Jeksenbi, 17 Qaraşa 2019
Jañalıqtar 1919 0 pikir 27 Aqpan, 2013 sağat 10:32

Mendegi qozğauşı küş – sağınış...

Doshan Joljaqsınov! Bwl esim mwqım qazaqqa tanıs, janına jaqın. Keşe «Daladağı quğın» fil'mindegi Hamit arqılı Qalidıñ wlı degen attan asıp, külli qazaqtıñ tel balasına aynalsa, büginde «Birjan sal» fil'mimen Birjannıñ tağdırı arqılı körermenine ülken oy tastap, qazaqtıñ sal ömir sürgen däuirdegi qilı kezeñin, ata salt, wlttıq dästürimizdi saliqalı sarapqa salğan jan. «Segiz qırlı, bir sırlı» Doshan ağanıñ ömir jolı bügingi äñgimemizge arqau bolmaq.

Äke-şeşem önerden qwralaqan bolğan joq

- Şığıs Qazaqstan oblısı Kürşim audanındağı Balıqşı sındı qwmdı auıl meniñ tuğan jerim. Sol auılda 1951 jıldıñ 7 qazanında düniege kelippin, - dep basta­dı äñgimesin Doshan ağa. - Otbasında eki wl, segiz qız bolıp, bir-birimizdi jetelep jü­rip östik. Toqşılıq ta, tapşılıq ta bol­dı. Biraq äke-şeşemiz sonıñ birin sezdirmedi. Auılımızdıñ tabiğatı tamaşa bolatın. Qazir sonıñ jwrnağı da qalmadı. Bala künimizde aqqu-qazdıñ dauısınan oyanuşı edik. Üyimizden 500-1000 metr jer­de aqqu-qaz wşıp-qonıp jüretin. Äkem Qali añşı, qwsbegi bolğan adam. Tabiğattı süyu äkemiz, anamız arqılı qalıptasqan siyaqtı. Biz de balıq auladıq, au qwrdıq, qısta qarmaq saldıq. Ärine, äkeniñ qanı, ananıñ süti beker emes, dey twrğanmen osı auıldıñ twnıp twrğan tabiğatınıñ meniñ ömirime, önerime qosqan ülesi mol dep esep­teymin.

Doshan Joljaqsınov! Bwl esim mwqım qazaqqa tanıs, janına jaqın. Keşe «Daladağı quğın» fil'mindegi Hamit arqılı Qalidıñ wlı degen attan asıp, külli qazaqtıñ tel balasına aynalsa, büginde «Birjan sal» fil'mimen Birjannıñ tağdırı arqılı körermenine ülken oy tastap, qazaqtıñ sal ömir sürgen däuirdegi qilı kezeñin, ata salt, wlttıq dästürimizdi saliqalı sarapqa salğan jan. «Segiz qırlı, bir sırlı» Doshan ağanıñ ömir jolı bügingi äñgimemizge arqau bolmaq.

Äke-şeşem önerden qwralaqan bolğan joq

- Şığıs Qazaqstan oblısı Kürşim audanındağı Balıqşı sındı qwmdı auıl meniñ tuğan jerim. Sol auılda 1951 jıldıñ 7 qazanında düniege kelippin, - dep basta­dı äñgimesin Doshan ağa. - Otbasında eki wl, segiz qız bolıp, bir-birimizdi jetelep jü­rip östik. Toqşılıq ta, tapşılıq ta bol­dı. Biraq äke-şeşemiz sonıñ birin sezdirmedi. Auılımızdıñ tabiğatı tamaşa bolatın. Qazir sonıñ jwrnağı da qalmadı. Bala künimizde aqqu-qazdıñ dauısınan oyanuşı edik. Üyimizden 500-1000 metr jer­de aqqu-qaz wşıp-qonıp jüretin. Äkem Qali añşı, qwsbegi bolğan adam. Tabiğattı süyu äkemiz, anamız arqılı qalıptasqan siyaqtı. Biz de balıq auladıq, au qwrdıq, qısta qarmaq saldıq. Ärine, äkeniñ qanı, ananıñ süti beker emes, dey twrğanmen osı auıldıñ twnıp twrğan tabiğatınıñ meniñ ömirime, önerime qosqan ülesi mol dep esep­teymin.
Bala Doshannıñ äke-şeşesi önerden qwralaqan bolğan joq. Äkey änşi, dombı­ranı keremet şertuşi edi. Anası Jazira­nıñ da özine jarasatın ädemi üni bar bo­latın, sızıltıp än salatın. Keyinirek üy şarua­sımen otırıp qaldı, äytpese wstaz bolğan adam. «Qız künimizde är üyden jihaz, kiim-keşek jinap, Beyimbet May­lin­niñ «Şwğa­sın» oynaytınbız» dep otı­ra­tın. Mwnıñ bäri ol kisilerdiñ bo­yın­­dağı önerge degen süyispenşilik. Kö­kirekte swranıs bolğan jerde tabiğatqa eşkim qarsı twra almaydı eken.

- Äkelerimizge sälem beru üşin alıs-jaqınnan änşi-küyşiler, aqındar kelip jatatın, - dep sabaqtadı äñgimesin Dose­keñ. - Men keyinirek estidim, bizdiñ esiktiñ aldında Säken Seyfullin ağamız bolıp­tı. Onı audannıñ birinşi hatşısınıñ özi ertip kelgenge wqsaydı. Biraq maşinadan tüspepti. «Tizesin-tizesine jaqındatıp, qo­yın kitapşasına birdeñeler jazıp otır­dı» deydi. «Säken ağa, as dayın bol­dı» dep barğanda «Qazir, qazir» dedi de, biraq sol küyi astan däm auız timey ketti» deydi. Mine, biz tuğan üy osınday adamdar bolğan şañıraq. Serke Qojamqwlov, Qamal Qarmısov, Jüsipbek Elebekovter de bizdiñ üyde bolğan. Jüsekeñ tipti meniñ äkemdi astanağa alıp ketemin dep äreket etipti. Partiya, keñes organdarında jwmıs istep jürgen adam, qalay bolğanda da partiyadan jasqanadı ğoy. Äytpese äkem oblısqa deyin barıp, aytısqa qatısqan. Sodan keyin «Partiya qalay qaraydı?» degen oymen auılda qalğan. Osı ortada ösip-önip, äkemizdiñ dombırasın şerttik, mıltığın atıp üyrendik. Qonaq kelse bizdi otırğızıp qoyadı. Sonda «Söz tıñdasın, kökireginde birdeñe qalsın» dep otırğıza­dı eken ğoy. Üyden qonaq arılmaytın. Qısqa bir jılqı, bir tüye soyıladı. Sol jetpey qalatın. Bizdiñ jaqta qıs erte bastalıp, köktem keş şığadı emes pe?

Internat erte eseytti

Akter öziniñ eñ bir ğajap kezi balalıq şağı dep sanaydı. Ol da basqa auıl balaları siyaqtı üy şaruasınıñ bärin istep östi. Kezekpen qoy baqtı. At suarıp, qora tazaladı, otındıqqa kökpek te şap­tı. Äkesi jarıqtıq ekeui talay ret qwraq oruğa barğan. Kädimgi kök qwraq. Orıp, qayıqqa toltırıp arğı jaqtağı aralşıq­qa aparıp keptirip, bir aptadan keyin beri qaray alıp şığadı. Özi jep-jeñil, kep­ken­nen keyin bwrınğıdan da jeñildep qa­ladı. Nege ekenin äkey qwraqqa azdap twz qo­sıp, onı siırğa beretin. Sodan keyingi siırdıñ sütin qaymaqtan ajıratu qiın.

- Keyin student bolğanda auılğa kani­kul­ğa barğanda mindetti türde balıqşı­lar brigadasına kiremiz. Tiın-teben tabu üşin, - dep jalğastırdı ol äñgimesin.

- Sol kezderi «Kiinsek, birdeñe alıp ketsek» degen eşqanday oy bolmaytın. Mısalı, Almatığa bir köylek, bir şal­barmen kel­dik. Sonı talay jazdıq ta. Apa­larım «Sonı ayta bermeşi» dep ren­jitin de boldı. Tağdırdıñ özi solay boldı ğoy. Biraq köñilimiz toq, ruhımız bay boldı. Äkemizden estip ösken dünielerdiñ barlığı kökirekte qaldı. Men negizi 4 sınıptan in­ternatta oqığan balamın. Sol internat­ta jürip oñ-solımdı tez bil­dim. Erte esey­dim. Ärine, eñ bir ülken qoz­ğauşı küşim ol - sağınış. Äkege, ana­ğa, tuğan-tuıs­qanğa, jalpı Wlı märtebeli meyirimdilikke degen sağınıştan osı uaqıtqa deyin men mauqımdı bir baspadım desem ötirik emes. Sol sağınış - meniñ qozğauşı küşim. Sol qasiet balalarımnıñ da kökiregine egilse deymin. Şirkin, balala­rım birin-biri sağınıp twrsa. Sağınış ta adamnıñ ja­nı­nıñ baylığı. Ol joq jerde adam qat­qıldanıp, qayıñnıñ bezindey bola bas­taydı. Al sağınıştıñ ar jağında ülken sezim twradı. Sezim degen ol - mey­i­rim, ol - iba, ol - izettilik, ol - iman­dı­lıq. Osı bir wlı sezim meni önerge alıp keldi me deymin. Sol üşin Allağa mıñ da bir şükirşilik aytamın. Dombıramdı arqalap jürip än aytıp, küy şertsem de Almatığa kelgen jolım basqa edi. Quanış­qa oray densaulıqtıñ arqasında oğan bar­may qalıp, aynalıp kelgende osı Qwr­manğazı atındağı öner institutında marqwm - KSRO halıq artisi Hadişa Bökeeva apamız ekinşi top qabıldap ja­tır eken, 1969 jılı sol topqa qabıl­dan­ğan 16-nıñ biri men edim.

Ataman degen atım bar

Dosekeñ bwl şañıraqta tört qızdan keyin tuğan wl. Äytse de äke-şeşesi onı erkeletip, üki tağıp, betinen qaqpay ösirgen joq. Ol äkesiniñ qasınan qalmaytın. Ünemi at üstinde, qızmette jürgennen keyin şarşaytın bolar, äkeydiñ minezi de qatqıldau bolatın. Sonda da kişkentay Doshan äkesine «Sizben baramın» dese, köñi­lin qaldırmay ertip jüretin. Sol kisiniñ qasında wyıqtaydı. Äkesiniñ ar­qasında qanşama adamdardıñ ortasında boldı. Onıñ erkeliginiñ türi - osı. Äyt­pese, eñbektiñ balası boldı. Dükenniñ eki jağı bolıp bölinetin. Bergi şeti - Rauan, arğı jağı - Şağala. Osılayşa ekige bölinip, futboldan eki komanda qwrıldı. Talay ret töbelesti de. Şildeniñ 11-i - balıqşılar küninde ülken mereke bolatın. Sol mereke bekitilgennen keyin käuap degen­niñ, tätti limonadtıñ bar ekenin bil­di. Neşe türli tätti toqaştardı kördi. Osı merekege jıl boyı birneşe kinoğa barmay aqşa jinaytın.
Doshan Qaliwlı:

- Zina apam twrmısqa şığatın boldı. Oğan qwda tüsuge alğaş ret kelgen qwdalardı sözge bay, aduındı äkem eki auız sözben jığıp, qoya beredi. Sodan olar kelesi jolı audannıñ hatşısın alıp kelip, qwda tüsti. Äkemniñ de anau aytqan qarsılığı joq, biraq qwdalardı qazaqtıñ jolımen sözben jığıp otır ğoy. Sonımen, eki jaq kelisip, ortalıq klubta ülken komsomol toyı ötki­zile­tin bolıp belgilendi. Ol kezde men twr­­mıs qwru degenniñ ne ekenin tüsinbeymin ğoy, biraq Zina apamnıñ üyden ketetini me­niñ jüregimdi tilgiledi. Bir qimastıq se­zim bilep, ornımnan twrmay, «Toyğa bar­maymın» dep jılap jatıp aldım. Jarıq­tıq Uays ağa Swltanğazin bizdiñ auıldan ğoy. Menen mektepti eki-üş jıl bwrın bitirgen. Mine, sol Uays ağamız bastağan üş-tört jigitti «Doshandı alıp keliñder» dep jiberedi. Ol kezderi men 6-7 sınıp şamasındağı balamın. Men köbine ülken­dermen dos bolıp, birge jüretinmin. Nege ekenin bilmeymin, olar meni «ataman» dep ataytın. Sol Uays ağam bastağan üş-tört jigit «Qwda balasız toy bastala ma? Doshan-au bäri seni kütip otır» dep kiimderimdi tauıp kigizip, toyğa meni moyındarına köterip alıp bardı. Toy keremet ötti. Klubtıñ mañayı adam äbden jürgendikten tayıp jığılatınday jıp-jıltır mwz. Sodan auıl men Zaysannıñ ar jaq betindegi Twğıldıñ jigitteri sözge kelip qalıp, tö­be­­­les bastaldı da ketti. Men toydıñ iesi bolıp jürmin ğoy. Deden degen dosımız bireudi tepkeli jatır eken. Üstine kigen pal'tosı jelbirep twr. Ayağın kötergen kezde onıñ pal'tosınıñ etegi meniñ qolı­ma ilindi. Tartıp qalsam, şalqasınan tüsti. Tağı bireui söytti. Twğıldıñ jigitteri köpke deyin «Oypırım-ay «ataman» degen bireui bar eken, boyı kişkentay, wrğanın qalpaqtay tüsiredi, swmdıq eken» dep jüripti. Sondağı atamanı - men. Men wrıp jürgen joqpın, etekten tartqannan öz­deriniñ ayaqtarı tayıp jığılıp ja­tır.

Jaqsılardıñ şapağatı

Ol mektepti orısşa bitirdi. 1 sınıpta qazaqşa oqığan. Äytse de äkey onı qayta­dan birinşige berip, orısşa oqıttı. Onıñ wyımdastıru qabileti joğarı boldı. Nege ekenin auıl balaları Doshan dostıñ üyiniñ qasına köbirek jinalatın. Ağaştan qaru jasap, «Soğıs» oynaydı. Keyinirek dop quıp, futbolğa den qoydı. Birte-birte dos­tarımen kinoğa, bige, qızdarğa qırındauğa baratın boldı. Basqalarğa qarağanda bwnıñ bir-eki auız orısşası bar. Mektepte oqıp jürgende boyındağı Alladan darığan qasiettiñ arqasında körkemönerpazdar üyir­me­sinen qalmadı. Jürgizuşi de, spek­takl'de oynaytın da - osılar. Än de sal­dı, biledi. Audanda ötken jarıstan birinşi orın alıp, Öskemende teledidardan şı­ğu­ğa mümkindik alğanı bar. Ol ekiniñ biriniñ mañdayına jazılmağan. Qaragöz degen apayı qobız tartatın, sol kisi mwğalimder arasınan, bwl oquşılar arasınan şıqtı. Birinşi ret qalağa kelip, meyramhanadan tamaqtanıp, televizor degendi körip, biraz «közi aşılıp» qaytqanı bar.

- Sodan keyingi baqıttı şağım - stu­dent­tik kezeñ, - deydi Doshan ağa sol kezdi oyşa şolıp. - Birinşiden, Hadişa apam­nıñ Katarinanı oynap jürgen ğajap kezi. Teatrda da, kinoda da, wstazdıqta da ülken täjiribesi bar. Biz Twñğışbay Jamanqwlov, Meruert Ötekeşova, Sayra Manasbaeva, Qadirbek Demesinov, Jaqsıbek Qwrman­be­kov, Asqarbek Seyilhanov jäne osı küni dünieden ozğan Tölegen Quanışev pen Äliya Arısbaevalarmen birge oqıdıq. Hadişa apam - qazaq sahnasına europalıq mädenietti alıp kelgen aktrisa. Mine, biz osın­day wlı twlğadan däris aldıq. Student kezimnen Ğ.Müsirepov atındağı jasös­pi­rim­der men balalar teatrınıñ qosalqı gruppasına qabıldandım. Bitirgennen keyin teatr basşılarınıñ şeşimimen sonda qaldım.

Jalpı, meniñ alğaşqı wstazdarım - äkem men anam. Odan keyingi wstazdarım mektep qabırğasında dombıradan orkestr qwrıp, bizge küy üyretken Zilä apayımız. Institutta - Hadişa apam men Äşirbek Sığay. Men tanitın mıqtılardıñ bäri mağan ruhani demeu boldı. Mısalı, teatr, kinodağı rejisserlerim. Rayımbek Seyit­metov ağamız mağan eñ alğaş Aqan serini oynattı. Kinoda - Abdolla Qarsaqbaev, «Gauhartastı» qoyğan Şärip Beysenbaev, Tölemiş Okeev. Mine, osı kisiler meniñ wstazdarım. Biz osı kisilerge qarap östik. Mısalı, Aqandı oynağanda Ğabeñ - Ğabit Müsirepovtiñ közi tiri kezi. Ol kisi özi kelip qarap, sosın üyine şaqırdı. Sol kezde «Doshan, men dombıra şerte bilmeytin qazaqpın. Mına dombıranı körşi, birdeñesi jetispeytin siyaqtı» dedi. Bwl söz Ğabeñniñ mağan aytıp otırğan qaljıñı ma dep tüsindim. Äytpese Ğabeñdey kerbez, Ğabeñdey seri qolına dombıra almauı müm­kin emes qoy. Ol kädimgi Jambıl dom­bıranı mağan wsındı. Qarasam, perneleri bosap ketken, tiegi joq eken. «Bwl Ğabeñniñ dombırası ğoy» dep pernesin jöndep, üyde erterekte kinoğa tüskende alıp kelgen pildiñ süyegi jatır edi, egep otırıp tiegin sodan jasadım. Büginde Ğabeñniñ mwra­jayında sol dombıra sol tiekpen twr ma, joq pa, bilmeymin. Onıñ üstine dıbısqa süyektiñ äseri tiyui mümkin, sondıqtan ol qanşalıqtı qwndı tiek bolatını da ma­ğan beymälim. Negizi, tiekti ärtürli ağaş­tardan jasağan ğoy. Pil degenimiz zil, zil - mamont, sol zildiñ süyeginen tiek jasap, Ğabeñniñ dombırasına salıp, bir-eki än orındap bergenim bar. Ğabeñ «Aqan seri - Aqtoqtınıñ» soñğı dayındığına kelip, «Doshan-au, tipti wzaq jazıppın ğoy, key­bir jerlerin qısqartamın deseñ öziñ bil» deydi. Sol kezde men «Ağa, sizdiñ bwl jazğa­nıñızdı qısqartu mümkin emes, aq öleñniñ barlığı bir-birimen jay söz emes, wlı mağına retinde jalğasıp twr. Bir söz tüsip qalsa kölemdi bir pälsapa tüsip qalğanday boladı» dedim. Spektakl'diñ prem'erası ötti. Ğabeñ rizaşılığın bildirdi.

Biz Säbeñ - Säbit Mwqanovtıñ közin kördik, körşi twrdıq. Özimniñ atam wlı Asqar Süleymenovti künde bolmasa da öte jii körip twrdım. Ol kisiniñ qasına jolau qiındau bolatın. Öytkeni barğan kezde ılği jazıp otıradı. Şay işkende ğana eki auız sözben halimizdi swraydı «Aman, Asqar ağa» deymin, «Jaraydı onda» dep qısqa qayıradı. Ol kisiniñ anası Aytotım äjemiz dombıramen än aytqızadı. Asqar ağam tıñdap otırıp, qoyın däpterine birdeñelerdi türtip qoyatın. Osı kisilerdiñ barlığı meniñ ruhani demeuşim.

Alğaşqı avtoköligim - «Volga»

«Qırğız rejisseri Tölemiş Okeev «Al­tın küz» fil'min tüsirip jattı. Biz sonıñ üyinde tünegenbiz. Ol meni tañğı 8-de oyatıp, «Doshan, sağat 9-ğa Şikeñ (Şıñ­ğıs Aytmatov) şaqırıp jatır, dombırasın ala kelsin dedi» deydi. Şıñğıs Töreqwlwlı ol kezde Qırğızstan kinomato­grafisteriniñ birinşi hatşısı. Sodan apıl-ğwpıl jinalıp, Şıñğıs ağağa bar­dıq. Dastarqanda qwstıñ sütinen basqanıñ bäri bar. Ağamız azdap oy üstinde eken. «Otır, aynalayın. Qane, şert dombırañ­dı» dedi. «Aqjayıq», «Aqbwlaqtan» bastap, änderdi birinen soñ birin jiberdim. Bir sağattıñ şamasında än saldım. Şwbat, qımız, tarı, sök, wlttıq tağamğa tolı dastarqanğa qarap ağam «Auız tiip otır» dep qoyadı. Bolar-bolmas jwtıp qoyamın, Şıñğıs ağanıñ mısı basıp otır. Biraz­dan soñ boyım üyrenip, aşıla tüstim, özimdi erkin sezine bastadım. Bolğannan keyin qoltañbasımen eki kitabın sıyladı. Keyinnen bildik, ağamız birinşi jeñgemiz­ben ajırasıp, köñil küyiniñ onşa bolmay jürgen kezi eken. Keyin de ol kisimen talay dastarqandas, dämdes boldıq.

«Altın küz» fil'miniñ prem'erası Qırğızstannıñ kino üyinde boldı, mağan säl keşirek habar tidi de, keşigiñkirep bardım. Kino üyiniñ ekinşi qabatına köterile bergende esik aşıldı. Kino jaña ğana ayaqtalğan eken. Sodan birinşi bolıp KSRO halıq artisi Aleksey Batalov şıqtı. Ol meni birden tanıp «Qımbattım meniñ! Jaña ğana rölde oynağan sensiñ ğoy. Jaraysıñ!» dep qwşağına alıp twrğan kezinde onıñ soñın ala bere Oljas ağamız (Süleymenov) şıqtı. Ol kisi de meni qw­şaq­tap, qwttıqtadı. Dey twrğanmen bizdiñ wltımızda bir qasiet bar - biz özimizdi-özimiz maqtaudan qorqamız. Al orıs halqı işki sezimin, köñil küyin jasırıp qalmay­dı. Olarda sınalap oy jügirtu joq, aşı­ğın aytadı. Äsirese, öner töñiregindegi bw­lardıñ birligi, sodan ülken dünielerdiñ şığıp jatqandığı, bir-birine degen qoldauı, tuğan küni nemese basqa da kişken­tay quanışın qaumalap köterip äketip teledidarğa deyin körsetetini bar. Biz ondaydan qorqamız, bizge ne Alladan, ne odan keyingilerden jarlıq tüsu kerek. Sodan keyin ğana qozğalamız. Al körgen närseni «Qalay eken?» dese, «Iä, endi...» dep mwrnımızdıñ astımen ğana miñgirlep ketemiz. Jañağı jerde Batalov mağan ıstıq ıqılas tanıtqannan keyin Oljas ağamız da «Erteñ elge meniñ maşinammen birge qaytayıq» dedi. Äytpese ol kisi de maq­tauğa kelgende enjarlau sekildi. Er­teñine jolda kele jatıp «Maşinañ bar ma?» dep swradı. Joq ekenin ayttım. «Onda erteñ arızıñdı jazıp, alıp kel» dedi. Ol kezderi jarıqtıq şeşem tiri edi. Oljas ağamnıñ sözin estigende qattı quandı jäne «Bärinen aqşa jinaymız, «Volga» al» dep keñes berdi. Ay şamasında «Volga» maşi­nasın aldıq. Büginde «Çay­ka», «Mersedes» minip jürseñ de, eşkim tañğalmaydı ğoy. Al bizge «Volganıñ» özi ğarış kemesin mingenmen birdey äser etti. Oljas ağa sol jıldarı Qazaqstan kinomo­tografis­te­ri­niñ birinşi hatşısı bolatın» dep bir qayır­dı ağamız äñgimesin.

Ham-ağamnıñ bağası
Oljas Omarwlımen ekinşi märte kezdesudiñ säti 1986 jılğı Jeltoqsan oqiğasınan keyin boldı. Jazuşılar odağında önerde jürgenderdiñ taylı-twyağına deyin qaldırmay basın qosıp ülken jiın ötti. Köbi jastardı kinälap söz söyledi. Zalda ine şanşar orın joq. Iin tiresip twr. Sahnada müyizi qarağay­daylar otır.

Doshan Qaliwlı:
- Jwrttıñ soñın ala bere men de söyledim. Kökirekke öksik tığılıp twr, sözim sonday äserli şıqtı. Tipti ne aytıp, ne qoyğanıma özim asa köp bağa bermedim. Biraq işimdegi jatqan dünieniñ bäri sol jerde tögildi. Älgi jastardı kinälap söz söylegenderge «Mwnday jayttardı biz tek teledidardan köruşi edik. Sizder ösirgen wrpaq - bwl. Sonda ağa wrpaq kişi wrpaqtı twtqınday ma, sabay ma, qaqağan ayazda olar­dıñ üstine mwzday su qwya ma?» dep ış­qına bar dauısımmen ayqayladım. Söylep bolğannan keyin ortadan bir däu köterildi. Ol «Mına söylegen jigit kim?» dedi, sol jerde bireuler «TYUZ-diñ akteri - Doshan Joljaqsınov» dep jattı. Älgi däu «Doshanğa deyin söylegenderdiñ, Doshan­nan keyin söyleytinderdiñ sözi söz emes!» dep tayağın tura ortadağı kilemşeniñ üs­tine laqtırıp jiberdi. Sodan keyin barıp el du qol şapalaqtadı. Äytpese men sözim­di ayaqtağan kezde eşkim qol soqpağan. Däu dep otırğanım - Hamit Erğaliev ağa­mız eken. Qarap otırıp sol keştiñ keyipkeri boldım. Sodan keyin bizdi - Roza Bağlanova, Oljas Süleymenov jäne meni KazGU-ge studenttermen kezdesuge jiberdi. Roza apam «Jastardıki dwrıs emes» degen­dey söz söyledi. Oljas ağam «Aq pen qara» de­gen öleñin oqıdı. Mwnda da işimde­gini aq­tarıp, oyımdağını aytıp söyledim. Sol küngi jastardıñ mağan degen ıqılası - me­niñ ömirimdegi eñ ülken marapatım bol­dı. Qanşama jas öleñ arnadı, ıqı­lasın bildirdi. Sol keşten keyin Oljas ağam ma­ğan raqmetin aytıp, tağı da ma­şina­sımen üyge deyin jetkizip saldı...

Meyirimmen qarauğa tırısamın...
- «Bes sausaq birdey emes» demekşi, adam balası san qilı jatırdan şıqqan, qannan jaralğan. Är adamnıñ tektiligi, tegi, tärbiesi bölek. Zwlım, aylaker bolıp eşkim tumas. Ömir, orta, mwqtajdıq adam­dı ileydi, bileydi. Bizdiñ de basımızdan san qilı sätter ötti. Biraq men eşkimge de ökpe artqım joq. Adamdarğa ülken meyirim­men qarauğa tırısamın. Bwlaq körsem közin aşqım kelip twradı. Mügedek körsem qolımnan kelgen kömegimdi kör­setkim keledi. San qilı sätte jürekke sı­­zat ta tüsti, wyıqtamadıq, külmedik. «Ät­tegen-ay» dedik. Keyde bireuge jasağan jaqsılığım özime zapıran bolıp kelip jatadı. Ondaylar da ötti bastan. Biraq ondaylar bolmasa jaqsı­lıqtıñ qadirin biler me edik?! Qazir jas emes­pin, alpıstıñ ekeuindemin. Keler jı­lı, Alla jazsa, Pay­­ğambar jasına kele­min. Bwl - aqsa­qaldıq joldıñ basta­ma­sı dep oylay­mın.
Abay atam:
- Adamzat bügin adam, erteñ topıraq.
Keleşek jıltıraqpen aldarqatadı.
Erteñ kimsiñ bilmeysiñ, öziñ de sen
Ölu üşin kelgensiñ, oylan wrpaq, - deydi. Osını oylaysıñ da, bastan ötkenniñ bäri­ne jeñildikpen qaraysıñ. Eger bwnıñ bäri­ne künde öle berse, adam tozıp ketedi ğoy, otbasıñ, ösirip otırğan wl-qızıñ bar. Aynalañda tuğan-tuısqanıñ, sen «Uh» deseñ auırıp qalatın apalarıñ bar. Bärin jüregime sonşalıqtı qabıldaytın bol­sam, nem qaladı?! Negizi men jıqpılım joq aşıq adammın, degenmen bireu-mireu minezime tise, wrıp ta jiberuim mümkin, ay­­tıp ta saluım mümkin, - deydi Doshan ağa.

Doshan ağanıñ ömirlik qosağı änşi - Qaragöz. Ataqtı jazuşı Asqar Süleymenov pen qoğam qayratkeri Altınşaş Jağano­vanıñ qızı. Olar 2 wl, 1 qız tärbielep ösirdi. Ülken wldan üş nemere bar. Endi ğana täy-täy basqan nemereniñ kişisi - Eralısı tayauda ğana jasqa toldı. Halıq artisi solarğa qarap şükirşilik etedi. «Eñ ülken baqıt densaulığı mıqtı, ruhani bağıtı dwrıs, alğan tärbiesi ornıqtı, wltqa, memleketke, adamğa degen közqarası jaqsı wrpaq tärbieleu. Bwl - kez kelgen adamzattıñ asıl mwratı» deydi Doshan ağa. Bwğan bizdiñ qosarımız joq.

Gülnar JWMABAYQIZI

"Ayqın" gazeti

0 pikir