen eldi dür silkindirgen sayasatker birqalıptı minez-qwlqınnan tanbay: "Mäsele tek qana bilikpen teketirestikte, tek qana, bir-birimizdi jamandauda emes. Ol sayasi örkeniettiliktiñ, sayasi mädeniettiliktiñ körinisi emes. Bilikte jaqsı adamdar da, naşar adamdar da bar. Bärin "jaman adam" dep ayta almaymız. Biz eger de özimizdi joğarğı deñgeyli, örkenietti, alğa qoyğan maqsatına jetuge wmtılğan sayasi küş dep esepteytin bolsaq, onda biz bilikti tek qana sınap qoymay, ol jiberip jatqan qatelikterdiñ, ädiletsizdikterdiñ joyılu joldarı qanday, bügingi küni eldegi problemalardıñ şeşilu joldarı nede, dep sol tığırıqtan şığu körsetu jolın wsınamız." – degen ötkir de aşı mälimdemesinen keyin, qazaq qoğamındağı qarsılıq qadetin auızdıqtaytın ğana emes, aqılğa keltirip, artınan erte alatın küş düniege keldi, dep tüsindim. Bwl – küş-quatı kemel, mümkindigi mol, işki jan-düniesi tegeurindi twlğanıñ uäji edi.

Biliktiñ "Otan" partiyasınıñ keşegi basşılarınıñ biregeyi – "social-demokrat" jeydesin kidi. Jeydesi qonımdı eken, biraq, el biliginiñ şın bet-perdesin körip, şınayı bolmısınan şoşındı.

Qazaq oppoziciyasınıñ ashanasındağı berekesizdikti körip, köñiline tüydi. Qım-qiğaş qarsılıqtar men qatelikterge sürindi. Qazaq oppoziciyasınıñ qos büyregi qısımda eken: aldımen, özara auızbirligi joq, sosın, biliktiñ qoqan-loqqısı küşti körindi. Ä degende müyizderi qarağayday qos sayasatker qwrban boldı. Birneşe belsendiler men jigerli jornalşılar da ajal tırnağına ilindi.

Qinalğanğa qol wşın beretin, uşıqqan ahualğa äser etetin küş-quat qazaq oppoziciyasında bolmay şıqtı. Jürek auırdı, jan küyzeldi, qoldan keler därmen joq... Bwl – qazaq oppoziciyası bastamalarınıñ älsizdigi emes, oppoziciya birliginiñ äljuazdığı bolatın.

"Men bilemin!" deytin örkökirektik ärkimde-aq bar, biraq, ortaq maqsat, negizgi müddege jetu jolında tek qwr ayqay, bos qoqan-loqqımen jalındatıp-jalaulata bermey, arakidik qarsılastarmen äñgimelesip-kelisim jasauğa da tura keledi. Qazaqtıñ oppoziciyalıq partiyasınıñ basşısı bolu – jeñil jol emes. Bwl – birinşi kezekte jalpı qazaq oppoziciyasınıñ basın qosıp, biriktiruge tırısu. Äzirge bwl bederli beles Jaqaña da aldırmay, alıstan "qol bwlğap" twr...
Degenmen, Mäjilistiñ keşegi mañğaz törağası, qatañ talaptı prokuror, qatal tärtipti tergeu komitetiniñ basşısınıñ – az ğana uaqıtta sözi jwmsaq, öñi jılı, sındı köteretin, mindi jeteleytin jağımdı sayasatkerge aynalğanına dosı da, dwşpanı da añ-tañ qaldı.

Jalpaq jwrt ta, resmi bilik te "Oppoziciya" degen sözdi – "qarsılıq" dep tüsinedi. Tübirimen qate. Anıq adasu. Şındap kelgende, oppoziciya – qoğamnıñ qozğauşı küşi. Biliktiñ balaması nemese qarsılası emes, biliktiñ seriktesi jäne keñesşisi.
20 jıldan asqan erkin tarihımızda osınau şındıqtı twñğiıq tüsinip, boyamasız wğınsaq – äleumettik äleuetimiz anağwrlım quattı bolar edi. Sayasi twğırımız mıqtı, äl-auqatımız artıq twrar edi...

Aqıldı oppoziciyanıñ twğırnaması – tabiği jolmen damu men mämile ädisimen alğa jılju. "Eldiñ balamalı damu jolın wsınğan adam – eldiñ dwşpanı emes. Men bügin "bireudi jauapqa tartayıq" deuden aulaqpın. Eldegi jağdaydı jaqsartu üşin qatelik jasağandardıñ barlığına sırttay keşirim jasayıq. Eger Elbası sayasi reformanı özi jürgizse, eldi basqarudı jalğastıra bersin" – deytin Jaqañ aytqan tura söz, aşıq äñgime eldiñ bärine birdey jağa ma ? Joq!

Qazaq oppoziciyasınıñ taktikalıq täsilderi men strategiyalıq saliqalılığında belgisiz bir kemşin-min, tüsiniksiz tüytkil bar ekendigi ras. Öytkeni, jaqtastarı az, janaşırları kem. Qazaqtan tım qaşıq, adamnan tım alıs...
Mısalı, qazağı qalıñ Oñtüstiktiñ qaynağan ıstığında tuıp-ösken qazaqi azamat Jaqañnıñ Jalpıwlttıq social-demokratiyalıq partiyasınıñ (JSDP) özegi – qazaqılığı basım Almatı, Qızılorda, Jambıl, Oñtüstik Qazaqstan, Atırau jäne Mañğıstau oblıstarı bolsa da, jalpı sanı 140 mıñ adamnıñ aynalasınan alıstay almay twr.

Bir zamanda bilik partiyasınıñ tizginin wstağan täjiribeli de tisqaqqan twlğa: "Qazaq wltın qorlaytın söz aytqanı üşin kim bolsa da qılmıstı jauapqa tartıluı tiis. "Tiisti qwqıq qorğau organdarı ne bağıp otır?" degen swraq tuındaydı" – deytin uıtı aşı, quatı joyqın mälimdemeler jasağanda, qazaqtan basqa wlttıñ tüp-twqiyanı tıjırınıp, toqtap qaladı.

Jaña demokrat jan-jüregi sızdap: "Ärbir sanalı adamnıñ wlttıq mäselege beytarap qaramauı kerek. Qazaqstanda 4 millionnan astam adam kedeyşilik qamıtın kiip jür. Onıñ basım köpşiligi kim? Qazaq!
Keybir auıldıq jerlerde kedeyşilik deñgeyi twrğındardıñ 80 payızınan astamın qamtıdı. Qwrt auruımen auıratındardıñ sanı soñğı bes jılda 81,5 payızğa östi. Jükti äyelderdiñ 55 payızı sapalı tamaqtanbaudıñ kesirinen anemiyağa şaldıqtı. Mwnıñ bäri qazaqtar!" – degende, qabırğalı qazağı keñirenip ketti...

Ökinişke qaray, «Ädiletti Qazaqstan üşin!» qozğalısınıñ jetekşisi, oppoziciyalıq toptan prezident saylauına ortaq ümitker Jarmahan TWYAQBAYdıñ: «N.Nazarbaevtıñ eldi basqarıp otırğanına 15 jıl boldı. Biraq, 15 jıl el basqaru kerek degen qay jerde jazılğan?» – degen batıl sözine basın izep, ayızı qanğan qazağı, jeme-jemge kelgende, bilikke basşwlğığıştıq sırqatınan ajıray alar emes.

"Halıq baylığınıñ talan-tarajğa salınğanın, tabiği şikizattardıñ barlığın şeteldik kompaniyalardıñ ielenip otırğanın, mwnaydan tüsken qarajattıñ offşorlar arqılı şeneunikterdiñ qaltasına jwtılıp jatqanın, zeynetkerler men jwmısşılardıñ eñbekaqısı öskenimen, tauar bağasınıñ birneşe esege köterilip, ekonomikanıñ infliyaciyağa wşırağanın, Konstituciyada "Prezidenttiñ jaqın tuıstarı memlekettik joğarı lauazımdı qızmette isteuine bolmaydı" dep jazılsa da, Elbasınıñ küyeu balalarınıñ Qazaqstan ekonomikasınıñ basım böligin "aşsa – alaqanında, jwmsa – jwmırığında" wstap-basqarıp otırğandığın, Prezidenttiñ qızdarınıñ eldegi bwqaralıq aqparat qwraldarı men zergerlik, qwrılıs salaların bilep-töstep kele jatqandığın" şimirikpey tura äri däleldi söz etken elimizdegi №1 erkin oylı adam – Jarmahan TWYAQBAYdıñ da artına şam alıp tüsken aşıq dwşpandarı men qasında jürip, "qabırğa" kemirgen jasırın jauları az emes...

...Serkesi saliqalı qazaqtıñ social-demokrattarı bilikpen mämilelesuge, kelisuge ärdayım äzir. "Meniñ eşkimge öştigim de, ökpem de joq, – deydi bir kezdegi qazaqtıñ Bas tergeuşisi Jaqañ. – Tek qana eldegi sayasi şeşimderdi qabıldau ädisterimen kelise almaymın. Iä, bizdiñ oppoziciyanıñ özine de qayta jañğıru, modernizaciya, taktikalıq täsilder men startegiyalıq maqsattardı özgertu, tipti, kezkelgen jağdayğa beyimdele alu (kreativ) qajettigin tüsinemin. Bilik pen oppoziciyanıñ bir-birine keskilese qarsı twruı – eşqanday jaqsılıqqa da, jeñiske de jetkizbeydi. Tayau Şığıs ta, "Arab köktemi" de sözimizge dälel..."

Rasında, jaqtastarı Reseymen odaqtastıqqa qaşanda mwqiyat boludı ünemi eskertuden jalıqpağan Jaqañnıñ Keden Odağı turalı mäseleniñ tereñine boylap: "Otandıq önimderimiz bäsekelese ala ma?" – degen däyekti däleli este qalıptı. Ökiniştisi sol: Jaqañnıñ jaqtastarınıñ Keden Odağı müşeleriniñ ekonomikalıq säykessizdik jayındağı küdigi ras bolıp şıqtı. Kelesi tartıs Euraziyalıq odaqtıñ täuelsizdigimizge töndiretin qaupi töñireginde örbimek...

Zañger adam qaşanda qwqıq qağidalarınan qalıs ketpey, qay mäselege de zañdılıq twrğısınan bağa beredi. Al, ädildik kökparğa tüsken qoğamda aqiqatqa qol jetkizu mümkin be? Mäselen, sottıñ törağası zañnıñ baptarın basşılıqqa almay, qarjılıq toptardıñ aydağanına könip, aydauına jürse – mwnday mäñgürt eldiñ bolaşağı bar ma?!. Eldegi zañ şığarudıñ altın twğırı – Parlamenttiñ qos palatasınıñ qwqıqtarına twsau tüsse, ne bolğanı?..

"Jağdaydı jaqsartatın jalğız ğana jol bar, ol – Ata Zañımızğa özgertuler engizu, – deydi keşegi Mäjilis spikeri. – Ol üşin Parlamenttiñ qos palatası men Prezidenttiñ kelisimi qajet. Bügingi küni mwnıñ özi müldem mümkin emes närse."
İstiñ iinin, kürmeudiñ tüyinin biletin adamnıñ köñilsizdey sözi – eriksiz senimiñdi setinetip, ümitiñdi kemitedi...

Bügingi şeneunik bedelden jwrday. Qızmetine baqılau joq. Qızmet babın paydalanbaytın, para almaytın, sıbaylas jemqorlıqqa könbeytin şeneunikti körmeden de tappaysıñ. Memlekettik qızmet jüyesi: para almay – bayımaytın, lauazım bolmay – sıylanbaytın, sıbaylastıq jasamay – senbeytin, jemqorlıq etpey – öspeytin täsilmen tüzilgen.

Qazir biliktegi sıbaylas jemqorlıqpen – biliktiñ özin kürestirip qoyğan. Öz-özimen küresken paluandı kördiñiz be?!. Ügit-nasihat, jalınıp-jalbarınu, wyaltıp-qızartu, qorqıtıp-ürkitu ädisteri de bar. Bilik "oñ qolımen" alıp, "sol qolımen" salıp jatır.

Sıbaylas jemqorlıq – biliktiñ özine qauip töndire bastadı. Ne istemek kerek? Tez arada, şwğıl qimıldap, qwqıqtıq reformalar jasau kerek!..

Tağı da sayasi reformasız – qwqıqtıq reformalar jasaudıñ mümkin emestigi aldımızdı kes-kesteydi. Täuelsizdik jıldarında elimizdiñ sot salasında da, basqa qwqıq salalarında da reformalar jasauğa talpınıstar boldı. Äytkenmen, sırqat adamdı emdeu üşin, aldımen, jalpı sauıqtıratın därumender salıp, organizmdi twtas tazartıp alu qajet. Sol sekildi qanday da bir reforma – sayasi reformasız nätije bermeydi, sırqat adam küş-quatın jinamay, auruın jeñe almaydı...
Aytalıq, "Prokuraturanıñ tikeley mindetterin ayqın anıqtap alu kerek, – deydi bwrnağı Bas prokuror. – Prokuratura – Ata Zañımızğa ğana bağınıp, qoldanıstağı zañdardı basşılıqqa alatın täuelsiz, ädil, alalap-bwrmalamaytın joğarğı qadağalauşı orın ba, älde, qılmıskerlikpen küresetin, belgili qılmıstıq isterdi tergeumen aynalısatın qılmıstıq qualauşılıq organı ma? Qazirgi prokuratura degenimiz – joğarğı qadağalauşılıqtı da, qılmıstıq qualauşılıqtı da tiisti därejesinde atqaruğa qauqarı jetpeytin qwrama ğana. Bas prokuraturanıñ ştat sanı soñğı jıldarı 2-3 ese östi. Osı oñ nätijesin berdi me?.."

Bwrınğı Bas prokuror Jaqañ qwqıq jüyesiniñ süyegin şağıp, mayın jegen maytalman maman. Sondıqtan: "Bilik tarmaqtarınıñ jauapkerşilikterin anıqtap bölip alıp, halıqtıñ qatañ baqılauın ornatatın naqtı tetikter tauıp, jüzege asırmasaq, bir ornımızda üyelep twra beremiz!" – deydi tärtipti söylep, tiyanaqtı oy qorıtatın keşegi Äskeri prokuror.

Bizdiñ jeke tağdırımızdıñ da, tipti, balalarımız ben nemerelerimizdiñ külli tağdırınıñ da – qoldanıstağı zañdardıñ talap-quatımen emes, bireulerdiñ köñil-küylerine, tuıstıq-juıstığına, dostıq-qastığına, telefon äñgimelerine baylanıstı şeşiletin jağdaydı qalay ğana jiberip aldıq, qalayşa bayqamay qaldıq, degen aşu-ıza, uayım-qayğı iştey ezip-janşidı, ärbirimizdi...

...Bir zamanda, bälkim, Jaqañdardıñ qatarına basqa adamdar, jaña tolqın keler. Mümkin mwnı "üşinşi küş" dep ataymız ba, "Qwrıltay" deymiz be, äyteuir, arı tazalau, nieti adaldau, bala-şağasınıñ erteñine bası auırıp, baltırı sızdaytın adamdar bas biriktirip, mindetti türde Qazaq Elin jañartıp-jandandıruğa wmtılıs jasar...

Bälkim, bwl topqa sayasi közqarastarı äraluan adamdar şoğırlanuı da kädik. Bastı mäsele – betimen ketken biliktiñ keudesin basıp, täubesine tüsiru; jayılıp jatqan jağdaydıñ etek-jeñin jinap, qalıpqa keltiruge küş salu.
Arman-mwñı osığan sayğan qazaqtıñ bas oppozicioneri bılay deydi: "Egemendiktiñ 20 jılında halıq bilikke de, basqağa da senuden qaldı. Sondıqtan biz jaña twjırımdamamızda: "Halıqqa da, bilikke de eñ asıl qasiet – adamgerşilik qwndılıqtarın qaytaru kerek" dep jazdıq..."

Jañaözen qasiretiniñ tüyini de qarapayım adamgerşilik qwndılıqtardıñ tabanğa taptaluında jatır. Jwmısşılar men qojayındarınıñ arasında kelispeuşilik orın aldı. Jwmısşınıñ talabına qwlaq aspay, kekireygen qojayın qoldan qarsılıq tuğızdı. Kelispeuşiliktiñ tamırın tauıp, daudıñ kürmeuin şeşu arqılı deldal boluğa tiis bilik birden qojayındardı qoldap şığa keldi. Aqırı, jağday uşığıp, baqılau şeñberinen şığıp ketti.
Elimizdegi jappay jwmıssızdıq – kedeyşilikke alıp keldi, kedeyşilik – kikiljiñge süyredi. Bilik är qadamın "jeti ölşep, bir kesip", aybaylap basuı kerek.

...Qazir Jarmahan TWYAQBAYdıñ bilikten öz ırqımen bas tartqanına 9 jıl toldı. Osı jıldarda birde-bir adam aşığın aytıp, ädildik quıp, öz erkimen bilikten bas tartqan joq! Sirä, jaña qazaq tarihında mwnday jürek jwtqan batıl qadam men bet qaratpas batırlıq qasiettiñ jalqı iesi – wltımızdıñ wlağattı wlı, qazaqtıñ qaharman perzenti Jarmahan TWYAQBAY jalğız bolıp qalatın siyaqtı!

Dese de, biliktiñ wşar basında işi qazanday qaynap, tilin tistegen taza jigitter de az emes. Osıdan 10-15 jıl bwrın biliktiñ belgili bir tarmaqtarı men kezeñderinde şındıqtıñ wşın şığarıp, az da bolsa, adal söz aytuğa mümkindik bar edi, bolmaşı oy erkindigi bar edi – qazir oğan qara qwlıp salındı. Bärin belgisiz ürey bilegen, qorqınış qısqan. Bilikke de, oppoziciyağa da köñili qalğan jwrt joldan adasıp, qaysıbir lañkesterdiñ qwrığına tüsip jatır...

Bilik jauapkerşilik sezinip, qoğam baqılau qoymasa, köñilsiz küniñniñ köleñkesi ketpeydi. Şeneunik özinen-özi aqılğa kelip, arına jüginbeydi. Memlekettik qızmette kadr tañdap-irikteuden bastap, ärbir tağayındaudıñ bäri halıqtıñ alaqanındağıday ayqın da aşıq boluı kerek. Sonda ğana bilimdi ozıp, bilikti ösedi.

Dese de, bwlay bolarına: qazaq topırağında adaldıq jeñip, ädildiktiñ ornarına senudiñ özi qiyamet. Al, elimizdiñ Bas demokratı: "Bizdiñ elimizde bäri de boluı mümkin!" – dep, ümit şırağın ürleydi... Bizdiñ tilegimiz de Jaqañnıñ nietimen sabaqtas: "Bizdiñ elimizde tek qana jaqsılıqtar bolsın!".
"Tañdau mezgiliniñ" maytalman-marqasqasımen basqaşa boluı mümkin be?!.

Qajımwqan ĞABDOLLA,
"Qazaq Eli" halıqtıq qozğalısınıñ törağası
Abai.kz

0 pikir