Särsenbi, 13 Qaraşa 2019
Jañalıqtar 2296 0 pikir 24 Mamır, 2013 sağat 06:06

Joltay Älmeşwlı. «Perişte» Erkek

4. «Perişte» Erkek

4. «Perişte» Erkek

Eki kelinşek. Kädimgi äyel jınıstı ekeu. Künde birge jüredi, wzaq jüredi, wzaq-q söylesedi.
Onıñ bireui − Bwyrabas, ekinşisi − Bwrımdı.
Bügin söz kezegin Bwyrabas bastadı.
- Äy, sen... erkek ataulını tükke alğısız etip, ol beyşaralardıñ basına bar jamanşılıqtı üyip-töge berme. Erkektiñ täuiri, äyel tabınatın jaqsıları, körgendileri de bar. Bar ğana emes, barşılıq.
- Qaydam-au, − dedi Bwrımdı. − Men bilsem, erkektiñ etegine namaz oqıp jürgeni az. Bäri de birdey. Tirligi de, qılığı da, äreketi de...
- Joq, qatelesesiñ, − dedi Bwyrabas. − Adamgerşiligi zor kisiler az emes. Barşılıq. Mısalı, ana Wzıntwra törağa bar ğoy, sol... jigittiñ swltanı. Bayqamaysıñ ba, özi täkappar, özi swlu, özi aqıldı... Tipti moral'dıq jağınan da öte wstamdı.
Bwrımdı külip jiberdi. Toqtay almay, üdemelete küldi. Bwyrabastıñ «sağan ne boldı, jın qaqtı ma?» degenine de qaramastan, wzaq küldi.
-  Seni... seni birneñe wrıp ketken şığar, − dedi Bwyrabas.
- Joq, seni wrıp ketken, − dedi Bwrımdı.
- Nege? Nege olay deysiñ?..
- Öytkeni sen tabınbaytın erkekke tabınadı ekensiñ. Sol Wzıntwranı köptep bilesiñ be?
 - E, endi... eptep... Bir-eki ret otırısta bolğanbız. Mağan köz qiığın salğan. Iqılası erekşe bolğan. Özim birden ıñğay bayqata qoymağan soñ, ol da özin-özi wstadı. Sonday wstamdı erkekterdi qadirleymin. Äytpese, bar keybireuleri, öziñe süykene ketedi de, qalasañ da, qalamasañ da qır soñıñnan qalmaydı. Tipti mezi etedi...
Bwrımdı tağı da küldi. Kelemejdey küldi.
- Oy, sen öziñ... nemenege küle beresiñ? Aytsañşı sebebin...
- Sebebi bolğan soñ külemin de, − dedi Bwrımdı. − Küluimniñ astarı bar ğoy.
- Ol qanday sebep?
- Öytkeni, sol Wzıntwra törağanı men de jaqsı bilemin. Onımen birneşe ret dämdes bolğanmın.
- Ötirikti soqpa, − dedi, Bwyrabas. − Ötirigiñe bereke bersin. Men jaqsı tanimın degen soñ, dereu oylap taba salğan aylañ ba bwl?
- Imanday şınım! Men onı senen bwrın bilemin. Bilgende, jäy tanıstıq emes, jaqın tanıstıq...
- Sonda-a... − dep, Bwyrabas auzın aşıp, añtarılıp qaldı. − Sonda sen onımen bwrınnan-aq...
- Iä, bwrınnan... Bayağıdan... Ol mağan ayttı, sağan wzın şaş jarasadı dep. Sosın şaşımdı ösirdim. «Bwrımdım» dep erkeletkeni qanday!...
- Ah, podlec! − dedi Bwyrabas. − Ol mağan... Senen basqa eşkimdi wnatqan emespin dep... Aldap...
- E, qwrbım, aşuıñdı bas, − deydi Bwrımdı. − Endi ekeumiz de jas emespiz. Sen de, men de qırıqtıñ üstine şıqtıq. Elu deytin auılğa eñkeyip baramız. Sondıqtan da ömirdiñ mayda-şüyde närselerine tım küygelektene bermeuimiz kerek. Densaulıqtı küt. Endigi qalğanı sol.
- Joq-au, − dep Bwyrabas sonda da basıla almağan. − Joq endi... meni aldamay-aq, şının aytsa bolmay ma! Bala emespiz. Tüsinemiz.
- Erkektiñ bäri solay, − dep, Bwrımdı da küyine til bezedi. − Perişte erkek joq.
Bwyrabas kişkene oylanıp, ünsiz qaldı da, artınan ah wra:
- Düniede eñ taza, eñ ädil, eñ süykimdi erkek bar bolsa, ol Wzıntwra bolar deuşi em, söytsem... − dep, kürsindi. − Söytsem... bäri de köz aldau eken ğoy.
Äne, älgi eki kelinşek tağı da birge ketip bara jatır. Olar ne jaylı söylesip baradı eken, a?..
* * *
Mwndayda qazaq aytqan: «Pendesi bar jalğanda bäri mümkin-n...».
Eles aytadı: «Öziñnen basqa eşkimge sene körme!..»

5. Jel söz

Biri − Mısıq mwrt, biri − Jaltırbas, osı eki jigitti el künde köredi. Künde üy sırtında arlı-berli jüredi de qoyadı. Özderi araq işip, qisalañdap, auzına kelgendi aytatın köp erkekterge wqsamaydı.

- Qatınım qaytıs bolğalı eki jıldan astı, − dedi Mısıq mwrt Jaltır bas dosına sır aşa. − Osı eki jıl işinde äbden şarşadım. Jalğızdıqtan şarşadım. Jwmısta da süreñsiz bir tirlik, üyge kelsem − jalğızdıq...
- Oy, sen nege jalğız boluıñ kerek, − dedi Jaltırbas. − Qayta rahat ömir seniki emes pe. Aynalañ tolı qız-kelinşek. Qalağanıñmen kül, oyna. Betiñnen qağatın kim bar, qane!
- Betimnen qağatın pende joq ekeni ras, − dedi Mısıq mwrt. − Biraq onı erkindik deuge bola ma. Erkindik degen tek qana eşkim körmeytin, qwlaq estimeytin alıs aralda ğana boladı. Äytpese, ärbir qadamıñ söz, gu-gu äñgime...
- Ol qanday äñgime?
-Qanday äñgime bolsın! Ösek söz... Osı ötken ayda bir kelinşekpen kişkene söylesip, ämpey-jämpey bola bastap em, artınşa äñgime gu - u ete tüsti. «Oybay, nesin aytasıñ, ol ekeui bayağıdan aşına eken» dep üy arasında sıpsıñ söz jügirdi. Aşına bolğan tügimiz de joq. Jäy, sır bölisu...
Jaltırbas küldi.
- Äyel men erkek dostığı degendi tüsinbeymin. Ärine, el dwrıs aytadı. Ekeuiñ de bası bos adamsıñdar. Endi... özgesi tabiğat zañı.
Mısıq mwrt azar da bezer.
- Äni, sen de solay oylaysıñ! – dep, küyine söylep twr. - Biz jäy dostarmız. Oyımız, sözimiz jarasadı.
- Oy jarassa, söz jarassa, odan artıq ne kerek? Odan ärisi belgili emes pe.
- Joq! − dep Mısıq mwrt kesip ayttı. − Joq! Erkek pen äyel jäy dos bola almaydı degen teris wğımnan qaşan qwtılasıñdar sender! Ne degen topassıñdar-r!..
- Ömir zañı boyınşa... − dep, Jaltırbas tağı da söz jalğay berip edi, anau äri qaray söyletpedi.
- Ömirde zañ joq! − dedi Mısıq mwrt. − Ömir zañı dep oydan şığarıp jürgen bizder.
- E, onda öziñ bil. Meniki jäy söz arasındağı äñgime! Al, endi... osılay soqa basıñ sopayıp jüre beresiñ be? Qız-qırqın köp qoy osı küni...
- Oyım bar.
- Ol kim? Menen jasırasıñ ba?
- Joq, jasırmaymın.
- Onda aytsañşı.
- Älgi ministrlikte isteytin orta boylı, sarı şaştı kelinşek. Sonı wnatıp...
Jaltırbas oğan «osını şın aytıp twrsıñ ba» degendey, swraulı jüzben wzaq qaradı.
- Nemenege mağan baqırayıp qaraysıñ? Sen ayt dediñ...
- Joq, şın sırıñdı aytqanıña küdiktengenim emes, jañağı sarı şaştı kelinşekti oylap twrğanım...
- E, onıñ nesi bar? Sırın biluşi me eñ?
- Eptep...
- Sonda-a...
- Jeñiltekteu.
- Onı qaydan bilesiñ?
- Estigem.
- Kimnen?
- Bir tanısımnan.
- Ol ne dedi?
- Ol... qısqası, sarı şaşqa jolamay-aq qoy.
- Sen ayttı eken dep nege qaşuım kerek! Estigeniñniñ bäri ösek bolsa şe!
- Jel twrmasa şöptiñ bası qimıldamaydı.
- Büyte bersek, äñgimege ilinbegen qız-kelinşek tabıla ma?
- Mümkin, bar şığar. İzdeu kerek.
- Qaşanğı izdeymin. Şarşadım.
- Onda öziñ bil.
- Joq, sen dosım emessiñ be! Älgi sarı şaş kelinşek turalı ne estidiñ? Aytsañşı aşıp...
- Meni odan äri qinama.
- Joq, qinaymın! Ayt rasın!
- Ol özi... jeñil jüriske ädettenip alğan kelinşek. Kimdermen qarım -qatınas jasaytının da bilem. Demek, seniñ de köziñe şöp saluı äbden ıqtimal. Ädetin qoya alsa jaqsı...
-    Şın söziñ be osı?
-    Imanday şınım!
Mısıq mwrt ünsiz qaldı. Qapalı. Renjuli.
− Äy, osı... − dedi sosın. − Bw düniede janı päk, jüregi taza, oyı ornıqtı qız da, kelinşek te qalmay bara jatqanı ma? Endi ne isteymin! Qu tizemdi qwşaqtap ötem be bw dünieden-n...
Mısıq mwrt pen Jaltır bas, äne, tağı da özara söylesip, äldenege daulasıp, tağı da birge ketip baradı.

* * *
Mwnday qazaq aytqan: «El işindegi azamattıñ jamanı joq, biraq ösekten amanı tağı joq...»

6. Kran men ekran

Burabaydağı demalıs üyine bir mezgilde eki birdey kelinşek kelip kirdi. Ekeui de demalmaqşı. Ekeui de jas şamalas. Tek ayırması – biriniñ şaşı sarı da, al ekinşisiniki – qara.
Demalıs üyiniñ kire berisindegi wzınşa orındıqta qazday tizilip otırğan bir top demaluşılardıñ arasınan bireui:
- Ana sarı şaştı kelinşek teledidardağa wlttıq bağdarlamanı jürgizbey me?-dep, onı birden tanığanın añğarttı. Onı qasındağı serigi de qostap:
- Iä, sol kelinşekke wqsaytın siyaqtı,- dep, bwrıla qaradı.
Al, üşinşi demaluşı ayttı:
- Äy, ol emes bolar, eptep türi wqsaydı, biraq....
Osı kezde wzınşa orındıqtıñ eñ şetinde otırğan bir kisi:
- Au, ana qara şaştı kelinşekti tanimın ğoy,-dedi. Bäri oğan qaray japırıla  bwrılıp, jamıray til qattı:
- Tanisıñ ba?
- Qaydan tanisıñ?
- Ol kim?-desip, ıntığa swrap jattı.
- Ol ma! Ol ötken ayda «qaladağı üyimdi zañsız bwzdıñdar» dep ökimetke qarsılıq körsetken kelinşek. Esteriñde me, biik krannıñ eñ töbesine şığıp alıp...
Osı-aq eken, bäri onı jarısa qostay jöneldi.
- Tap özi!
- Sol ğoy mınau!
- Krannan tüspey qoyğan kelinşek...
- Äy, özi de jürekti eken!
Bağanalı beri bösteki äñgimege zauqı bolmay, orındıqta wyqı qısıp, esinep - eseñgirep otırğan bir kelinşek dereu ornınan wşıp twrdı da, oğan jetip barıp, amandasıp ülgerdi.
- Seni tanıdım. Sen anada kranğa şığıp alıp, ökimetke öz talabıñdı ötkizgen batır kelinşeksiñ! Solay ğoy, ä?
- Bolsaq bolarmız,-dedi älgi qara şaştı kelinşek külimsirey söylep.
Özgeler de öre türegeldi.
Kranğa şıqqan «batır» kelinşekti endi bäri qorşap alıptı. Swraq jauıp ketti.
- Sen sonda qalay qorıqpadıñ?
- Öziñe-öziñ senimdi boldıñ ba?
Swraqtan soñ swraq onan sayın tuındap kete bardı. Al, onımen birge kelgen ekran «jwldızı» äp – sätte eleusiz qaldı. Eşkim odan: «sen teledidarda isteysiñ be?» dep swramadı da.
Tipti ekran «jwldızınıñ» özi de «men kimmen birge kelgenmin» degendey, älgi qwrbısına alıstan köz salıp, wzaq – q qarap twrıp qalıp edi.
Mine, bar oqiğa osı.
* * *
Mwndayda qazaq aytadı: «Atıñ şıqpasa, jer örte!»
Al, Eles aytadı: «Qanday añğalsıñ, qayran el!»

7. Nubay

Burabaydağı demalıs üyinde demalıp jatır edi. Özimen qatarlas eşkim joq. Bäri de jastar. Sosın da söylesetin, oy bölise qoyatın kisi taba almay qinaldı. Sonda oyladı: «Qatarıñ bolmasa, toyğa barma» dep qazekem däl aytqan eken-au!»
Ashanadağı qatarlas stolda orta jastağı bir kisi tamaq işetin. Özi köp söylemeydi. Söylemeydi deydi, tipti ündemestiñ tap özi. Öytkeni, kelgeli beri auzınan bir auız söz şıqqanın estigen emes.
Bir jolı betpe-bet kelip qalğan sätte, aldımen özi sözge tarttı.
- Iä, zamandas, qaydan keldiñiz?
- Astanadan.
- Men de Astanadan keldim. Jerles boldıq qoy.
- Nu...- dep, tanısı tisin aqsitıp, jımiıp koydı.
- Jalğız kelgensiñ-au, sirä!..
- Nu...
- Jasımız da şamalas siyaqtı. Eluge kelgen siyaqtısıñ.
- Nu...
- Osı jolı demalıs üyinde jastar qaptap ketipti. Tipti bala-şağa dese de boladı. Tük qızıq emes.
- Nu...
- Äy, osı elu jastan keyin tirşiliktiñ qızığı da azaya bastay ma deymin...
- Nu...
Bwl qanşa saual berip, onı äñgimege tartsa da, auzınan bir auız söz şığara almay, azapqa tüsti. «Nu...» dep şarşattı.
Sol küyinde bölinip, ärqaysısı öz jolımen kete barğan. Odan keyingi kezdesulerde jay amandasıp, janınan öte şığatın boldı. Basqa ne istemek!
Qalağa kelgen soñ, tanıstarına:
- Qatar eşkim bolmadı, büytip demalğanı qwrısın,-dep, qinala äñgime ayta bastap edi.Qatar dostarı mwnıñ sözin külkige aynaldırıp äketti.
- Äy, öziñnen de bar ğoy, - dedi.
- Aspandap jüresiñ. Eşkimdi mensine qoymaysıñ.
- Äytpese, bükil demalıs üyinde söylesetin kisi nege tabılmasın!
- Ras aytam. Qatar kisi bolmadı, - dep, bwl aqtala söyleydi.
- Tipti bir kisi de kezdespegeni me?
Bwl az – kem oylanıp otırdı da, älgi «Nu...» deytin ündemesti esine tüsirdi.
- Boldı bir kisi... Biraq, sonıñ özi...- dep, müdirdi.
- Ol kim?
- Atın da swramappın.
- Oy, tanısqandarıña bolayın.
- Joq, atın biledi ekem.
- Kim eken?
- Nubay...
- Onday da at bola ma? – dep,  bir dosı şiqıldap  külip aldı. - Äziliñ şığar.
- Iä, onıñ men biletin atı – osı! Basqasın bilmeymin.
- Şirkin, qazaq – ay! – dedi älgi dosı. – Attı da qoya saladı – au östip...
«Bwl meniñ qoya salğan atım edi» dep bwl da aytpadı.
Bar äñgime osımen ayaqtaldı.

* * *
Mwndayda qazaq aytqan: «Mıñnıñ türin bilgenşe, birdiñ atın bil!»
Al, Eles aytadı: «Köp söylegenniñ bäri birdey aqıldı ma?...»

8. Bi men bilik

Ol qanday da bir qiın jağday bolmasın, qiıstıra jol tauıp, köñilge qonımdı bilik söz aytuşı edi. Sosın da onıñ ekinşi atı – Bi.
Al, ekinşi kisi bilikke jaqın jürgendi wnatatın. Onı joğarı jaqtağılar ılği jauaptı qızmetterge tartuşı edi.Osı künge deyin ärtürli bilik qızmetinde bolıp ülgerdi. Sosın da onıñ ekinşi atı – Bilik.
Sol eki azamat künderdiñ küninde el işindegi deputattıq saylau nauqanına aralastı. Ekeui, biraq,  eki jaqtıñ sözin söylep baqtı.
Biri – şın eñbek adamın, el sözin aytatın kisini wsınıp, soğan dauıs beruge ügittep jürdi.
Ekinşisi – artıq äñgime aytpaytın, öz pikiri joq, alayda joğarığa bas izep twratın wnamdı azamatqa dauıs beriñder dep şırıldadı.
Ayağında ne boldı deysiz be! Ärine, Biliktiñ aytqanı ötti. Onı ötkizgen – bilik. Bi bwl jolı jeñildi.
Arada biraz uaqıt ötkende el ayaq astınan qiın jağdayğa tap boldı. Auıl şetindegi su tospası bwzılıp ketip, köp üy suğa aqtı. El küñirendi. Älgi deputatqa qaradı. «Bizdiñ zar sözimizdi joğarığa jetkiz» dedi. Deputat uäde berdi. Biraq nätije bolmadı.
Bir kün ötti. Bir ay ötti. Özgergen däneñe joq.
Mine, sol kezde el endi Bidi izdedi.
- Sözimizdi söyle, joğarığa tıñdat, - dedi. - Senerimiz sensiñ!
Bi qwp aldı. Sol künnen bastap bir sät te tınım körgen joq.
Joğarığa bardı. Ol tıñdadı da, qwrğaq uädemen şığarıp saldı.
Sosın odan da joğarığa bardı. Sözin tıñdadı. Ol da mandıtıp eşteñe şeşe qoymadı. Jezbwydağa saldı.
Odan da joğarığa örledi. Beti qaytpadı. Orındatpay tınbasqa bel buğanın bäri de bildi. Aqırı degenine jetti. El zarı jürekke jetip, şaruanıñ şeşimi tabıldı.
Sol kezde quanğan halıq «Oy, öziñ azamat ekensiñ» dep, onıñ arqasınan qağıp, rizalıq sezimderin bildirip jattı.
- Aytqanıñnan qaytpaydı ekensiñ!
- Ötirik söyley almaydı ekensiñ!
- Seniñ qadiriñdi endi tüsindik.
Bäri bitip, barlığı öz ornına kelgen soñ, arada birşama uaqıt öte, el tağı da Bidi wmıttı. Tağı da Bilikke ıñğaylanıp, sonıñ janına topırlastı.
Biraq oğan Bi renjigen joq. Solay boların aldın – ala bilgen janday, eşteñeni eleñ etpey, öz betimen jürip jattı.

Mwndayda qazaq aytqan: «Auzı qisıq bolsa da, baydıñ wlı söylesin!»
Al, Eles aytadı: «Qay närseniñ qadirin, basıña is tüskende ğana bilesiñ!».

9. Kisi qadiri

Bwl fänide kisiden qadirsiz kim bar eken, a? Osı sözim ötirik pe? Jalğan ayttım ba? Joq, bwl şındıq. Eşkim daulasa almaytın aqiqat. Şındıqtıñ şın jüzi.
Bir aqın bılay dep jazıptı:
- Aqındardıñ tağdırı qılday nege?
Ölip barıp ozasıñ bwl bäygede!...
Mine, siz ben biz ömir sürip jatqan qoğam tap osılay. Közi tirisinde kömbege aman – esen jetip jatqan jüyrikter joq dese de boladı. Nege?
Osı nege degen saualğa adamdar ömir boyı jauap izdep keledi. Jauap taba alatın emes.
Tirlikte jaqsılar men jaysañdardıñ öz däuirinde bağalanbauına basqalar emes, siz ben biz kinälimiz. Özimizge özimiz tor qwramız. Özimizdi özimiz tobıqtan qağamız. Öytkeni, pende barlıq uaqıtta azdı -köpti kemşilikten qwr alaqan bola almağan. Solay bolıp kete bere me eken, a?.. «Ärine!» deysiñ iştey kürsinip alıp.
Demek, o, pendeler, kez-kelgen azamatıñdı sın sadağına al da, atıp tüsire ber.
Qazaq olay emes deysiz be?
Qazaqtı jaqtağıñız kele me?
Tap osınday qisıq ädetten qazaq şınımen aman ba eken?
Joq, qazaq ta solardıñ juan ortasında. Mañdayına bitken mıqtıların közi tirisinde jetistirip wlıqtağan emes, al ölgen soñ... ölgennen keyin şetinen danışpan, şetinen qwdiret! Öliler jaylı eş qımsınbay, eş tartınbay, kösile söyleymiz-au!
Demek, könuge tiis jalğız aqiqat - közi tirisinde qadirli bolğan pende kem! Eger bar bolsa, ilude bir – ekeu ğana...
Tağı bir aqın bılay dep jır kestelepti.
- Mıqtısıñ ba, meyli sen irisiñ be,
Qadiriñ joq köziñniñ tirisinde!
Osı aqın nege bwlay jazdı eken dep oylanasıñ! Osınşa tausıluğa bola ma! Nege tarıladı?
Sol aqın arı qaray bılay dep jalğaydı:
- Tirligiñde, ey pendem, irisinbe,
Bar baqıtıñ sol bolar!
Tirisiñ be?
Oypırmay, osınıñ aytqanına twramız ba, qaytemiz! Bwdan artıq ayta da almaspız, sirä!
Ras, siz ben biz tiri jürmiz. Barmız. Amanbız. Saumız. Sol tiri jüruden artıq qanday qadir kerek eken!
Iä, sen tiri jürsiñ! Sol seniñ qadiriñ...

* * *
Mwndayda qazaq aytqan: «Bası amannıñ bağı aşılar!»
Al, Eles aytadı: «Öli arıstannan tiri tışqan artıq.»

10. Kün men tün

Tirşilik äu basta jaratılğalı beri kün men tünnen twradı. Kün batadı, tün keledi. Tün auısadı, kün oraladı. Osılay mäñgi - baqi jalğasıp jatır.
Alayda, jer basıp jürgen jwmır bastı pendelerdiñ arasında tündi wnatpaytındar da barşılıq. Nege?
Öytkeni, tün qarañğı. Tünde jüru qorqınıştı. Jer betindegi barlıq qılmıs ataulı negizinen tünde jasaladı. Tünde wyıqtaysıñ. Wyıqtap jatıp, tosın jağdaylardan qorğanıp ta ülgermeysiñ. Opınıp qaluıñ op – oñay. Tün turalı teris söz osılay bolıp jalğasıp kete beredi, kete beredi.
Biraq, osı adamdar sol qara tünniñ de pende üşin asa qajet qasieti bar ekenin nege tüsingisi kelmeydi?
Pende künde tätti jese, bir küni qwsadı.
Pende wyıqtamay, tek qozğalısta bolsa, bir küni esten tanıp qwlaydı.
Pende künnen keyin tün bar ekenin oylamasa, onda aldında kütip twratın qauip-qater barın sezinbes edi.
Bwl ğana emes. Kisige eñ ädemi, eñ izgi, eñ tereñ oylar osı tünde keledi eken. Tün-kisini eriksiz oylandıratın sät.
Bir aqın jazıptı:
- Qop – qoyu qarañğılıq!
Qarañğılıq!
Töñirekti jwttıñ ba qarañğı ğıp.
Qarañğılıq!
Qaytesiñ jasıl baqtı,
Bürkemelep, böten ğıp, jasandı ğıp!
Renişi bolar! Jarıqtı añsauı bolar...Al, sol aqın älgi öleñiniñ bir jerinde:
- Jasıl dünie joğalmaydı, tün – tünek!
...Tağı jaudı tünde jañbır sirkirep!
Baq işimen kele jatam ayañdap,
Kök isi şığadı – ay bir dürkirep!
Sezimim mas, oyatamın silkilep!...- dep, tağı da jarıq kündi, jarıq  älemdi arman qanatına qondırıptı.
Alayda, bir närse anıq: sol aqın da osı qarañğı älemdi jağadan alıp, silkilemeydi. Tek... qarañğılıq ta jasıl älemdi jasıra almasın sezdiredi.
Tünde tabiğat maujırap, wyqığa ketedi. Jasıl älemdi köre almay, eriksiz izdeysiñ. Sosın tañ erterek atsa eken dep arman etesiñ. Arman degen adam üşin asıl qazına emes pe!
Osı joldardı da tün jamılıp jazıp otırmız. Tün tıp-tınış! Eşkim oyıñdı bwzbaydı. Eşteñege alañdamaysıñ.
Armısıñ, twnıq tün!

Mwndayda qazaq aytqan: «Baqıttıñ qadirin sorlağanda sezinesiñ!»
Eles aytadı: «Salıstıru – şındıqtıñ tarazısı.»

11. Qarapayım bolu

Burabaydağı demalıs üyinde osı kisimen bir stolda otırıp tamaq işetin. Kündegi ädet osı. Tañğı as, tüski as, keşki as... Körmeyin dese de köredi. Jüzdespeyin dese de jüzdesedi. Tildespeyin dese de tildesedi.
Bwl – qızmetker. Lauazımı bar. Al, anau...
Öziniñ aytuınşa - istemegen jwmısı joq. Ol şopır da, qwrılısşı da bolıptı. Egin de egipti. Äyteuir aralaspağan şaruası joq dese de boladı.
- Qarapayım adammın,-deydi. – Qarapayım bolıp ömir keşu-ğanibet qoy.
- Ärine, külki vitamin...
- O-o, öte dwrıs aytasıñ!
- Älbette,-deydi bwl da. – Oğan ne jetsin!
Sodan ekeui bir-birimen sırlasıp, är saladan äñgime tiegin ağıta bastadı.
Bir jolı äñgime ata-tek turalı örbidi.
- Qazaqtıñ danışpandığı sonda,-dedi bwl. - Ärbir qazaq öziniñ jeti atasın bilip ösken. Jeti atağa deyin qız alıspağan.
- Jeti ata degen ne?-dep swradı anau.
- Jeti atanı bilmeysiñ be? Öz äkeñ, atañ, onıñ atası...
- Ä-ä,-dedi ol. – Sol ma edi.
- Sen jeti atañdı bilesiñ be?
- Äy, sonı oylamappın. Öz äkemdi bilem. Atamdı bilem. Al, odan arğısı...
- Qızıq eken. Jeti atanı bilmeu degen...
- Äy, qoyşı,-dedi ol. – Sonı da söz dep... Odan da jüz gramnan tastap jibersek qaytedi,a?
Bwl onıñ ötinişine qarsı bolmadı. Äñgimege zauqı bolmay twrğan şığar dep oyladı. Qarapayım bolğanğa ne jetsin!
- İşsek işeyik...
Jüz gramnan işildi. Onıñ artınan tağı da...
Endi äñgime qazaq wltı turalı, onıñ tarihı jayına auıstı.
- Ana Abılaydıñ zamanında,-dep, bwl söz bastay berip edi, anau:
- Ol kim? Aqın ba?-dedi.
- Joq, batır. El bilegen han.
- Ä, solay ma?
- Jaraydı, Abılaydı qoya twralıq. Al, endi Mağjan öz kezinde bılay degen...
- Mağjan?! Ol-revolyucioner me?
Bwl küldi. Küldi de:
- Iä, revolyucioner,-dedi. – Tek poeziyanıñ...
- O, toba! – dedi anau. – Poeziyada da revolyucioner bolğan eken ğoy.
Äñgime tipti qiyulaspadı. Endi ne aytarın da bilmey sastı. Sosın odan:
- Öziñ qay taqırıptı jaqsı bilesiñ?-dep swrağan.
Anau ayttı:
- Äy, mağan bäribir...
- Joq, bir närsege qızığatın şığarsıñ?
- Men be? Men...-dep, ol müdire tüsti. – Men anekdottı jaqsı köremin.    Küle bilu – ğanibet qoy.
- Ärine, külki vitamin...
- O – o, öte dwrıs ayttıñ!
- Al, onda  anekdot ayt.
- E, onı aytuğa boladı.
Birge demalıp jatqan eki tanıs osılayşa küni boyı anekdot ayttı. Jaña tanısı osıdan zor läzzat aladı eken. Al, bwl bolsa... qattı şarşadı. Tipti jüykesi jwqardı. Qarapayım boludan şarşadı ma eken, bälkim...
Erteñine üyge qaytuğa bel bayladı.
- Oybay – au, qaytam degeniñ ne? Men endi kimge anekdot aytamın.
- Oqa emes, tağı birde...
- İşim pısatın boldı – au!
- Tıñdaytın kisi tabılar...
- Äy, ondaylar qaydam bolsın. Osı küngi adamdar anekdottı tüsine bilmeydi. Qaydağı bir qiyali äñgimege qwmar.
- ?!

Mwndayda Eles aytadı: «Teñ teñimen, tezek qabımen bolğanı abzal-au!...»
(Jalğası bar)
Abai.kz

0 pikir