Särsenbi, 13 Qaraşa 2019
Jañalıqtar 1400 0 pikir 30 Qaraşa, 2012 sağat 08:48

Baljan MWRATQIZI. ALAÑDAU MEN ARANDAU

Qazaqstanda kim kimniñ soyılın soğadı degen swraq bwrın da bolğan, qazir de bar. Bwl äsirese jekelegen deputattar men aqparat qwraldarına qatıstı köp aytılıp kelgen. Äldeqanday bir klandıq toptardıñ qolşoqparı bolıp ketkenderdiñ atı atalıp, tüsi tüstelip qoyatın keyde. Sonıñ arasında tağı birqatar basılımdardı bizdiñ sözimizdi söylemeydi, sırt elderdiñ sözin söyleydi dep küstanalaytınımız da ras. Biraq sonıñ bäri emociyamen aytıla salğan köp sözdiñ biri siyaqtı körinetin edi. Kezekti ret «Qazaqstannıñ müddesine qarsı jwmıs isteytinder bar» degen äñgime şıqqanda, kädimgidey oylanıp qaldıq.
Taqırıp janküyerlerin pikirtalasqa şaqırğan sebebimiz sol edi.  Sayasattanuşı Mwhit Asanbay birden:
- Qazaqstannıñ müddesine qarsı şığatın jurnalister de, sarapşısımaqtar da jetedi, - dep saldı. - Tipti köp-körim atı bar akademiyalıq wyımdar da, Prezidenttiñ atın jamılıp jürgen instituttar da bar. Al ol jerde jwmıs isteytin adamdar kileñ reseyşil, sebebi, basşılığı reseyşil.
-    Nieti, piğılı sondaylardı atap bere alasız ba?
-    QR Prezidenti janındağı Strategiyalıq zertteuler institutı bar, Bolat Swltanov basqaratın. Barıp twrğan reseyşil. Jılına 100 konferenciya jasasa, sonıñ 90-ı Reseyge qatıstı.
-    Mısalı...

Qazaqstanda kim kimniñ soyılın soğadı degen swraq bwrın da bolğan, qazir de bar. Bwl äsirese jekelegen deputattar men aqparat qwraldarına qatıstı köp aytılıp kelgen. Äldeqanday bir klandıq toptardıñ qolşoqparı bolıp ketkenderdiñ atı atalıp, tüsi tüstelip qoyatın keyde. Sonıñ arasında tağı birqatar basılımdardı bizdiñ sözimizdi söylemeydi, sırt elderdiñ sözin söyleydi dep küstanalaytınımız da ras. Biraq sonıñ bäri emociyamen aytıla salğan köp sözdiñ biri siyaqtı körinetin edi. Kezekti ret «Qazaqstannıñ müddesine qarsı jwmıs isteytinder bar» degen äñgime şıqqanda, kädimgidey oylanıp qaldıq.
Taqırıp janküyerlerin pikirtalasqa şaqırğan sebebimiz sol edi.  Sayasattanuşı Mwhit Asanbay birden:
- Qazaqstannıñ müddesine qarsı şığatın jurnalister de, sarapşısımaqtar da jetedi, - dep saldı. - Tipti köp-körim atı bar akademiyalıq wyımdar da, Prezidenttiñ atın jamılıp jürgen instituttar da bar. Al ol jerde jwmıs isteytin adamdar kileñ reseyşil, sebebi, basşılığı reseyşil.
-    Nieti, piğılı sondaylardı atap bere alasız ba?
-    QR Prezidenti janındağı Strategiyalıq zertteuler institutı bar, Bolat Swltanov basqaratın. Barıp twrğan reseyşil. Jılına 100 konferenciya jasasa, sonıñ 90-ı Reseyge qatıstı.
-    Mısalı...
-    Saytına kirip, saraptama jasap köriñiz, mısalı. Birde-bir maqala Qazaqstannıñ köp vektorlı sayasatın jaqtamaydı. Resey men Qıtayğa qatıstı ğana jasaladı. Al bizdiñ Prezidenttiñ köp vektorlı sayasatı qayda? Bile bilseñiz, ol sayasat bizde äli bar jäne onı wstanu kerek. Olarda isteytin qızmetkerlerdiñ qazaqşa söyleytinderi az. Orısı, kärisi, wyğırı, «qara orısı» da bar, tek qana qazaqtıñ müddesin qorğaytın, qazaqşa biletin adam joqtıñ qası. Qazaqtıñ sözin söyleytin adamdar joq emes bar, biraq ol jerde birdi-ekili ğana. Sebebi müddeleri basqa. Tağı da Qazaqstan Respublikası Twñğış Prezidenti - Elbası Qorınıñ janındağı älemdik ekonomika jäne sayasat institutı degen bar. Onı basqaratın Bektas Mwhamedjanov. Bwl da köp jağınan reseyşil me dep qaldım. Onıñ döñgelek üsteline qatasıp körgennen keyin aytıp otırmın. Swltanov, Mwhamedjanov sekildiler Keñes kezinde «qırği qabaq» soğıstıñ kategoriyasında oylanıp üyrengen adamdar ğoy. Qazir älem özgerip ketti. Al olar sol «holodnaya voynanıñ» kategoriyasımen oylaydı. Mäskeude oqıp kelgender qazaqtıñ müddesin qalay qorğaydı sonda?
-    Bärin birdey bwlayşa kinälay beruge bolmas. Är närseniñ şegi bar emes pe?
-    Attarın atamay-aq qoyayın, Mäskeudiñ sarapşılarınıñ swrauı boyınşa ol jerden jwmıstan quılğan adamdar da bar. Men bilgen soñ aytam ğoy. Qanday swrağıñız bar tağı?
-    Şet elge jwmıs isteytin qazaqstandıq jurnalister bar degen äñgime de şığıp jatır soñğı kezde. Ol nelikten?
-    Jurnalister deymisiñ, olar da bar. Orıstildi BAQ-tardağı orıstildi jurnalisterdiñ birazı Qazaqstannıñ täuelsizdigine alañdauşılıq bildirmey otır. Bwl neniñ belgisi? Olardıñ keybiri işterinen Reseydiñ müddesin qorğap otır dese, tañğaludıñ keregi joq. Birde-bir orıstildi jurnalist Kedendik odaqqa qarsı şıqqan joq, mäselen. Kedendik odaqtı jaqtaytın jurnalister de bar, türi qazaq, biraq orıstildi. «...Bizge köpvektorlı sayasattıñ qajeti joq, onıñ uaqıtı ötti», - dep qoyadı. Al şın mänisinde biz köp vektorlı sayasattı wstanuımız kerek. Biz köbine Qıtay men Reseydiñ ekspansiyasına wrınamız da jatamız. Sebebi AQŞ pen Batıstıñ ıqpalı joq. Olardıñ tayrañdap jürgeni de sondıqtan...
Iä, bwl taqırıpqa pikir bildiretinderdiñ emociyasın şekteu qiın. Artıq-kem aytılıp jatqan sözdiñ bäri nısanağa döp timeytinin işteri sezedi. Biraq aytqan sözinen qaytpaydı. Nege?
Sebebi Qazaqstan men Resey azamattarınıñ arasındağı ekonomikalıq, käsipkerlik qatınas key jağdayda sayasi astar alıp ketip jatadı. Bwl jöninde jaqında «Vremya» gazeti «Brat'ya Sutyaginskie naçinayut krestovıy mediapohod na Kazahstan?» degen maqala jazdı. Oqıp otırsañız, nağız aqparattıq qauipsizdikke qatıstı material. Joğarıda söz bolğan jayttarğa tikeley qatısı bolmasa da, biraz şetin mäseleniñ şetin türtip şığarıp otır.
Jurnalister odağınıñ törağası Seyitqazı MATAEV:
-    Jalpı men ondaydı estigen emespin, - dedi, «sırtqa qızmet istep jatqan jurnalister bar ma?» degen swrağımızğa.
-    Al ekstrimistik piğılı bar dep bas prokuratura jauıp jatqan «Stan TV», «K+» internet portaldarı, «Respublika», «Golos Respubliki», «Vzglyad» gazetteriniñ Qazaqstan aumağında taraluına tıyım salıp jatqanı turalı ne aytasız?
-    Onı sot şeşu kerek...
-    Sizdiñ pikiriñiz qanday?
-    Ol endi tüsinikti. Kozlov sottaldı, Londonda Äbiläzovtıñ sotı bolıp jatır. Solarğa jaqın BAQ-tardı tazalap jatır.
-    Qazaqstandıq BAQ-tardı solardıñ ıqpalınan tazalap jatır deysiz ğoy...
-    Iä. Mine, mäsele qayda jatır? Soñğı kezde din salası da köp tazartıldı.
Eldiñ tınışı ketip bara jatqan soñ, bilik amalsız sonday qadamğa bardı.  Basında tirkedi, basqa bağıt alıp bara jatqan soñ tarattı. Al ol sala men bwl salanıñ ayırması nede? Asanbaev siyaqtılar nege alañdap otır? Jaraydı, ol atağan mekemeler naq sonday bolmay-aq qoysın. Oğan bizdiñ de kümänimiz bar. Biraq keybir sayasattanuşılarımız täuelsizdik mäselesi söz bolğanda eki jağalauda twrğanday söylesedi. Sol siyaqtı, orıstildi gazetterdiñ işinen «Central Asia monitor» gazetiniñ bas redaktorı Bigeldi Ğabdullin siyaqtı: «Qazaq gazetterinen taqırıp izdep jürmin», - degen qaysısın kördiñiz? Al qazaq gazetteriniñ negizgi taqırıbı köbinese täuelsiz eldiñ äli de ornı tolmay jatqan wstındarı ekeni aytpasa da tüsinikti jayt.  
Qazaqstandağı Bwqaralıq aqparat qwraldarınıñ mäselesin aytatın bolsaq, twñğiıqqa qwldilap ketetinimiz bar östip. Kadr mäselesinen bastap, qazaqtildi, orıstildi bolıp böline beretin, ayaday ğana eldiñ aqparattıq keñistigin «bölip alıp, biley almay» jürgeninen bir-aq şığadı ekenbiz. Basqası basqa, soñğı kezde san türli bälege wşırağan aqparat keñistigimiz qoğamğa kädimgidey apat töndirip otır desek, eşkim «jağıña jılan jwmırtqalasın» dey qoymas. Öytkeni közge körinbeytin «mıltıqsız maydan» jürip jatqanın közi aşıq jandardıñ bäri biledi.
Soñğı kezderi qazaqstandıq keybir jurnalister şeteldik wyımdarğa jwmıs isteydi eken degen qauesetti estip jürgenimizdi nesine jasırayıq? Al ötken jolı Bas prokuraturanıñ jasağan mälimdemesi estigenimizdi däleldegendey boldı rasında. «K+» telearnası, «Stan-TV», «Respublika» internet-portaldarı materialdarınıñ, «Respublika», «Golos Respubliki», «Vzglyad» gazetteriniñ twjırımdamalıq mätini «äleumettik arazdıq qozdıruğa bağıttalğan» dep, «K+» telearnasınıñ, «Vzglyad», «Golos Respubliki» gazetteriniñ, «Respublika», «Stan-TV» internet-portaldarı jariyalımdarınıñ taldaularında memlekettiñ qauipsizdigine nwqsan keltiretin nasihattaular bar», - dep mälimdep, Qazaqstan aumağında taratıluına tıyım salınuı mümkin ekendigi aytılğan bolatın. Bärimiz olardı täuelsiz BAQ retinde qarap, olardı sırttağı Äbiläzov qarjılandıradı eken degen kör-jer äñgimeni estip qalatınımızğa asa män bermey kelgen edik. Endi kelip Bas prokuratura olardıñ bet perdesin sıpırıp bergendey bolıp otır. Halıq bilgendi bilik bilmeydi emes, jaqsı biledi.
«Al söz bostandığı qayda sonda?» degen swraq auağa asılıp qaldı.    Söz bostandığın Äbiläzovtan izdeytinder üşin bwl - tragediya. Alaqanımızdı ısqılap, şapalaq wrayıq dep otırğan biz joq. Bilik «ekstremistik piğılı bar, bilikti küşpen tartıp aluğa nieti bar» dep tanıp jatsa, nege betpaqtanıp twrıp aluımız kerek? Sözdiñ şındığı nege bilikti jamandap, közin şwqumen ölşenui tiis? Söz bostandığı tek bilikke ğana emes, qoğamğa da kerek ekenin nege esten şığarıp ala beremiz? Täuelsizdikti qwt emes, qwbıjıq qıp körsetip jatsa, nege qarap otıruımız kerek? Demokratpın dep «kürteşe» kigenderdiñ piğılı dwrıs emes ekenin bile twra, nege köz jwma qarauımız kerek? Mäsele bilikte emes, keşke deyin şoşañday bergen «täuelsiz» basılımdarda şığar mümkin.

"Halıq sözi" gazeti

0 pikir