Särsenbi, 13 Qaraşa 2019
Jañalıqtar 2064 0 pikir 31 Mamır, 2012 sağat 11:42

Kamal ORMANTAEV, akademik: Meniñ baylığım - ota jasap, aman alıp qalğan 13 mıñnan artıq bala

Elimizdegi balalar hirurgiyasınıñ negizin qalauşı, akademik, Memlekettik sıylıqtıñ laureatı Kamal Ormantaevtı bilmeytin qazaq kemde-kem. Öytkeni onıñ atı altı alaştan asıp älemge jayılğan ülken ğalım. Qazaq balalar hirurgiyasınıñ atası atanuınıñ özi eldiñ oğan degen ülken qwrmetinen habar beredi emes pe?!.

Elimizdegi balalar hirurgiyasınıñ negizin qalauşı, akademik, Memlekettik sıylıqtıñ laureatı Kamal Ormantaevtı bilmeytin qazaq kemde-kem. Öytkeni onıñ atı altı alaştan asıp älemge jayılğan ülken ğalım. Qazaq balalar hirurgiyasınıñ atası atanuınıñ özi eldiñ oğan degen ülken qwrmetinen habar beredi emes pe?!.


Zarığıp kütken bala
- Men Qızılorda oblısı Qar­maqşı audanınıñ Kalinin kolhozında 1936 jılı 11 qır­küy­ek­te düniege kelgenmin. Au­dan ortalığına 20 şaqırım jer. Qorqıt stansasınan 15 şa­qırımday. Qorqıt eskert­ki­şiniñ qasında meniñ äke-şe­şemniñ de qabiri bar. Aldımda 3 wl, 3 qız bolğan, biraq altauı da qaytıs bolıp ketipti. Ol bir el basına kün tuğan näubet jıldar ğoy. Aştıq, jalañaştıq... Aku­şerka degen atımen joq. Bizdiñ şeşelerimiz kiiz üyde tua bergen ğoy. Balalardıñ densaulığı tuğan kezde jaqsı bolğan, sosın 2-3 jasqa kelgende şetiney ber­gen. Qızılşa auruı meñdep twr­ğan kez. Ol zamannıñ adam­darınıñ qazaqşılığı basım bolğan, bala twrmasa «Qwdaydıñ qarğısı atqan» deydi, Alladan bala, äsirese, wldar swraydı. So­dan keyin äulie-ämbieniñ ba­sına barıp tüneydi.
Men - äke-şeşemniñ jetin­şi balasımın. Mağan ayağı auır ke­zinde balger şeşeme: «Sen ba­la kütip jür ekensiñ, wl tabasıñ. Odan keyin tağı bir wl düniege keledi. Birinşisiniñ atın - Kamal, ekinşisiniñ atın Samal dep qoy» deydi. Qanşa joqşı­lıq kez bolsa da älginiñ aytqan jaqsı sözine riza bolğan anam qolına ilingenin berip, şığarıp saladı. Negizi, men baqsı-bal­gerge senbeymin, biraq osı jolı olardıñ aytqanı kelipti, - deydi Kamal ağa tereñnen sır tar­tıp.
Äke Säruar «Wl tudı, ömir­im­niñ jalğası» dep qattı quanıp­tı jäne onı sonşalıqtı erke­le­tip ösirdi. 4 jasında atqa min­gizdi. Olar Bayzaq toğayı de­gen jerde twradı. Sol jerde 2-3-aq üy bolatın. 1-1,5 şaqı­rımday jerde 4 klastıq mektep aşıladı, mwğalim de joq. Isqaq Bayzaqov degen tuısı bar edi, bwlardı oqıtqan sol kisi. Bala Kamal boyı kişkentay, näzik boldı. Şeşesi Ayjan qoldan toqılğan sömke alıp bergen, so­ğan kitap saladı, ap-auır. So­nı kötere almay, mıqşıñdap el­diñ soñında kele jatatın. Özderi işer as tappay otırsa da, şeşesi oğan jartı bölke nan salıp beredi. Qasındağı bala­lar bwdan 3-4 jas ülkendeu, olar ozıp ketedi. Bwl jartı jolda olardan qalıp qoyıp, nanın jep, älgiler üyge qaytqan kezde solarğa qosılıp, üyge qaytatın­dı ädetke aynaldıradı.
- Äkem 1941 jılı qırküyekte soğısqa ketti. Men mektepke 1942 jılı bardım. Äkey 1-1,5 jılda jaraqattanıp, elge qaytıp keldi. Sol kezde mwğalimimiz meniñ sa­baq­qa dwrıs qatıspaytınımdı, oqımaytınımdı aytıp şağım­danıptı. Äkem wrısqan joq, wr­ğan joq, tek qana «Balam, oqı­ma­sañ adam bolmaysıñ ğoy» dep qa­bağın tüyip, bir qarağannan key­in-aq qorıqqanımnan saba­ğım­dı jaqsı oqıp kettim. Ol kezderde dwrıs mektep te joq, är-är jerde, internatta oqıp jür­sem de 1953 jılı mektepti üzdik tämamdadım, - deydi Kamal ağa.


«Attandıq saparğa...»

Mektep bitirerde äkesi oğan «Maydanda därigerlerdiñ soğısıp jatqanın körmedim, olar 2-3 şaqırım artta jüredi. Aldıñ­dağı ağa-apalarıñ jastayınan şetinep ketti. Sen osı balalar därigeri bolsayşı» dep keñes be­redi.
- Bir mektepten 13 bala Al­matı medicinalıq institutına keldik. 4-5-eui Tau-ken institu­tına oquğa tapsırdı. Onda eşkim tüse almadı-au. Sol 13 balanıñ işinde oquğa tüsken jalğız men boldım. Orısşamız da şamalı, sonıñ özinde şığarma jazğızdı. Mwğalimder meni birinşi qatarğa otırğızıp qoydı. Orıs tiline şorqaqtau ekenim özime ayan, al­dın ala dayındağan şpargal­kamdı paydalana almadım. Äytse de emtihannan «3» aldım. Basqa pänderden de sınaqtan aman-esen ötip, studentter qatarına qosıl­dım. Biz küni-tüni sabaq oqıdıq. Bilmekke wmtılıs küşti bolatın. Men student kezimnen ğılımi üyir­melerge qatıstım. Ekinşi kurs­tan bastap üzdikterdiñ qata­rına qosıldım. Marfuğa Säule­bekova degen docent apay ekeumiz itke täjiribe jasap, onıñ auzına qorğasın qwyıp ulaymız da, onıñ qanın ağızıp jiberemiz. Ulanğan ittiñ qan joğaltuın ba­qılaymız. Adamnıñ ömiri, onıñ densaulığı üşin keyde jan-ja­nuarlarğa osılay qatıgezdikpen täjiribe jasaladı. Äytse de al­bırt jastıqtıñ äseri me, älde ğı­lımğa, özim tañdağan maman­dıq­qa şın berilgendiki me, şar­şau degendi bilmeytinmin. İlim-bilimdi meñgeruge qwştarlıq küşti boldı, bärine ülgeru üşin ünemi şiraq jüretinmin, - deydi Kämkeñ sözin sabaqtap.
V kursta oqıp jürgende Go­r'­kiy (qazirgi Nijniy Novgorod) qalasında ötken Studentterdiñ forumına qatısıp, bayandama jasaydı. Alıs saparğa şıqqanı osı, aldımen Mäskeu barıp, so­sın Gor'kiyge attandı.
VI kursta balalar hirurgiyası sabağı bastaldı. Ğılımmen ay­na­lısuğa birjola den qoydı. Ins­titutta pediatr mamandığın meñgerip şıqtı.

Äbsattarov qayramasa, Almatığa qaytıp keler em...
İzdenimpaz, eñbekqor şäkirt ılği da wstazdarınıñ köñilinen şığıp jürdi. Docent Fatima Mwsabaeva apay, onıñ küyeui, sol kezdegi densaulıq saqtau minist­ri­niñ orınbasarı Halıq Mwsa­baev, Mihayl Ivanoviç Bryakin sındı wstazdarı men jana­şır­ları - Kamal Säruarwlınıñ ömir jolında öşpes iz qaldırğan jandar. Kezinde äskeri hirurg bolğan professor M.Bryakin öte qatal, biraq asa ädil adam boldı. Ol «Hirurgiya - poluvoennaya disciplina!» deytin. Polkovnik, general ayttı ma, ol eşqanday talqılausız orındaluı tiis. Tañ­­erteñgilik konferenciyanı twp-tura segiz jarımda bastaydı, özinen keyin keşigip kelgen adam­dı ol konferenciyağa kirgizbey qoyatın. Mine, ol tärtippen jw­mıs isteudi osınday kisilerden üyrendi. Bryakinge aspiranturağa tüsip, 1966 jılı «Balalardıñ miı şayqaluı» degen taqırıpta kandidattıq qorğaydı.
Ğılım jolı aytuğa ğana oñay bolğanmen, asqaralı asu, oğan tauday talabıñmen qosa, asqan ji­ger, qajımas qayrat qajet. Or­mantaev sol 1966 jıldıñ özinde Mäskeuge doktoranturağa şaqı­rıladı. Ol kezde üyli-barandı - 1 wl, 1 qızdıñ äkesi. Solarğa qaraylap, köñili alañ bolıp jür­gende Odaq astanasındağı aka­demik V.Struçkovtan «Me­dici­na ğılımdarınıñ kandidatı Or­man­taev balalar hirurgiyası jö­nindegi doktoranturağa jiberilsin» degen bwyrıq keledi de, endi eş­teñege qaraylauğa mwrşa bolmay, tez arada jinalıp, Mäskeu qay­dasıñ dep tartıp otıradı. Dereu «Balanıñ eki ökpesi şirigen kezde oğan qanday operaciya jasau ke­rek?» degen taqırıpta doktorlıq jwmısına izdenisti bastap ketti. Äytse de äsem Almatı, asqaralı Alatau, wl men qızına degen sa­ğınış künnen-künge arta tüsedi. Mäskeu suıq, mwnıñ üstindegi kii­mi jeleñ. Söytip jürip ayağı­nan suıq ötip, küp bolıp isip, tamağı baspa bolıp auırıp qa­ladı. Osılayşa wnjırğası tüsip jürgen bir küni «Minsk» meyman­hanasında Därigerler bilimin jetildiru institutınıñ rektorı Aydarhan Äbsattarov pen prorek­torı, professor Quanış Mäs­keev­ke jolığıp qaladı. Olar bwdan jön swraydı. Bwl män-jay­dıñ bärin täptiştep aytıp berip, endi elge qaytpaq bolıp jürgenin jetkizedi. Ekeui Kamal Säruar­wlın qoyarda-qoymay «Centra­l'nıy» meyramhanasına alıp ba­rıp, jaqsılıp tamaqtan­dı­rıp, jasıratın nesi bar, azdap aşı sudan wrttatıp, sosın Ay­darhan ağa: «Kamal, sen mwnda eşteñe şığara almay, azın-aulaq qiındıqtarğa şıdamay qaytıp ketseñ, jwrt seni «oqi almay kelipti» dep tabalaydı. Mäskeuge jerdiñ üstimen kelip, astımen qay­tasıñ. Jwrttıñ auzına qaq­paq qoya almaysıñ» dep qayraydı. Bwl söz onı kädimgidey qamşılap, qinalsa da namısqa tırısıp, alğa qaray wmtıluğa serpin berdi. Doktoranturadağı oqu eki jıl, degenmen 1968 jıldıñ qırküye­ginde Almatı medicinalıq ins­titutınıñ kafedra meñgeruşisi, docent E.Çerkasova zeynet dema­lısına şığu kerek boldı da, Ka­mal Säruarwlına kafedra meñ­geruşisi qızmetine wsınıstar tüsedi. Doktoranturanı ayaqtauına qaramay, nebarı 32 jasında ka­fedra meñgeruşisi bolıp tağay­ın­daladı. Onıñ bwl qızmetke tağayındaluına Mäskeudegi ws­taz­­darı akademik YU.Isakovtıñ, professor A.Pugaçevtiñ de ıq­palı bolğanın, olardıñ jas mamanğa ülken senim bildirip, sırtınan jılı lebizin aytqanın keyinnen biledi. Sol kafedranı 43 jıl boyı basqardı, qazir qwr­metti kafedra meñgeruşisi. 1971 jılı balalar hirurgiyasınan Qa­zaqstanda birinşi bolıp Mäs­keude doktorlıq dissertaciya qor­­ğadı.


Qonaev qoldau körsetti

Jwmısı tikeley osı salağa qatıstı bolğan soñ ba, ana men bala densaulığı jayın Kamal Säruarwlı ünemi oylap äri osı salağa janaşırlıqpen büyregi bwrıp twradı. San jıldar boyı qalıptasqan därigerlik mol tä­jiribe men wyımdastıruşılıq qa­bileti eskerilgen bolar, 1980 jılı Ananı jäne balalardı qor­ğau institutına (qazirgi Pe­diatriya jäne balalar hirurgiyası institutı) direktor bolıp ta­ğayındaladı. Keler jılı Qazaq­stan Kompartiyası birinşi hat­şısı Dinmwhamed Qonaevtıñ qa­bıldauında boladı. Jılı şıraymen qabıldağan Dimaş ağa jağdaydı bilip, öziniñ jwmıs jasap jatqan salasında qandayda talap-tilegi bar ekenin swraydı. Ananı jäne balalardı qorğau institutı jartılay barak tiptes eski üy eñseni basıp twratın jäne aynalasında dwrıs qorşau da joq, mañayındağı jer üylermen aralasıp ketken, közge qoraştau körinetin. Tap osı jolı bar jağ­daydı jayıp salmasa, keyin keş bolatının wqqan Kamal ağa: «Biz­diñ institut - ğılımi-zertteu or­talığı äri ana men balağa arna­lıp jasalğan emdeu mekemesi. Ğimaratı äbden eskirgen äri kiş­kentay. Onıñ üstine, bwl institut - respublikalıq deñgeydegi me­ke­me. Şetelderden de qonaqtar jii keledi» dep, «Jığılsañ nar­dan jığıl» degendey, sol kezderi oblıstıq auruhana üşin salınıp jatqan ğimarattı swraydı. Di­maş ağamız Kämkeñniñ wsınısta­rın qağazğa türtip alıp, rizaşı­lıq­pen jılı jımiıp şığarıp saladı. Köp wzamay şeşim şığa­rıp, institut jaña ğimaratqa kö­şiriledi. Sol kezde Almatı ob­lısın basqarıp twrğan, qazirgi memleket qayratkeri Keñes Au­hadiev bwl şeşimge azdap reniş bildiredi de, «Özimnen swrasañ da bir amalın qarastırar edik qoy» dep, söziniñ soñın jılı ayaqtay­dı. Ol kezdegi adamdardıñ sıy­las­tığına, bir-birine degen qwr­metine keyde qayran qalasıñ. Ar­tıq sözge kelmey, bar mäsele şeşilip jatatın.
- Bizdiñ qazaq halqınıñ tari­hında Dimekeñniñ ornı da, jöni de bölek. Ol kisi uäde berdi me, sonı mindetti türde orındaytın. Jaratılısınan erekşe sabır­lı, wstamdı jan bolatın. Men baspasöz betterinde ol kisiniñ atın Qapşağay qalası emes, Tal­dıqorğan nemese Öskemen qala­larınıñ birine beru kerek dep ta­lay ret jazdım. Äli de bwl pikirimnen aynığan joqpın. Osı wsınıs jüzege asıp jatsa, bwl külli qazaq üşin ülken quanış bolar edi. Qazir belgili twlğalar qaytıs bolğan soñ 5 jıldan keyin ğana onıñ esimin mektepke, köşe­ge beredi. Men oğan kelispeymin. Bir jıldan keyin berse de boladı. Mısalı, Salıq Zimanov, Bäyken Äşimovterge äli layıqtı qwrmet körsetilmey otır, - deydi Kamal ağa tereñ oyğa şomıp.


Bel-beles
Ömir bolğan soñ keyde ayaqtan şalu, istep jürgen jwmısıñdı naqaqtan joqqa şığaru siyaqtı keleñsizdikter de bolıp jatadı. Mwnday jağday Kamal Säruarwlı­nıñ da basınan talay ret ötti. Sırt közge Ormantaevtıñ jolı bol­ğış körinui mümkin. Jastayı­nan tanıldı, özi tañdağan maman­dığınıñ şıñına jetti, akade­mik atandı. Biraq ömirdiñ san tür­li qiındığın bir adamday-aq jeñgen Ormantaev bwl. 1984 jılı Qazaq SSR Densaulıq saqtau mi­nistrligi onı Pediatriya insti­tutınıñ direktorı qızmetinen bosatıp jiberdi. Osınıñ bäri Käm­keñdi qajıtqanı ras. Bireu­lerden mwnıñ ahualın estise ke­rek, köp wzamay Dimaş Ahmetwlı onı öz qabıldauına şaqırdı. Mäseleniñ anıq-qanığın swray­dı. Bwl ne kinäsi barın özi de bilmey jürgenin aytadı. D.Qonaev özi tikeley nwsqau berip, insti­tutqa komissiya jiberip, qatañ tekseru jürgizedi. Nätijesinde Or­mantaevtıñ atına kir keltire­tin eşqanday ilik taba almay, ol bwrınğı qızmetine qayta kirisedi. Mwnday jağday keyin tağı da eki ret qaytalanadı. Birde Prezident N.Nazarbaev şaqırtıp alıp: «Sizdi ana jolı qızmetiñizden be­ker bosatqan körinedi. Tük ki­näñiz joq eken. Qaytadan barıp isteseñiz qaytedi?» dep swradı. Sondağı Kamal ağanıñ jauabı: «Siz senim artsañız isteyin. Men ğılımğa şın berilgen adammın. Bälkim, bilmey istegen qatelik­terim boluı mümkin, biraq ädeyi istegen qılmıs-qiyanatım joq».
Qanşa mıqtımın degenmen, mwnıñ bäri adamnıñ jüykesine äser etetin salmaqtı mäseleler. Degenmen bwl qiındıqtıñ bärin Kämkeñ qasqayıp twrıp jeñip şıqtı.

Wlt üşin tuğan wrpaq

- Ötken ğasırdıñ 30-jıl­da­rı köp adamdar qırıldı. Ala­şor­daşılardıñ köbin atıp ji­ber­di. Solardıñ işindegi Älihan Bökeyhanovtıñ osı küni atı köp atala bermeydi. Ol - kösem bol­ğan. Ä.Bökeyhanovtı Mäskeude 2 bölmeli päterde wstap otırğan. Sosın atılğan. Elden barğandar «Biz seni jasırıp alıp şığayıq, qwtqarayıq» deydi, sonda ol «Me­ni öltirse öltirsin, eger men qa­şıp ketsem, olar senderdiñ bar­lıqtarıñdı qıradı» dep, eli üşin özin, otbasın qwrban etken jan. Ne degen patriotizm! Men tarihşı emespin, biraq osı Äli­han Bökeyhanovtıñ ömiri men qızmetin zerttep, oğan bir audan­nıñ atın beretin uaqıt keldi.
Egemendi el boldıq, añsap jürgen täuelsizdikke qol jetkiz­dik. Osı küni öziniñ qara basın ğana oylaytındar köbeyip baradı. El jaqqa, Qarmaqşığa barıp tw­ramın. Jwmıssızdıq köp. Oqu­dıñ özi aqılı. Bir balanı oqıtu üşin pälenbay aqşa kerek. Qa­zaqqa Qwday qazba baylığın aya­may bergen, biraq biz sonıñ igi­ligin halıqqa qaray bwra almay otırmız. Halqımızdıñ twrmısı tüzelse, densaulığı da dwrısta­ladı.
Halıqtıñ 45 payızı auılda twradı. Auıl şaruaşılığı sala­sı damımağan. Qazaqtar oñtüstik batıs, oñtüstik şığıstı meken­degen. Ortalıq Qazaqstan, sol­tüs­tikte köbine özge wlttar qonıs­tanğan. Olardıñ jerleri de jaq­­sı, qara topıraqtı. Meniñ oy­ımşa, auıl şaruaşılığın da­mıtu kerek. Jeke şaruaşı­lıq­tarğa tehnika, nesie alu ja­ğınan köptegen jeñildikter beri­lui tiis. Auıl şaruaşılığı sa­­­la­sında eñbek etetinderge Üki­met tarapınan qoldau boluı kerek. Bolaşağı joq audandardı köşiremiz deydi, biraq ol jer­de­giler qazaqı dästürmen «Äke-şe­şemizdiñ jatqan jerinen ketpey­miz» dep tabandap otır. Osı mä­seleniñ oñ şeşimin oylastı­ruğa tiispiz. Keñes Odağı kezinde artta qalğan audandarda twra­tın­darğa erekşe kömek beretin. Müm­kin, sonday bir joldarın qaras­tı­ru kerek bolar.
Kompartiya kelmeske ketti, biraq men onıñ jaqsılığın ay­tayın dep otırmın. Ol kezde qazirgidey oligarhtar bolğan joq. Halıqtıñ köpşiliginiñ twr­mıs ahualı birqalıptı bolatın. Qazirgidey jwmıssızdıq ta bol­ğan joq. Mısalı, audandıq hat­şı bir jerden üy saldı dep ga­zetke şıqsa, üyin tartıp alıp, jwmıs­tan bosatadı. Bwl özgelerge ülken sabaq bolatın. Halıqtıñ aldın­da ülken wyatqa qalatın. Ol kezderi tärtip öte küşti, bäri baqılauda boldı.
Qazir elimizde, äsirese, Astana qalasında halıqaralıq forum­dar, türli jiındar jii ötkiziledi, ol üşin qomaqtı qarjı jwm­sa­la­dı, biraq mwnday jiındar elimiz­diñ abıroyın asqaqtatadı, - deydi Kamal Säruarwlı.


Pediatriya fakul'tetin qayta aşu kerek
Ana men balanıñ densaulığın qorğau är memlekette erekşe or­ın aladı. Bizdiñ baylığımız köp, qarajat qomaqtı bolsa da ba­lalar auruhanasında apparatu­ralardıñ jetispeytini, barınıñ özi eski ekendigi ömir boyı osı sa­lanıñ aşı-twşısın qatar körip kele jatqan akademikti oylantpay qoymaydı.
- Rentgen apparatı, komp'yu­terlik tomografiyanı alğanı­mızğa 15-20 jıl boldı, birazı sınıp jatır, olardı jañasına almastıru kerek. Qalalıq den­sau­lıq saqtau basqarması bas­tıqtarı «Aqşa jetpey jatır» deytin körinedi. Ana men balanıñ densaulığınan ayağan aqşanı qayda jwmsaydı? Bwl jaydı qala basşısı A.Esimovke de ayttım. Bala öziniñ auırğan jerin ayta almaydı, oğan diagnoz qoyu üşin eñ zamanaui apparat qajet. Ame­rikanıñ San-Francisko qala­sında bolğanda 1 jastağı bala­nıñ dertin anıqtau üşin üş ap­parattı qatar qoyğanın kör­dim. Üşeui birdey körsetip twrsa ğana qoyılğan diagnozdıñ dwrıs bolğanı. Bireui dwrıs körsetpese, onıñ ornına basqa apparat qoya­dı, - deydi ol. - Bizge bilimdi däri­­gerler kerek. Almatı me­d­univer­sitetinde pediatriya fa­kul'­­tetin jauıp tastağalı 5 jıl boldı. «Jalpı däriger dayın­daymız» deydi. TMD-da Pedia­triya fakul'tetin tek qana bizdiñ eli­mizde japtı. Ukraina, Qırğız­stan, Belarus'te de jauıp edi, eki jıldan soñ qayta aştı. Reseyde, Özbekstanda tek qana pedia­tr­lardı dayındaytın medicinalıq institut bar. Negizi, bala därigeri bolamın dep talaptanatındar köp. Onıñ üstine kemtar tuatın balalar jıl ötken sayın köbeyip baradı. Balalardıñ türli auru­ları asqınıp, köbeyip bara jat­qanı bayqalıp otır. Qazir otbasılıq däriger degen qa­lıp­tasıp keledi. Bwl auıldarda tiim­di bolar, al audan ortalığı men qalalarda salalıq maman boluı kerek. Qazir adamzat balasına tän 14 mıñnan astam auru türi bar. 7-9 jılda bir adamnıñ sonşama auru türin emdeudi bilip şığuı mümkin emes.
Wzaq jılğı medicinalıq täjiribesinde Kamal Säruarwlı 13 mıñnan astam balağa ota jasap, talay büldirşinniñ basına töngen dertten qwlan-taza ayığıp ke­tui­ne sebepşi boldı. Köptiñ alğı­sın alğan akademik ötkenge köz jügirtip otırıp «Ananıñ jolı erekşe, 9 ay, 9 kün kötergen bala­sı nauqastanıp qalsa, janın beretindey qwraq wşıp jüredi. Erkek dese, özimizge de tiedi, biraq tabiğattıñ zañı solay ma, äkesi anda-sanda bir tamaq äkelip be­redi, boldı, al ananıñ jöni bö­lek. «Balam ölse, men de ölemin» dep basın soqqan talay ananı körgenbiz. Balağa anadan jaqın eşkim joq» deydi. Ol Medu­ni­versitette pediatriya fakul'tetin jauıp tastağanına üzildi-kesildi qarsı. «Şeneunikter şetelge barıp kelip, solardan körgenin istegisi keledi, olardıñ 100-150 jıldıq täjiribesi bar, balalar medicinası äbden qalıptasqan. Qazirgi tañda elimizde 6000 däriger jetpeydi. Sebebi bwrın 6 jıl oqitın da, däriger bolıp ketetin. Qazir 7 jıl oqidı, sodan keyin pediatr bolu üşin tağı 2 jıl, al hirurg bolu üşin 3 jıl oqidı. 10 jıl oqıp, institut bitirgen adamdarğa 45 mıñ teñge jalaqı beredi. Negizi İJÖ-niñ 6 payı­zınan kem bolmau kerek. Bizde 2,5 payız ğana. Amerikada 15 payız, al Franciya men Germaniyada 8 payızdan. Institut bitirgen kez­de onıñ otbası, bala-şağası bo­ladı. Osınday jağdaylardıñ keri äserinen därigerler azayıp ketti, köbi basqa salalarğa ketip qaldı. Därigerlerdiñ aylığın kö­beytu kerek. Sonda ğana olar­dıñ jwmısqa degen qızığu­şılığı artadı» deydi akademik Kamal Ormantaev.


Därigerler dinastiyası

Äñgime otbası jayına auıs­qan kezde az-kem oylanıp alğan soñ:
- Men bwzılğan adammın, - dep külip aldı Kamal ağa, - eki ret üylendim. Ülken wlım - ğı­lım doktorı, balalar hirurgi. Astanada jwmıs jasaydı. Odan eki nemerem bar. Bir nemerem ja­qında twrmısqa şıqtı. Ekinşi qızım da däriger-dermatolog, me­dicina ğılımdarınıñ kandida­tı, jeke klinikası bar. Odan tuğan jienim şetelde oqidı.
Qosağım Roza Qasqır­qızı­nıñ da mamandığı däriger. Jeke farmacevtikalıq kompaniyası bar. Wlım Sırtqı ister minis­trliginde qızmet jasaydı. Qızım Qazaq-britan universitetin üzdik bitirip, odan keyin Londonda oqıp keldi. Qazir «QazTransOyl»-da jwmıs jasap jatır. Olar äzir­ge otbasın qwruğa asığatın emes.
Bwrın sayajayda jwmıs iste­gendi jaqsı köretinmin. Qazir on­day qauqar joq. Äytse de tañer­teñnen keşke deyin auruhanada jürgen soñ, keyde taza auada jür­gendi qalaysıñ.


Akademiktiñ äñgimesine qarağanda, ol dünie jiğan joq. Biraq öz ömirinde jaqsı adamdarmen köp aralastı. Olardıñ bäri bwnıñ ömirge degen özindik közqarasınıñ qalıptasuına, qiındıqtardan sürinbey ötuine meylinşe äser etti. Ol pediatriya jäne balalar hirurgiyası salasınan 130 medicina kandidatı men doktorın dayarladı. Kamal ağa «Meniñ baylığım - mıñdağan balağa ota jasap, ömirin saqtap qalğandığım» deydi. Mwnısı ras. Qazir olardıñ özi äke, ata atanıp otırğan jayı bar. Olar büginde ösip-önip jatır. Aman qalğan balalardı körse, quanadı, şükirşilik etedi. Bir ğana adam öz eñbegi arqılı az qazaqtıñ köbeyuine qanşalıqtı üles qosqanın joğarıdağı äñgimelerden bayqauğa boladı. Aynalasındağı şäkirtteri osı künge deyin Kamal Ormantaevtıñ bir keñesin tıñdap barıp, iske kirisedi. Bwl bir jağınan ülkenge degen qwrmet bolsa, ekinşi jağınan Ormantaevtıñ äli de öz biiginde twrğanın añğartsa kerek...

Gülnar JWMABAYQIZI

«Ayqın» gazeti

 

0 pikir