Jeksenbi, 20 Qazan 2019
Jañalıqtar 2211 0 pikir 30 Qazan, 2012 sağat 10:01

Erkinbek Serikbay. Şımkent qalasın Şökeev qalası dep özgerteyik...

Daraqılıqqa kelgende qazakem aldına jan salmaytın boldı. Köşege kökösiniñ, auıl-aymaqqa atasınıñ atın berudi dästürge aynaldırıp aldı. Qala berdi audan-qalanı adamnıñ atımen atauğa köştik. Osı ürdis boyımızğa siñe berse tağı jartı ğasırda audan atauları tügelimen «eline eñbek siñirgen» qayratkerlerdiñ atımen ataluı ğajap emes. Mäselen,  Tölebi, Qazıbek bi, Äyteke bi sekildi audanda ömir süru üşin tek sol atanıñ wrpağı bolu kerek degen oyğa sayadı. Egerde sen älgi atanıñ ruınan bolmay, biraq sol audanda twrıp jatsañ küniñ qarañ. Körgen küniñ kün emes. Ne qızmette, ne jay ömirde audanğa atasınıñ atı berilgen körşileriñ seni şalumen jüredi. Bwl - nağız ruşıldıq auruınıñ qozdırğışı.

Daraqılıqqa kelgende qazakem aldına jan salmaytın boldı. Köşege kökösiniñ, auıl-aymaqqa atasınıñ atın berudi dästürge aynaldırıp aldı. Qala berdi audan-qalanı adamnıñ atımen atauğa köştik. Osı ürdis boyımızğa siñe berse tağı jartı ğasırda audan atauları tügelimen «eline eñbek siñirgen» qayratkerlerdiñ atımen ataluı ğajap emes. Mäselen,  Tölebi, Qazıbek bi, Äyteke bi sekildi audanda ömir süru üşin tek sol atanıñ wrpağı bolu kerek degen oyğa sayadı. Egerde sen älgi atanıñ ruınan bolmay, biraq sol audanda twrıp jatsañ küniñ qarañ. Körgen küniñ kün emes. Ne qızmette, ne jay ömirde audanğa atasınıñ atı berilgen körşileriñ seni şalumen jüredi. Bwl - nağız ruşıldıq auruınıñ qozdırğışı.

Endeşe, är oblısta adam atımen atalatın audan qalalarğa nazar audarayıq. Köş basında twrğan Soltüstik Qazaqstan oblısında: Jambıl audanı, Mağjan Jwmabaev audanı, Mamlyut audanı, Ğabit Müsirepov audanı, Timiryazev audanı, Şoqan Uälihanov audanı, Şal aqın audandarı bar. Tizim tömendegidey jalğasa beredi. Almatı oblısı: Panfilov audanı, Qarasay audanı, Rayımbek audanı, Jambıl audanı, Eskeldi audanı; Oñtüstik Qazaqstan oblısı: Tölebi audanı, Bäydibek audanı; Jambıl oblısında: Bayzaq audanı, Twrar Rısqwlov audanı, Atırau oblısı: Isatay audanı, Qwrmanğazı audanı, Mahambet audanı; Almatı qalasında: Äuezov audanı; Qostanayda: Altınsarin audanı, Amangeldi audanı, Denisov audanı, Jangeldin audanı, Federov audanı, Lisakovsk qalası bolsa, Şığıs Qazaqstan oblısında: Kurçatov, Abay audandarı bar. Bizdiñ bwl tizimimizge ilinbey qalğan Mañğıstau oblısında jaqında adam atımen atalatın «jañadan» qala payda bolmaq. Jañadan degenimizdiñ sırı jılğa juıq uaqıt bwrın bwl qalanı arnayı äsker qırıp tastağan. Sol kezde jaydan-jay qırmağan şığar... Qalanıñ jaña atauımen kelispey qarsılıq bildirer degen küdikti - küdikti adamdarın strategiyalıq maqsatpen qırğan eken ğoy. Jañaözenniñ ruhın söndiru, jürektegi daqtı qinap öşiru  maqsatında qalanıñ atın özgertpek. Bwl äreket jürektegi jaranınıñ auzın aşu, bulıqqan ızanı qayta qozdıru ğana. Aqılı bolsa bilik «Jañaözendi» «Jañaözen» küyinde qaldıru kerek.

Bwl ädetti toqtatpaytın bolsaq, bolaşaqta elimizdegi barlıq jerdi adamnıñ atımen ataytın bolamız. Qaybir jılı Sät Toqpaqbaev Prezidentke jaqsı körinu üşin Astana qalasınıñ atın «Nwrswltan» dep ataudı wsındı. Jel twrmasa şöptiñ bası qimıldamaydı. Jağımpazdanudan aldına jan salmaytın eldiñ örenderi künniñ küninde S.Toqpaqbaevtıñ qiyalın şınğa aynaldırıp jatsa, tañ qalmañız. Keybir ağalarımızben äpkelerimizden: Astana Elbasınıñ bel balası, Elorda Prezidentimizdiñ qazaqqa jasağan sıyı degen jağımpaz köripmelerin estip kele jatırmız. Köp tükirse köl boladı. Elordamızdıñ atı eline «eleuli» adamnıñ atımen atalıp jatsa, jön bolıptı dermiz.

Astana - ol ülken qala. Älbette, ülken jalğız boladı. Onıñ janınan ortaşa, kişkeneler mıñ-mıñdap tabıladı. Boyımızğa dendep siñip kele jatqan bwl dästürdiñ soñı bılay türlenbek: Qolında biligi, qaltası qalıñ döñeyler ärbir oblıstı qalanı, audandı öz attarına audarıp aluları ğajap emes. Bizdiñ boljam boyınşa olar tömendegidey boladı: Atırau qalası Imanğali bolıp özgeredi. Şımkent qalasın beymaral Şökeev qalası dep özgerte beruge boladı. Almatı oblısınıñ ortalığı Taldıqorğan qalasın Saudabaev qalası deymiz be, älde Ümbetovke beremiz be? Eki mıñ jıldıq tarihı bar deytin Tarazdı Qayrat Mämi esimen jañalasaq qalay qaraysız? Älde Joğarğı sot törağası Bektas Beknazarov esimimen almastıramız ba?..

Körip otırğanımızday bizde mıqtılar jetedi. Är qaysısınıñ esimi bir atan tüyege jük boladı. Sondıqtanda olardıñ esimderine bir-bir qala bersek nemiz ketip baradı. Onıñ üstine on şaqtı jılda ayday älemge körsetip Astana salğan bizdiñ elimiz üşin jay qala salu oyınşıq siyaqtı närse ğoy.

«Abai.kz»

0 pikir