Seysenbi, 25 Aqpan 2020
Jañalıqtar 1545 0 pikir 3 Qırküyek, 2012 sağat 08:54

Erkinbay Kerimbaywlı. Türkistan tağınıñ tülkibwlañdarı

Men Erkinbay Şaltan Kerimbaywlı 1978 jılı tuğanmın. 2000 jıldan beri 1-toptağı mügedekpin. Osı sebepti meni eşkim eş jerge jwmısqa almaydı. Biraq mügedektigimdi mindetsinip bireudiñ moynına masıl bolğan emespin. Qoldan kelgenşe äreket etip, qoğam tınıştığı üşin öz ülesimdi qosıp jürgen azamatpın. Biraq namısımdı taptap, jigerime qwm qwyğan bezbüyrekterdiñ betperdesin sıpıru alaş azamattarınıñ ämända parızı bolğanın jaqsı bilemin.

«Jürekte bäri sayrap twr, Täñirim tildi baylap twr» degendey,  Jaratuşı  meniñ tilimdi emes, ayağımdı bayladı. Soğan da täubä, şükir. Bas kespek bolsa da, til kespek joq.

Osıdan on eki jıl bwrın Qwdaydıñ jazuımen ayağımnan sal bolıp qaldım. Qazirgi tañda kolyaskamen jüremin. 2006 jıldan beri meniñ otbasım üşin üy mäselesi ülken problema.

2006 jılı qala äkimi Äli Bektaev (qazirgi OQO Äkiminiñ orınbasarı), sosın Beybit Sızdıqovtar (qazirgi OQO, Otırar audanınıñ äkimi) öz auızdarınan qağınıp, barlıq jağdaydı jasaymız dep uäde bergen, biraq uädelerin arqalap, biri Şımğa, biri Qwmğa siñip joq boldı. Biraq obalı ne kerek, Äbdikerimniñ Älii men Şaldardıñ Beybiti bas şeneunik bolıp twrğan kezinde emdeluime materialdıq kömek bergenin aytpauğa bolmaydı. Alayda ol emdelgenderim päter jağalap jürgen men siyaqtı mügedektiñ densaulığına qalay äser etsin?

Men Erkinbay Şaltan Kerimbaywlı 1978 jılı tuğanmın. 2000 jıldan beri 1-toptağı mügedekpin. Osı sebepti meni eşkim eş jerge jwmısqa almaydı. Biraq mügedektigimdi mindetsinip bireudiñ moynına masıl bolğan emespin. Qoldan kelgenşe äreket etip, qoğam tınıştığı üşin öz ülesimdi qosıp jürgen azamatpın. Biraq namısımdı taptap, jigerime qwm qwyğan bezbüyrekterdiñ betperdesin sıpıru alaş azamattarınıñ ämända parızı bolğanın jaqsı bilemin.

«Jürekte bäri sayrap twr, Täñirim tildi baylap twr» degendey,  Jaratuşı  meniñ tilimdi emes, ayağımdı bayladı. Soğan da täubä, şükir. Bas kespek bolsa da, til kespek joq.

Osıdan on eki jıl bwrın Qwdaydıñ jazuımen ayağımnan sal bolıp qaldım. Qazirgi tañda kolyaskamen jüremin. 2006 jıldan beri meniñ otbasım üşin üy mäselesi ülken problema.

2006 jılı qala äkimi Äli Bektaev (qazirgi OQO Äkiminiñ orınbasarı), sosın Beybit Sızdıqovtar (qazirgi OQO, Otırar audanınıñ äkimi) öz auızdarınan qağınıp, barlıq jağdaydı jasaymız dep uäde bergen, biraq uädelerin arqalap, biri Şımğa, biri Qwmğa siñip joq boldı. Biraq obalı ne kerek, Äbdikerimniñ Älii men Şaldardıñ Beybiti bas şeneunik bolıp twrğan kezinde emdeluime materialdıq kömek bergenin aytpauğa bolmaydı. Alayda ol emdelgenderim päter jağalap jürgen men siyaqtı mügedektiñ densaulığına qalay äser etsin?

Jetiden auğan şağımda anaşım aqiretke attandı. Al 2000 jıldan beri marqwm äkem üy mäselelesimen talay äkim-qaranıñ esigin küzetken. Alayda sol armanğa qol jetpey, aqırı ajal alıp tındı. Küyikten ketti. Uayım ajalğa sep boldı, qorlıqtan göri baqilıqtı jön sanap kete bardı. Soñınan şırıldap şiettey 7 bala şağa qaldı. Men üydiñ ülkenimin. Saruız balapanday şırıldap, bwğanası qatpay-aq tağdırdıñ tauqimetin tartıp, qatıgez ğwmırdıñ qamıtı ilingen  qaradomalaq inilerim men qaragöz qarındastarımnıñ közderine közim tüsip ketkende, jansız ayaqtı baltalap tastağım-aq keledi. Amal neşik, Täñiri Tağalanıñ şarapatı mol şariğatınan rwqsat joq. Töstegi tulağan qandı basuğa sabırdı salqındıqqa şaqırasıñ.

2006 jıldan beri päter jaldap twramın. Osı aralıqta Türkistanda men aşpağan esik, kirmegen tesik qalmadı. Qayran äkeniñ äkim-qaralardıñ soñınan quğan jolınan köz jazbay men de quıp kelemin. Alğaşqı jıldarı isi Türki qwrmet twtqan qasietti meken twrğındarı tağdırınnıñ tizginin Täñirim alaştıñ arlı azamattarına tapsırğan degen tüsinikpen ömir sürdim. Bas şeneunikti «ol anaday, ol mınaday» degenderge äjepteuir qızılkeñirdek bolıp: «Tegin adam taz bolmaydı degen atam qazaq. Jigittiñ özimen talassañ talas, bağımen talaspa» degen dep äkim-qaralardı talay qorğaştağan kezderim boldı. Masqara bolğanda aldamşı oy jeteginde ketken ekenmin. Ol şirkinderdiñ qwlanday qu, tülendey tapqır, täbilit pen jäbilit sara jolınıñ mwragerleri ekeninen habarsız edim. İstegen isinen bilmeseñ, aytqan sözinen eşzaman añğarmaysıñ.

Sözim qwrğaq bolmasın mädenietti şığarıp saludan (kul'turnoe soprovojdenie) bir mısal.

2011 jılı Türkistan qalalıq äkimdigine bardım. Ondağı sebep, «Mwqtaj jandar sanatındağılarğa päter beriledi» degen sıbıstı estigenmin. Kezinde kezekke twrğanbız da. Sodan qala äkimine kirip, mäseleniñ män jayına qanıqsam dep edim. Biraq meni äkim orınbasarları qala basşısına kirgizbedi (bwl wdayı bolıp twradı). Äkim orınbasarları: «Mwqtaj jandar sanatındağılarğa päter beriledi? Mümkin emes! Onday mäsele köterilgen emes. Biz habarsızbız. Onday mäseleni biz birinşi bolıp biluimiz kerek qoy» dep des bermedi. Imanday sendim. Alayda arada 1-2 ay ötken soñ 2011 jılı mügedekter men twrmısı naşar jandarğa qala äkimdigi tarapınan üyler berildi. Al men bolsam, qoğamdıq jwmıstarğa belsene aralasıp jürgen adam bolğandıqtan, mwqtaj jandarğa päter kiltin tapsıru saltanatına Ükimettik emes wyımdar tarapınan şaqırıldım. Sol jerge arnayı BAQ qwraldarınan da ökilder kelipti. Men päterden şet qaldım. Eñ qızığı bwl emes, qızığı mınau. Mwqtaj jandarğa päter kiltin tapsıru saltanatında qala basşılığı tarapınan mağan söz berildi. Sol sätte men şın razılıqpen söz söylegen edim. Öte tolquda boldım.

- «Mwqtaj jandar baspanalı bolıp jatır. Özim baspanalı bolmasam da, üy alğanday küy keşip twrmın. Päter kiltin alıp jatqan quanışıtarıñızğa ortaqpın. Qala basşıları, sizderden Alla razı bolsın» dep bar ınta-ıqılasımmen jılı lebizimdi bildirip, basşılarğa razı bolıp marqayıp qaytqan jayım bar-tın.

Keyinirek «Baqsam baqa eken...» degendey BAQ qwraldarı meniñ sözimdi öñdep, basın ayağına, ayağın kökke keltirip, beynebir men päter kiltin alğanday etip, tamaşa bir bağdarlama jasaptı. Älbette, mwnıñ alatwyaq-äzäzil şeneuniktiñ tapsırısı ekeni  körer közge de kärämät körinip twr. Tañday qağıp ğajaptandım. Egerde «Bwqara eldi aldau men arbau täsilderi» taqırıbında dissertaciya jazu tapsırılsa, bizdiñ Türkistannıñ şeneunikteri mezgilinen bwrın doktorlıq dissertaciya qorğap, impakt faktorlı maqalalarmen älem jwrtşılığın tañ qaldırıp, Nobel' sıylığın alatındığına kümän joq. Al sol bağdarlamadan soñ dos-jarandarım meni qwttıqtap, märe-säre. Janıma batqanı osı.

Meniñ emdelip, däri-därmek aluım üşin şındığında qıruar qarajat kerek. Şaytan emespin ğoy ümitsiz bolatın. Biraq sağattap uäde berip, kisiniñ ümitin qasaqana üzip, şaytandıqqa şaqıratındar ökinişke oray Türkistanda bar. Biraq men bireudiñ moynına masıl bolıp kün körudi özime ar sanaymın. Qwdaydıñ bergenine şükirlik etkenge ne jetsin. Alayda qol qusırıp, jwmıssız otıruğa tağı bolmaydı. Türkistan qalası turistik ortalıq. Kelip ketuşi qonaqtar köp. Keluşi qala qonaqtarın suretke tüsirip käsip qılıp jwmıs jasauıma tolıq mümkindigim bar. Onıñ üstine komp'yuterlik kurstı bitirgenmin, komp'yuterde jwmıs jasau täjiribem bar. Osı mümkindigimdi paydalanıp suretke tüsiru isimen şwğıldanıp, sonı käsip qıluğa bel budım. Käsip qılıp jwmıs jasayın, eldiñ azamattarı qoltıqtan demese almaytın qamal bar ma, degen nietpen «keñesip pişken ton kelte bolmas» degenge süyenip, äkimşilikke keldim. Ol kezde qala äkimi qazirgi Şımqala «starşını» Qayrat Qwseyinwlı edi. Käsibime järdem jasaymın dep uäde etip, orınbasarına tapsırdı. Quanıp äkim orınbasarına kelsem, ol bireuge tapsırdı. Ol bireu, belgisiz bireuge tapsırdı, sonımen äkimniñ ämiri aua boldı. «It itti jwmsaydı, it qwyrığın jwmsaydı, it qwyrığı aua qarmaydınıñ» keri keldi. Äkim ämirin eki etpey orındaymın degen orınbasardıñ özi bwl künderi ämir bolğan.

Türkistannıñ qazirgi bas şeneunigi ämir tağına otırğan kezde el-jwrttıñ közinşe «Järdem bermesem mağan sın, jwmıs istemeseñ sağan sın» dep edi. Sodan beri «Pis qazanım bes ay, otırayın on ay» bolğalı qaşan. Qwrğaq qasıqpen auız jırtıp äli kelemiz. Al su jaña äkimniñ janına jwmırtqalağısı kelgenderdiñ jılı jwmsaq töseuden jarısı bastalıp ketti. Köpşikşiler su jaña äkimdi marapattap, madaqtap BAQ qwraldarına bwrqıratıp qazirgi basşını kösemsitude aldarına jan salar emes. Sonımen Türkistanda Şäripbektiñ Älipbeginiñ däureni jürip jatır. Äliptiñ artın bağayıq, köringen taudıñ alıstığı joq. Uaqıtı kelgende Äliptiñ de uädege beriktigi men kemiktigi sınala jatar dep men otırmın.

Qısqası meniñ el janaşırı retinde jiliktiñ mayın sorıp jürgen kökelerden ötinerim, Türkistandı qasietti dep sanasañızdar ruhanyat ordanıñ taq mwragerin tañdağanda uädege twrmaytın opasızdar men tülkibwlañ teksizder tañdalmasa eken. Äytpese, Äzireti Swltannıñ kiesi wrıp jürer.

«Abay-aqparat»

0 pikir