Jeksenbi, 20 Qazan 2019
Jañalıqtar 2177 0 pikir 30 Qaraşa, 2012 sağat 09:10

Küyeudi jalğa aluğa bola ma?

 

 

«Biıl qazan ayında Almatı qalasında erekşe qızmet türi payda boldı» dep basılımdar jar saldı. Ol qızmettiñ türi - «küyeudi jalğa alu» dep ataladı. Ideya avtorlarınıñ aytuınşa, bwl qızmet türi äyelder arasında ülken swranısqa ie. Sebebi qazir nağız erkekter joğalıp bara jatqan tirşilik iesi retinde Qızıl kitapqa engizilgen. Sondıqtan almatılıq arular jalğa bolsa da joldas alıp, ol üşin qarjıların ayamaytın körinedi. Narıqta qanday qızmettiñ swranısqa ie bolatının zerttegen käsipkerler arnayı sayt ta aşıp ülgergen. Qızmet bağası da arzan emes, jalğızbastı äyelder uaqıtşa bireudiñ jarı atanu üşin sağatına bes mıñ teñge töleydi. Bwl qızmetti oylap tabuşılardıñ sözine qarağanda, äyelder mwnday «küyeulerdi» köbinese qonaqqa barar kezde jaldaydı eken...

Biz osılayşa bolmaytın qızmet tür­lerine basımızdı qatırıp jürgende, özge memleketter wrpaq tärbiesine alañ­dau­şılıq tanıtıp, bwdan million ese artıq şeşim qabıldap jatır. Naqtıraq aytsaq, jaqında Norvegiya ükimeti jas äkelerge dekretke şığuğa rwqsat berdi. Olar kezekti eñbek demalısındağıday bir ay emes, üş jarım ayğa deyin bala kütimimen aynalısa aladı. Äyelder bolsa, toğız ay üyde otı­rıp, bala bağadı. Jäne erler de äyelder siyaqtı demalıstarı üşin aqşa aladı. Bwl eldiñ basşıları mwnday amaldarın äke­lerdi öz balaların tärbieleuge qatıstıru maqsatında engizgen.

Iä, öte orındı şeşim. Äytpese toğız ay boyı qwrsağında balasın kötergen ana onı bosanğanı bılay twrsın, jalğız özi jasqa tolğanşa bağıp, mektep jasında oqıtıp, eseyse üylendirip, keyin nemeresin tärbielep ömirin ötkizedi. Balalı bolğan otbası toyın jasap, äsirese qazaq anaları auruhanadan şığar-şıqpas qonağın kütip äure bolatını tağı da bar. Qwddı otba­sın­dağı äkege tek aqşa tabu men bala-şa­ğa­sın aş-jalañaş qaldırmaudıñ amalın izdeu mindeti ğana jüktelgendey. Bwğan de­yin jer-jahannıñ tek az böligi erkekterdiñ qoğamdağı ornı men otbasındağı röli jayında söz qozğap, mäsele retinde qaras­tırğan eken. Al soñğı kezderi bwl problema bükilälemdik deñgeyge jetip, jiti nazarğa alınıp otır. Sondıqtan bolar, Europa men TMD-nıñ birneşe elderinde joğarıda aytılğan zañğa qol qoyılıp, birtindep be­ku üstinde. Qarap twrsañız, näreste dünie esi­gin aşqan sätte anasınıñ qwşağınan tabılıp, közin aşqannan anasın ğana kö­rip ösetin bala mekteptiñ özinde qwlap, jılap qalsa, «mamama aytam»-ğa salıp baqıratının qaytersiz?! Balabaqşadağı tärbieşi de - äyel, mekteptegi wstaz da - äyel, universitette de sol - äyel. Kezinde köşpeli qazaq mıñğırğan malın aydap, jerden-jerge üyin tigip jürgende wl balasın atqa mingizip, mal baqqanda qasına birge ertip jürgen. Oquğa da äkelerdiñ «eti seniki, süyegi meniki» dep bergen balalarına moldalar düre soğıp oqıtqan. Mına za­man­ğı bala tärbiesinde ol düreniñ «bilik» etpesi anıq, desek te, bala tärbiesine äkeniñ qatısqanına ne jetsin ?!

Mäseleniñ qanşalıqtı kürdeli ekenin añğaru üşin mamandardıñ saraptamalıq jwmıstarınıñ nätijesine köz jügirteyik.

Biıl qazaqstandıq sarapşılar da biraz oyğa kelip, zertteu jasadı. Jıldıñ ortasında respublika boyınşa saualnama jürgizgen otbası mäselelerine qatıstı zertteu institutınıñ qızmetkerleri eli­mizde erkek krizisiniñ bar ekenin anıq­ta­ğan bolatın.

Psiholog mamandardıñ saraptama qo­rıtındılarına sensek, otbasında äkesin ülgi twtatındardıñ sanı bar bolğanı - 10 %. Sonday-aq 2300 er adam jauap bergen saualnamadağı er-azamattıñ otbasındağı jäne bala tärbiesindegi röliniñ soñğı 10 jılda qalay özgergeni jayındağı swraqqa 43,2% er adam - «müldem özgergen joq», 31,3%-ı - «arttı», 17,1 %-ı «tömendedi» dep jauap bergen. Al otanası men bala­larğa qoyılğan «Äke degen kim?» degen saualğa 53,6 %-ı - «asırauşı, otbasınıñ qarjılıq kirisiniñ közi», 36,3%-ı - «köş­bas­şı, otba­sınıñ qorğauşısı jäne qamqorşısı», 4,4% - «jauap bere al­may­mın», 3,6%-ı  -  «üy qo­jayını, bala tär­bieleuşi», 2,1%-ı «jalqau, jwmıs iste­meydi» dep jauap bergen. Qarap twr­sañız, eki mıñnan asa otbası qatısqan saualnamada birde-bir otbasınan «äke - ülgili jan» degen jauap bol­mağan. Ne degen masqara?! Sonda qazaq otbasıları otağasın ülgi twt­paytın küy keşetin­dey ne kün tudı?

Reseylik ğalımdar da bwl mäse­lege qatıs­tı bir­şa­ma zertteu jasap ülger­gen. Aytularınşa, äkeniñ bala tärbiesindegi erekşe­ligi - ananıñ bala boyına siñire almaytın qasiette­rin­de. Ol degeniñiz - näreste tuıla sala säbiiniñ qasında anası­men birge äkesiniñ de boluı balanıñ sana­lı, ba­uır­mal, fizikalıq qabileti damığan twlğa bolıp ösuine äser etedi. Se­bebi ana­lar säbiin jörgekke orap, şomıl­dırıp, tamaqtandırumen ğana aynalısa­dı. Äke­ler näresteleri jaña tuğan bolsa da, olar­men oynap,  fizikalıq damuına ıqpal ja­saydı. Sonday-aq äkelerdiñ bala tär­bie­sine qatısuı olardıñ bolaşaqta minez-qwlqınıñ qalıptasuında da mañız­dı röl atqaratın körinedi. Psihologterdiñ aytuınşa, tuıla sala äkesiniñ janında bolğan bala ata-anasına qamqor, sezimtal bolıp jetiledi. Analar näziktikti jaqsı körgendikten wl bala tärbiesinde mwnday jwmsaqtıq teris äser etedi eken. Al qız bala tärbiesinde äkeniñ röli tipti erekşe. Mamandardıñ sözine sensek, äke qız bala üşin er adam etalonı retinde qalıptasadı. Ülkendi sıylauğa üyrenu bılay twrsın, boyjetken şaqta da äkesine wqsas jigitti  izdey bastaytın körinedi.

Qazaqta äkeniñ bala tärbiesinde, onıñ işinde jaña tuğan säbidiñ janında boluı ersi körinetini ras. Jasıratını joq, şaqa­laqtı qolına alıp, qırqınan şıqqanğa deyin qasında boludı wyat sanaytındar da joq emes. Biraq bükil älemde bwl mäselege qatıstı zertteuler jürgizilip, barlığı da birauızdan «äkeniñ jaña tuılğan säbidiñ qasında bolğanı dwrıs» degen jauap alınğan. Qazaqta da «Bala tärbiesi - be­sik­ten» degen söz bar emes pe?! Bälkim, ot­ba­sı qamı üşin jantalasatın bizdiñ qazaq aqşası tölenip, demalısı berilip jatsa, näresteleriniñ qasınan tabılar ma edi?!

Maman közqarası:

Marianna GURINA, «Wlağattı otbası» qoğamdıq wyımınıñ törayımı:

- Baltıq elderinde erkekke dekret beru arqılı bala tärbiesindegi äkeniñ jauapkerşiligi anasınikimen teñes­tiril­gen. Demek, bwl - talap. Al bizdiñ qol­dan şığıs elimiz, mentalitetimizge säykes kelmeydi degen sıltaudı aytu  ğana keledi. Öz balasın tärbieleuge wyalatın äkeler, jalpı, üylenudiñ özin  qajettilik dep qana tüsinedi. Ökinişke qaray, Qazaqstannıñ erkekteri,tipti qoğam bwl mäseleni şeşuge dayın emes. Salt-dästürdiñ de wmıt bolıp bara jat­qanı jalğızbastı analardıñ sanın arttırıp otır. Qazirgi qızdarda «jauap­sız erkekten bala tuıp, basımdı qatırğanşa, «özim üşin» tuıp alğan balamdı auıldağı ata-anama jibere­min, asıray beredi» degen pikir qalıp­tasqan. Sondıqtan «erkek dağdarısı, äke dağdarısı» degen problema älem­dik qarjı dağdarısınıñ därejesimen teñ qaraluı kerek.

 

P.S.

Qazaq halqı qaşanda otbasın­­da­ğı äkeniñ rölin erekşe dep tanı­ğan. Küyeudi «satpay-aq», erkekke «dekret» bermey-aq tär­bie­niñ «şaruaşılığın» döñgeletken ata-babanıñ aqıl-ösieti bügingi wrpaqtıñ sanasına jetpey jatqan sıñaylı... Äkelerdi ardaqtayıq!

Avtor: Sanduğaş ÄLİMJANOVA

"Alaş aynası" gazeti

 

0 pikir