Jeksenbi, 17 Qaraşa 2019
Jañalıqtar 2020 0 pikir 29 Qazan, 2012 sağat 12:20

Abay Qwnanbaywlı. İzdegen elimiz sol ma?

BESİNŞİ SÖZ

Kökirek tolğan qayğı kisiniñ özine de biletpeydi, boydı şımırlatıp, buındı qwrtıp, ya közden jas bolıp ağadı, ya tilden söz bolıp ağadı. Qazaqtar: «Ä, qwday, jas baladay qayğısız qıla gör!» dep tilek tilegenin özim kördim. Onısı - jas baladan göri özi esti kisi bolıp, eskermes närsesi joqsıp, qayğılı kisi bolğansığanı. Qayğısı ne deseñ, maqaldarınan tanırsıñ: äueli - «Tüstik ömiriñ bolsa, kündik mal ji», «Öziñde joq bolsa, äkeñ de jat», «Mal - adamnıñ bauır eti», «Maldınıñ beti - jarıq, malsızdıñ beti - şarıq», «Er azığı men böri azığı jolda», «Erdiñ malı elde, erikkende qolda», «Bergen perde bwzar», «Alağan qolım - beregen», «Mal tapqan erdiñ jazığı joq», «Baydan ümitsiz - qwdaydan ümitsiz», «Qarnıñ aşsa, qaralı üyge şap», «Qayranı joq kölden bez, qayırı joq elden bez» degen osınday sözderi köp, esepsiz tolıp jatır.

BESİNŞİ SÖZ

Kökirek tolğan qayğı kisiniñ özine de biletpeydi, boydı şımırlatıp, buındı qwrtıp, ya közden jas bolıp ağadı, ya tilden söz bolıp ağadı. Qazaqtar: «Ä, qwday, jas baladay qayğısız qıla gör!» dep tilek tilegenin özim kördim. Onısı - jas baladan göri özi esti kisi bolıp, eskermes närsesi joqsıp, qayğılı kisi bolğansığanı. Qayğısı ne deseñ, maqaldarınan tanırsıñ: äueli - «Tüstik ömiriñ bolsa, kündik mal ji», «Öziñde joq bolsa, äkeñ de jat», «Mal - adamnıñ bauır eti», «Maldınıñ beti - jarıq, malsızdıñ beti - şarıq», «Er azığı men böri azığı jolda», «Erdiñ malı elde, erikkende qolda», «Bergen perde bwzar», «Alağan qolım - beregen», «Mal tapqan erdiñ jazığı joq», «Baydan ümitsiz - qwdaydan ümitsiz», «Qarnıñ aşsa, qaralı üyge şap», «Qayranı joq kölden bez, qayırı joq elden bez» degen osınday sözderi köp, esepsiz tolıp jatır.

Bwl maqaldardan ne şıqtı? Mağlwm boldı: qazaq tınıştıq üşin, ğılım üşin, bilim üşin, ädilet üşin qam jemeydi eken, mal üşin qam jeydi eken, biraq ol maldı qalayşa tabudı bilmeydi eken, bar bilgeni maldılardı aldap almaq yaki maqtap almaq eken, bermese onımenen jaulaspaq eken. Maldı bolsa, äkesin jaulaudı da wyat körmeydi eken. Äyteuir wrlıq, qulıq-swmdıq, tilenşilik, soğan wqsağan qılıqtıñ qaysısın bolsa da qılıp jürip, mal tapsa, jazalı demesek kerek eken.

Bwlardıñ jas balanıñ aqılınan nesi artıq? Biraq, jas bala qızıl oşaqtan qorquşı edi, bwlar tozaqtan da qorıqpaydı eken. Jas bala wyalsa, jerge ene jazdauşı edi, bwlar neden bolsa da wyalmaydı eken. Sol ma artılğanı? Qolımızdağını ülestirip talatpasaq, biz de özindey bolmasaq, bezedi eken. İzdegen elimiz sol ma?

0 pikir