Düysenbi, 18 Qaraşa 2019
Jañalıqtar 1572 0 pikir 25 Aqpan, 2013 sağat 07:29

Jwmamwrat Şämşi. Qazirgi qazaq: «sen tiseñ de men timeymin»

Dünie jüzinde mañdayınıñ sorı bes eli wlt ekeu bolsa, onıñ biri qazaq, eger onday wlt bireu ğana bolsa, sonıñ naq özi de qazaq bolarına königip, amalsızdan küyinbeske lajım joq. Öytkeni, bizdiñ wlttıñ aspanınan eşqaşan tünergen bwlt arılğan emes jäne arılmaytın sekildi. Qazaq qoy üstine boztorğay jwmırtqalağan zamandı añsap jaybaraqat jüre beretin halıq. Ömir baqi «sen timeseñ, men timeymin» dep ömir süredi. Tipti, soñğı kezderi «sen tiseñ de, men timeymin» deytin siyaqtı. Osını sezgen kelimsekter men şeteldik investorlar oyına kelgenin istep jatır.

Dünie jüzinde mañdayınıñ sorı bes eli wlt ekeu bolsa, onıñ biri qazaq, eger onday wlt bireu ğana bolsa, sonıñ naq özi de qazaq bolarına königip, amalsızdan küyinbeske lajım joq. Öytkeni, bizdiñ wlttıñ aspanınan eşqaşan tünergen bwlt arılğan emes jäne arılmaytın sekildi. Qazaq qoy üstine boztorğay jwmırtqalağan zamandı añsap jaybaraqat jüre beretin halıq. Ömir baqi «sen timeseñ, men timeymin» dep ömir süredi. Tipti, soñğı kezderi «sen tiseñ de, men timeymin» deytin siyaqtı. Osını sezgen kelimsekter men şeteldik investorlar oyına kelgenin istep jatır.

Osı jıldıñ 20 aqpanında   Mañğıstau oblısındağı kenşiler tağı da ereuilge şıqtı. Öytkeni, şetel jwmısşılarınıñ jalaqısı bizdiñ «qara taban küs bilektilerdikinen» köp artıq. Onıñ üstine käsiporın basşılarınıñ sebepsiz eskertuleri men jwmıstan şığaramın degen qoqan-loqqısı tağı bar. Öz elinde qor bolğan qazaqtan basqa  wlt joq şığar, sirä. Olardı tärtipke şaqıratın biliktiñ siqı anau. Bir-birimen qırqısıp klanğa bölinip alğan. Bizdiñ elde kez kelgen salanı alsañız, şikilik pen şalağaylıq, barlığı atüsti jasaladı. Eşkim eşteñege jauap bermeydi. Jauapkerşiliktiñ ne ekenin eş tüsinbeytinge wqsaydı. Tergep-tekseru, tañdap-taldau, saraptap-saralau, tiimdi-tiimsiz twsın tüysinu degen atımen joq. Joğarı lauazımdı bireu birdeñe dese boldı, wlarday şuılap qoya beretin jaman ädet boyımızğa äbden siñgen. Ol dwrıs pa, älde bwrıs pa? - degen swraq qoyılmaydı. Endi jeke-jeke taldap köreyik.

2009 jılı QR Qorğanıs ministri Danial Ahmetovtıñ basşılığımen qıruar qarjığa Izrail memleketinen qaru-jaraq satıp alınıp edi. Qazaqstanğa äkelgen soñ, ol qaru-jaraqtar atılmay qalıptı. Sodan ne kerek, qorğanıs ministri Danial Ahmetov jeti qat jerge tüsti me, kökke wştı ma, äyteuir zım-ziya joq boldı. Policiyanıñ onı izdemeytin sebebi D.Ahmetov mırza bilikpen äldeqaşan «eseptesip» qoyğan desedi. Onıñ ornına Ädilbek Jaqsıbekov keldi.

Qazaqtelekomnıñ bastığı 365 mıñ dollar alatının Prezidenttiñ özi jariyaladı.   TMD elderiniñ işindegi wyalı telefonğa birlik salu jöninen eñ qımbat el bizdiñ Qazaqstan. Ortalıq Aziya elderiniñ işindegi Özbekstan men Türkmenstanda wyalı telefonmen söylesu öte arzan: 1000 teñgege eki ay söylesesiñ.

Oñtüstik Qazaqstan oblısında 24 balağa Viç jwqtırıp alıp, aqırı äkim Bolat Jılqışiev ornınan ketip tındı. Üş aydan soñ, B. Jılqışiev mırza senat deputatı bolıp Astanadan bir-aq şıqtı. 24 balanıñ ata-anası zar jılap qaldı. Onı oylap jatqan eşkim joq. OQO bas därigeri «bäri jaqsı boladı» dep sendirdi. Qıtayda tışqaq laqtı abaysızda jep qoysañ, basıñnan ayırılasıñ, al bizde kerisinşe lauazımıñ joğarılap ösesiñ. Mwnday diagnozdı tek bizdiñ därigerler ğana qoya aladı. Osı uaqıtqa deyin aqtöbelik därigerler 17 jastağı jigitti «jükti» dep edi. Juırda ğana Almatı oblısındağı Eskeldi audanınıñ därigeri Maral Qabdeşova 50 jastağı er adamğa «qarnı jüktiliktiñ äserinen ülkeygen»-dep qağaz jazıp bergen. Älgi qağazğa dwrıstap män bermegen Qarabwlaq auılınıñ twrğını özi qızmet etetin mekemege därigerdiñ anıqtamasın äkelip beredi. Al ondağı medbike jerden jeti qoyan tapqanday äriptesiniñ «jüktiligin» barşa jwrtqa jariya etedi. Abıroyı ayranday tögilgen azamat medicinalıq anıqtama qağazın bergen därigerdi, sonday-aq äriptesteri aldında masqara etken medbikeni sotqa bermek. Mine, biz senip jürgen medicinamızdıñ siqı osınday.

2010 jılı Prem'er-ministrdiñ birinşi orınbasarı Ömirzaq Şökeev mırza «2015 jılğa qaray jılına 60 mıñ tonna et eksporttaymız. Ol üşin şet elden mal äkelip, osı salanıñ äleuetin köteru qajet» deui mwñ eken, qolına çemodanın alıp, şeneunik bitken şekara asıp, şwbırıp ketti. Aqır soñında  «Ükimet bağdarlamasında älemdegi et industriyası damığan AQŞ, Avstraliya, Kanada jäne Avstriya sekildi elderden 73 mıñğa juıq asıl twqımdı mal satıp alınsın» --degen qaulı şığarıp, qol qoydırıp, «QazAgronıñ» sol kezdegi bastığı Asıljan Mamıtbekovtiñ qolına tabıstalğan.

2012 jılı jaz aylarında Soltüstik Qazaqstan oblısına äkelingen «Leonov» jäne  «Poltavskoe» şaruaşılığındağı 722 bas siırdıñ barlığı auru bolıp şıqtı. Auru bolğanda da elimizge bayağıdan tanıs ausıl men brucellez sekildi üyrenşikti nauqas emes, atı da zatı da medicinada beymälim virustıq diareya men şmallenberg degen su jaña auru. Eñ soraqısı, eti men süti adamğa ziyan tipti, aua arqılı jwğuı ğajap emes. Al auıl şaruaşılığı ministrligi Veterinarlıq baqılau jäne qadağalau komitetiniñ törağası Nığmet Jaqıpbaev mırza bolsa 2 aqpan küni «ärqaysısı 5-6 mıñ dollar twratın 722 bas iri qara biıl tuılğan 250 bas bwzauımen qosıp ökpesine ammiak egilip, örtelip jiberildi» -  dedi.  Avstriyalıqtar Qazaqstandıq zerthanalardağı zertteulerdiñ nätijesin moyındamay otırğanın mälim etti. Sondıqtan Qazaqstan tarapı Halıqaralıq epizootikalıq byuronıñ referent zerthanalarına jüginipti. Olar öz kezeginde Qazaqstandıq veterinarlar qoyğan diagnozdı qwptap otır degen. Avstriya elinen şığın bolğan qarjını qaytarıp alu mäselesi qozğalıp jatqanın atap ötti. Biraq, Avstriya jağı onı moyındamay otır. Şet elden äkelingen siırlarğa tölengen qarjı  «Qaz Agroqarjınıñ» qaltasınan tölengenimen, onıñ bäri memlekettiñ aqşası. Sol sebepti jelge wşqan qarjınıñ qaytuı da ekitalay.

2013 jıldıñ 6 aqpanda vice-prem'er Qayrat Kelimbetov «Qazaqstanda qwrılıp jatqan Biregey jinaqtauşı zeynetaqı qorınıñ (BZJQ) iesi -Qazaqstan Ükimeti, al aktivterin basqaru Wlttıq Bank enşisinde. Esesine qazirgi zeynetaqı qorları tügel taratılmay, investiciyalıq portfel'di basqaradı» dedi. YAğni, 10 zeynetaqı qorında şaşırap jürgen 20 mlrd  dollarımız bir qazanğa qwyıladı. Endi ol qazandı qalay sapırsa da Wlttıq Banktiñ öz erki. 17 aqpanda Grigoriy Marçenko zeynetaqı qorlarınıñ üş variantı bar ekenin aşıq ayttı. Zeynetaqı qorları erikti salımdarmen jwmıs isteytin zeynetaqı qorı retinde jwmısın jalğastıradı, bolmasa öz erkimen taratılıp, narıqtan ketedi. Özin-özi joyğısı ketetin qorlar aktivterin satıp, bastapqı kapitalın qaytarıp ala aladı. Bwl endi qordıñ öz şaruası.

«Bizdiñ uayım -  «jekelengen käsipkerlerdiñ» uısınan şığıp, jekelegen şeneunikterge twtılmaymız ba degen uayım» deydi meniñ enem. Erteñ jeldiñ qay jaqtan esip, tağı qanday reforma boların kim bilsin. Äyteuir halıqtıñ äzirge oyı «aydaladağı käris pen orısqa jem bolğanşa, tuğan Ükimetime jelingen jaqsı» degenge sayadı. Qanşa degenmen, bwl qazaqtı kim aldamadı deseñşi, aldanıp qaluğa etimiz üyrenip bitti...

Qazaqtıñ jelkesin tesip, qanın sorıp otırsa da dım demeydi, twyaq serpimey, qamsız otıruı qazirgi jahandanu zamanına jaraspaydı, jaramaydı. Atqaruşı bilikke qarapayım halıqtan bastap Parlament deputattarına şeyin - bäriniñ ökpesi qara qazanday. Soñğı kezderi «auruın jasırğannıñ aram öletinin» tüsindi me, tipti zañ şığaruşı bilik endi Ükimettiñ qatelikterin battıytıp betine basıp aşıq sınauğa köşti. Türli sebepterge baylanıstı «bilegi kötere alsa da, almasa da şoqparlardı beline baylay bergen» Ükimetke äli keletin tirlikpen aynalısudı qatañ tapsıruda. Äy, äytkenmende osınıñ özi uaqıtşa tapsırma bolıp jürmesin. Bizde bäri abıñ-gübiñ, asığıs bastalıp, aqırı ayağı swyılıp ketedi emes pe?
Abai.kz

0 pikir