Jeksenbi, 17 Qaraşa 2019
Jañalıqtar 2135 0 pikir 28 Qırküyek, 2011 sağat 11:35

Duman ANAŞ. Mwhtar Äuezovtiñ 50 tomdığı jarıqqa şıqtı

Süyinşi!

SENSACIYA!

Wlı Mwhañdı, Mwhtar Äuezovti közi tirisinde esimi şartarapqa ketken ğwlama retinde baqıttı ğwmır sürdi degisi keletinder bar. Dese de, twlğanıñ işki arpalısı men qoğamdağı sırtqı küşter arasındağı taytalas jazuşı janına beymaza küy keştirgeni ras. Abaydı tanuğa ketken ömirdi bılay qoyğanda, tektiliktiñ közindey Alaş arıstarınıñ tälimin alğan kezder, wlı ziyalılardan ayrılu, ruhani äkelerdiñ amanatın arqalau, oğan adaldıqpen qarau häm keñestik qoğamda maydan qıl suırğanday keyingi buınğa sonıñ negizgi özegin klassikalıq ülgide qaldıru - Mwhaña ğana tän jauapkerşilik, qilı da qasterli tağdır.

Wlılıqtı tanu da adamdı ösiretin tılsım ilim.

Erteñ elimizde wlılıq saltanat qwradı.

Naqtı aytqanda, M.Äuezov atındağı Ädebiet jäne öner institutınıñ qwrılğanına 50 jıl toluına oray ötip jatqan halıqaralıq ğılımi-teoriyalıq konferenciya şeñberinde wlı jazuşı Mwhtar Äuezov şığarmalarınıñ 50 tomdıq akademiyalıq ğılımi tolıq jinağınıñ twsaukeseri ötedi.

Süyinşi!

SENSACIYA!

Wlı Mwhañdı, Mwhtar Äuezovti közi tirisinde esimi şartarapqa ketken ğwlama retinde baqıttı ğwmır sürdi degisi keletinder bar. Dese de, twlğanıñ işki arpalısı men qoğamdağı sırtqı küşter arasındağı taytalas jazuşı janına beymaza küy keştirgeni ras. Abaydı tanuğa ketken ömirdi bılay qoyğanda, tektiliktiñ közindey Alaş arıstarınıñ tälimin alğan kezder, wlı ziyalılardan ayrılu, ruhani äkelerdiñ amanatın arqalau, oğan adaldıqpen qarau häm keñestik qoğamda maydan qıl suırğanday keyingi buınğa sonıñ negizgi özegin klassikalıq ülgide qaldıru - Mwhaña ğana tän jauapkerşilik, qilı da qasterli tağdır.

Wlılıqtı tanu da adamdı ösiretin tılsım ilim.

Erteñ elimizde wlılıq saltanat qwradı.

Naqtı aytqanda, M.Äuezov atındağı Ädebiet jäne öner institutınıñ qwrılğanına 50 jıl toluına oray ötip jatqan halıqaralıq ğılımi-teoriyalıq konferenciya şeñberinde wlı jazuşı Mwhtar Äuezov şığarmalarınıñ 50 tomdıq akademiyalıq ğılımi tolıq jinağınıñ twsaukeseri ötedi.

Şının aytayıq, qazaq jwrtında eşqanday şığarmaşılıq ökiliniñ däl mwnşalıqtı kölemdi eñbegi bwğan deyin jariyalanbağan eken. M.Äuezovtiñ qazaq mädeni ömirinde ärqaşan saltanat qwratınına şübä joq. Sonımen birge, TMD aumağında da osınday auqımdı eñbegi şıqqan aqın-jazuşı joqtıñ qası. Bwl - qazaq ruhaniyatınıñ Täuelsizdik jıldarında qol jetkizgen sübeli jeñisi deuge bolarlıq ülken oqiğa. 15 jıl boyı dayındalğan 50 tomdıq akademiyalıq basılımda esimi elge belgili aytulı ğalımdarımız eñbek etti. Olardıñ mañday teri men köz mayına mıñ alğıs. Sonau swrapıl jıldarda I.Stalinniñ özi Tolstoydıñ toqsan tomdığın şığaruğa pärmen berip, «Tolstoysız - orıs halqı joq» degen desedi. Äuezovsiz - qazaqtıñ da ädebieti kemel emes. Osı rette, wlı jazuşınıñ mwrağatında kün demey, tün demey otırğan ğalımdardıñ, M. Äuezov atındağı Ädebiet jäne öner institutı men «M.Äuezovtiñ» mwrajay-üyiniñ ğılımi qızmetkerlerine qanday marapat aytsa da, qalay marapattasa da orındı.

Bir qınjılarlığı, Mwhañnıñ asıl sözi tolıq jinaqtalğan köptomdıqtıñ taralımı öte az. Tipti, elimizdegi kitaphanalarğa da tolıq jetpeydi. Osı jağın tiisti orındar eskerse, qwba-qwp.

Seyit QASQABASOV, M.Äuezov atındağı Ädebiet jäne öner institutınıñ direktorı:

Mwhañnıñ şığarmaşılığın zertteytin ğalımdarğa bwdan artıq olja joq

- 1997 jılı Mwhtar Äuezovtıñ 100 jıldıq mereytoyı qarsañında QR Ükimeti wlı jazuşınıñ akademiyalıq tolıq jinağın jarıqqa şığaru jöninde qaulı qabıldağan bolatın. Atalğan qaulınıñ negizinde 1997 jılı bastalğan ülken jwmıs oñaylıqpen jürgen joq. Biraz qiındıqtarğa wşırasa da bitti. Alğaşqı 12 tomdığınıñ özi öte qiındıqpen şıqqan bolatın. Tipti, şıqpay qalatınday qauip boldı. Şığaratın baspa jauapkerşiliksiz qarağandıqtan, amal joq, «Jibek jolı» baspasına wsınıs jasadıq. Baqıtjan Qanapiyanov basqaratın «Jibek jolı» baspası bizdiñ wsınısımızdı qabıl alıp, 12 tomdıqtı öz qarjılarına tegin şığardı. Osılayşa, qalğan tomdardıñ barlığın memlekettik tapsırıs boyınşa «Jibek jolı» baspası şığardı.

Mwnday 50 tomdıq qazaq tarihında bwrın-soñdı şıqqan emes, qazaq jazuşısınıñ mañdayına bwyırmağan baqıt. Bwl 50 tomdıqqa Mwhañnıñ jazğan dünieleriñniñ barlığı tolıq endi. Mwhañnıñ közi tirisinde şığarmalarınıñ 6 tomdığı şıqqan bolatın. Keyin 12 tomdığı, sonan soñ 20 tomdığı şıqtı. Biraq, onda da köptegen dünieleri qamtılmay qalğan bolatın. Öytkeni, sovettik ideologiyağa, kommunistik partiyanıñ sayasatına säykes kelmedi. Äsirese, «Qilı zaman», «Han Kene», t.b. şığarmaları cenzurağa ilinip, şıqpay jürgen-di. Mwnıñ qatarında jazğan hattarı da bar bolatın. Sonday-aq, köptegen şığarmaları kezinde küzelgen, tüzelgen bolatın. Osı şığarmalar qalpına keltirilip, jarıqqa şığarılıp otır.

Bwl 50 tomdıqta hronologiyalıq şart saqtalğan. Alğaşqı kezdegi maqalaları da, jazğan körkem şığarmaları da hronologiyalıq tärtip boyınşa ornalasqan. Bwl - taza ğılımi akademiyalıq basılım. Är şığarmağa ülken tüsiniktemeler jazılğan. Olardıñ keybiriniñ bir-birimen özara baylanıstarı da qamtıladı. Mäselen, şığarma qay uaqıtta jariyalandı, qanday tağdırdı bastan keşirdi, şığarmanıñ tüpnwsqası qanday edi, jarıqqa şıqqan kezdegi nwsqası qanday boldı? Osığan oray, barlıq tarihi, ädebi tüsinikter bar. Sonımen qatar, hattarı, maqalaları, söylegen sözderi, şetelge barğandağı sözderi, jazğan oçerkteri tügel qamtıldı. Sondıqtan, bwl bizdiñ mädeni ömirimizdegi ülken oqiğa deuge boladı. Mwhañnıñ 50 tomdığı qayta şığa ma, kim bilsin, biraq, osı şığuı qazaq mädeni ömirine qosılğan ülken üles bolsa, ekinşiden, elimizdiñ de örkendegeniniñ bir belgisi dep oylaymın. Öytkeni, basqa elderde, äsirese, keñes ökimeti qwlağannan keyingi uaqıtta TMD elderinde birde-bir jazuşınıñ 50 tomdığı jariyalandı degendi estigen joqpın. Bwl ülken mwramızğa, wlı qayratkerimizge degen iltipatımızdı, qwrmetimizdi körsetedi.

Mwhañnıñ şığarmaşılığın zertteytin adamdarğa bwdan artıq olja joq. Ğalımdar bwrınğıday Mwhañnıñ mwrajay üyine barıp, äure bolmaydı. Barlığı osı 50 tomdıqta aytılğan, qamtılğan, tüsinik berilgen. Şığarmaların estetikalıq, körkemdik twrğıdan zertteuge tolıq mümkindik bar. Sondıqtan, bwl maqtanuğa, süyinşi swrauğa twrarlıq basılım. Bizdiñ institutımız wlı Äuezovtiñ atındağı institut bolğandıqtan, 50 tomdıqtı şığaru bizge ülken abıroy boldı.

Ärine, toqsanınşı jıldarı baspalardıñ jauapsızdığınan köptomdıqtıñ taralımı dwrıs bolmadı. Bwl mäsele jolğa qoyılğannan keyin 2000 danamen şığa bastadı. Toqsanınşı jıldarı köptomdıqqa jazıludı bastağanımızben, keyin ayaqsız qaldı da, sol kezdegi jazılım boyınşa 3 mıñ danamen şektelip qaldı. Qazir 3000 danamen şığuda.

50 tomdıqtı şığaru jolında köptegen ğalımdar, institut, sonıñ işinde Äuezovtiñ mwrajay üyinde isteytin ğalımdar eñbek etti. Redkollegiya qwramında köptegen elge belgili memleket jäne qoğam qayratkerleri bar.

«Almatı Aqşamı», 113, 27-qırküyek, 2011

0 pikir