Jwma, 22 Qaraşa 2019
Jañalıqtar 1834 0 pikir 2 Mamır, 2012 sağat 09:25

Twrsınbek Äliwlı. Ertisti Arqağa kalay äkeluge boladı?

Qazaqtıñ jeri qanşama keñ bolğanımen onda özen-kölderdiñ az ekeni belgili. Şındığın aytqanda, jerimizdiñ jartısınan astamı şöl jäne şöleyt jerlerge jatadı. Şığısında Ertis, soltüstiginde Esil men Nwra, Tobıl, batısında Jayıq, oñtüstiginde Sırdariya men Şu, İleden basqa ayta qalarlıqtay özen joq. Osı orayda tekten-tekke soltüstik mwzdı mwhitına ağıp ketip jatqan Altay taularınıñ suın nege Arqağa äkelmeymiz degen oy keledi. Ertisti Nwrağa deyin jetkizse, Qorğaljındağı Teñiz kölimiz şın teñizge aynalar edi-au dep armandaysıñ. Tolqını tauday bolıp jatar edi-au sonda Teñizdiñ!!!

Ertistiñ jalpı wzındığı - 4248 şaqırım. Qıtaydağı wzındığı 525 şaqırım, Qazaqstanda 1700 şaqırımğa jetedi, Reseydegi wzındığı - 2010 şaqırım. Basseynniñ aumağı - 1643 mıñ şarşı şaqırım. Ertis özi Ob' özeninen wzın bolsa da onıñ bir sağası ğana bolıp esepteledi. Bwndağı ğalımdardıñ negizgi süyenetini Ob'tıñ suınıñ Ertistikinen moldığı. Sondıqtan Ertis düniejüzindegi eñ wzın özen-sağa bolıp sanaladı. Ekinşi orında - Amerikadağı Missuri. Egerde Ertisti Ob'pen qosa eseptesek, ol Reseydegi eñ wzın özen bolıp tabıladı. Aziyada ekinşi orın alsa, dünie jüzinde - jetinşi. (5410 şaqırım).

Qazaqtıñ jeri qanşama keñ bolğanımen onda özen-kölderdiñ az ekeni belgili. Şındığın aytqanda, jerimizdiñ jartısınan astamı şöl jäne şöleyt jerlerge jatadı. Şığısında Ertis, soltüstiginde Esil men Nwra, Tobıl, batısında Jayıq, oñtüstiginde Sırdariya men Şu, İleden basqa ayta qalarlıqtay özen joq. Osı orayda tekten-tekke soltüstik mwzdı mwhitına ağıp ketip jatqan Altay taularınıñ suın nege Arqağa äkelmeymiz degen oy keledi. Ertisti Nwrağa deyin jetkizse, Qorğaljındağı Teñiz kölimiz şın teñizge aynalar edi-au dep armandaysıñ. Tolqını tauday bolıp jatar edi-au sonda Teñizdiñ!!!

Ertistiñ jalpı wzındığı - 4248 şaqırım. Qıtaydağı wzındığı 525 şaqırım, Qazaqstanda 1700 şaqırımğa jetedi, Reseydegi wzındığı - 2010 şaqırım. Basseynniñ aumağı - 1643 mıñ şarşı şaqırım. Ertis özi Ob' özeninen wzın bolsa da onıñ bir sağası ğana bolıp esepteledi. Bwndağı ğalımdardıñ negizgi süyenetini Ob'tıñ suınıñ Ertistikinen moldığı. Sondıqtan Ertis düniejüzindegi eñ wzın özen-sağa bolıp sanaladı. Ekinşi orında - Amerikadağı Missuri. Egerde Ertisti Ob'pen qosa eseptesek, ol Reseydegi eñ wzın özen bolıp tabıladı. Aziyada ekinşi orın alsa, dünie jüzinde - jetinşi. (5410 şaqırım).

Ertistiñ bası Qıtayda ekenin ayttıq. Biraq ol öziniñ negizgi su qorın Qazaqstanda jinaydı. Jıldıq ağası 33 tekşe şaqırım bolsa, sonıñ 28 tekşe şaqırımı Qazaqstandağı Altayı men Tarbağatay, Sauır qırattarınan kelgen su. Qıtay qara Ertistiñ suın bwrsa da onıñ mölşeri jalpı Ertis su qorına aytarlıqtay äser ete qoymaydı.

Pavlodardan säl joğarı twstan Ertistiñ suı ERTİS-QARAĞANDI arnasımen batısqa ağadı. Biraq sorğınıñ küşimen tartılatın ol sudıñ mölşeri şamalı ğana. Bwl arna Nwra özenin kesip te ötedi.  Söytip öndiristi Temirtauğa biraz su keledi. Biraq ol mardımsız ğana su. Teñizdi şarasınan asırıp ülken teñizge aynaldıru üşin ERTİSTİÑ TABIĞI JOLMEN AĞIP KELİP Nwrağa qwyıluına qol jetkizu kerek. Mine, osı mäseleni qalay şeşuge boladı?

Endi Nwra turalı biraz söz. Nwranıñ wzındığı 1000 şaqırımğa juıq. Ol Ortalıq Qazaqstandağı eñ wzın özen. Su jinau aumağı 60 mıñ şarşı şaqırımday jer. Nwranıñ boyında Samarqand su qoyması salınğan. Negizgi sağaları Şerubay nwra, Ülken qwndızdı, Aqbastau bolıp tabıladı.

Eger de Ertistiñ suın Arqağa äkeletin bolsaq, Qazaqstannıñ däl ortasında nağız teñiz payda bolar edi. Teñizdiñ atı teñiz, onıñ suına şomılıp, dem alıp, balığın jegenniñ özi nege twradı!

Sosın Astananı taza auız sumen qamtamasız etuge boladı. Äytpese qazir işetin sudıñ sapası tömendep, halıq sudı satıp aluğa köşti. Erteñ elordamızdıñ halqı  millionnan asqanda bwl problema kürdelene tüsetini anıq. Sondıqtan qazirden bastap oylanğan dwrıs.

«Abay-aqparat»

0 pikir